TYT Kimya: Periyodik Sistem & Periyodik Özelliklerin Doğuşu (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Periyodik Sistem

Modern periyodik sistem, elementlerin kimyasal ve fiziksel özelliklerindeki düzenliliklerin incelenmesiyle bugünkü son halini almıştır.

I. Elementler artan proton sayılarına göre sıralanmıştır.

II. Her periyodun ilk elementi istisnasız bir alkali metaldir.

III. Aynı gruptaki elementlerin tüm kimyasal özellikleri birbiriyle tamamen aynıdır.

Buna göre, modern periyodik sistem ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

C

I ve III

B

I ve II

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Modern periyodik sistem artan atom numaralarına (proton sayılarına) göre düzenlenmiştir. Periyotlar alkali metalle değil hidrojen dışındaki periyotlarda alkali metalle başlar (1. periyot hidrojen ile başlar). Aynı gruptaki elementlerin benzer kimyasal özellikleri bulunur ancak tamamen aynı değildir.

Moseley'in katkılarıyla elementler artan atom numaralarına göre sıralanmıştır (I. Öncül doğru).
1. periyot bir ametal olan Hidrojen ( $H$ ) ile başlar, bu nedenle her periyot alkali metalle başlar ifadesi yanlıştır (II. Öncül yanlış).
Aynı gruptaki elementlerin değerlik elektron sayıları benzer olduğundan kimyasal özellikleri benzerdir, ancak 'tamamen aynı' ifadesi yanlıştır (III. Öncül yanlış).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

E Seçeneği: [Tümünün doğru olduğunu varsayma] Hızlı okuma hatası

D Seçeneği: [Birden fazla yanlış öncülü doğru kabul etme] Genelgeçer ifadeleri incelemeden atlama

B Seçeneği: [Periyot başı istisnasını kaçırma] Tüm periyotların alkali metalle başladığı yanılgısı

C Seçeneği: [Benzerlik ile ayniyet kavramlarını karıştırma] Grup özelliklerinin aynı olduğunu zannetmek

Soru 2 Atom ve Periyodik Sistem

Atom veya iyonların katman elektron dağılımı yapılırken toplam elektron sayısı esas alınır ve katman kapasite kuralları (

2n^2

) dikkate alınır.

Aşağıdaki taneciklerden hangisinin katman elektron dağılımı yanlış verilmiştir?

D

_{16}T: 2) 8) 6)

E

_{20}Q: 2) 8) 10)

B

_{8}Y^{2-}: 2) 8)

C

_{11}Z^{+}: 2) 8)

A

_{3}X: 2) 1)

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

_{20}Q atomunun nötr halde elektron sayısı 20'dir. Katmanlara dağılımı 2) 8) 8) 2) şeklinde olmalıdır. 3. katman en fazla 8 elektron alabilir, 10 olamaz.

A şıkkı: $_{3}X$ atomu 3 elektron içerir, dağılımı 2) 1) şeklindedir (Doğrudur).
B şıkkı: $_{8}Y^{2-}$ iyonu toplam $8 + 2 = 10$ elektron içerir, dağılımı 2) 8) şeklindedir (Doğrudur).
C şıkkı: $_{11}Z^{+}$ iyonu toplam $11 - 1 = 10$ elektron içerir, dağılımı 2) 8) şeklindedir (Doğrudur).
D şıkkı: $_{16}T$ atomu 16 elektron içerir, dağılımı 2) 8) 6) şeklindedir (Doğrudur).
E şıkkı: $_{20}Q$ atomu 20 elektron içerir. 3. katman en fazla 8 elektron alabilir. Dağılım 2) 8) 8) 2) olmalıdır. 2) 8) 10) yazımı yanlıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru dağılım] Dağılımın doğruluğunu onaylar

D Seçeneği: [Nötr atom dağılımı] 16 elektronun doğru katmanlandığını görür

E Seçeneği: [Katman kapasitesi kuralını ihlal eden çeldirici] Toplamı 20 verdiğinden doğru zannedilir

B Seçeneği: [Anyon elektron sayısı hesabı] Elektron aldığında katmanın dolduğunu bilir

C Seçeneği: [Katyon elektron sayısı hesabı] Elektron verdiğinde katman sayısının azaldığını bilir

Soru 3 Periyodik Özellikler

Aynı periyotta (elektron bulunduran katman sayıları aynı olan) yer alan X, Y ve Z baş grup elementleri için atom hacimleri sırasıyla

X > Y > Z

ilişkisindedir.

I. Atom numaraları arasındaki ilişki $Z > Y > X$ şeklindedir.

II. 1. iyonlaşma enerjileri $Z > Y > X$ şeklinde sıralanır.

III. Periyot numaraları $X = Y = Z$ şeklindedir.

Buna göre, yukarıdaki ifadelerden hangileri kesinlikle doğrudur?

C

I ve III

B

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Aynı periyotta soldan sağa doğru atom yarıçapı (hacmi) küçülür, atom numarası ve genellikle iyonlaşma enerjisi artar. Hacmi en büyük olan X solda, en küçük olan Z sağdadır. Bu durumda atom numaraları

Z > Y > X

olur. Katman sayıları aynı olduğu için periyot numaraları eşittir. Ancak iyonlaşma enerjisinde 3A-2A veya 6A-5A küresel simetri istisnaları olabileceğinden iyonlaşma enerjisi kesin olarak

Z > Y > X

diyemeyiz.

Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe atom hacmi küçülür. Hacmi en büyük X solunda, en küçük Z sağındadır. Dolayısıyla atom numarası $Z > Y > X$ tir (I. Öncül kesin doğru).
İyonlaşma enerjisi genellikle soldan sağa artar ancak küresel simetri nedeniyle $3A < 2A$ veya $6A < 5A$ istisnaları vardır. Bu yüzden kesinlik yoktur (II. Öncül kesin değil).
Sorunun başında 'elektron bulunduran katman sayıları aynı olan' denildiği için periyot numaraları eşittir, yani $X = Y = Z$ (III. Öncül kesin doğru).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Eksik değerlendirme]

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme]

D Seçeneği: [Atom numarası ilişkisini kaçırma]

B Seçeneği: [İyonlaşma enerjisi istisnasını atlama]

C Seçeneği: [Doğru seçenek]

Soru 4 Periyodik Sistem

Periyodik tabloda dikey sütunlar grup olarak adlandırılır ve bazı grupların özel kimyasal adları bulunur.

Periyodik tabloda bulunan aşağıdaki gruplardan hangisinin karşısında belirtilen yargı yanlıştır?

A

1A Grubu: Hidrojen dışında kalan tüm grup elementleri metaldir.

E

B grupları: Baş grup elementlerinden oluşmaktadır.

D

8A Grubu: Periyodunun en kararlı elementlerini bulundurur.

B

2A Grubu: Grubun özel adı toprak alkali metalleridir.

C

7A Grubu: Serbest hâlde diatomik yapıda bulunan elementlerden oluşur.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

B grubu elementleri geçiş metalleridir ve 'yan grup' elementleri olarak adlandırılır. Baş grup elementleri ise A grubu (s ve p blok) elementleridir.

A şıkkı: 1A grubunda yer alan Hidrojen ametaldir, diğerleri alkali metaldir (Doğru).
B şıkkı: 2A grubunun özel adı toprak alkali metallerdir (Doğru).
C şıkkı: 7A (halojenler) doğada serbest halde diatomik ( $F_2, Cl_2$ vb.) bulunur (Doğru).
D şıkkı: 8A soygazlardır ve periyotlarının en kararlı hallerindedir (Doğru).
E şıkkı: B grupları 'yan grup' elementleridir. Baş grup elementleri A gruplarıdır (Yanlış).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Baş grup - Yan grup terim karmaşası]

D Seçeneği: [Soygaz kararlılığı]

C Seçeneği: [Halojen yapısı]

B Seçeneği: [Özel ad bilgisi]

A Seçeneği: [Hidrojen istisnası]

Soru 5 Periyodik Sistem

Periyodik tablo üzerinde satranç oynayan Ali, 3. periyot 6A grubunda bulunan ve 'L' şeklinde hareket edebilen at ile bir hamle yapmak istiyor.

(Atın L şeklinde hareket edebilmesi için, hareket doğrultusunda en az 1 birim en fazla 2 birim yer değiştireceği düşünülecektir.)

Buna göre Ali, atı aşağıda belirtilen yerlerden hangisine hareket ettiremez?

D

5. periyot 7A

E

3. periyot 4A

B

4. periyot 8A

C

4. periyot 4A

A

2. periyot 8A

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Başlangıç konumu: 3. periyot, 6A grubu. Atın L hareketi: Bir yönde 2 birim (periyot veya grup değişimi), dik yönde 1 birim hareket demektir. 3. periyot 6A'dan hareketleri test edelim.

A şıkkı: 2. periyot (-1 periyot), 8A grubu (+2 grup). L kuralına uyar (2 birim düşey, 1 birim yatay).
B şıkkı: 4. periyot (+1 periyot), 8A grubu (+2 grup). L kuralına uyar (1 birim düşey, 2 birim yatay).
C şıkkı: 4. periyot (+1 periyot), 4A grubu (-2 grup). L kuralına uyar (1 birim düşey, 2 birim yatay).
D şıkkı: 5. periyot (+2 periyot), 7A grubu (+1 grup). Düşeyde 2, yatayda 1 birim yer değişimi olur. Ancak 3. periyottan 5. periyoda gitmek 2 birim düşeydir, 6A'dan 7A'ya gitmek 1 birim yataydır. Kontrol edelim: 3'ten 5'e +2 periyot, 6A'dan 7A'ya +1 grup. Bu tam bir L hareketidir. Bir dakika, 6A'dan 7A'ya 1 grup, 3. periyottan 5. periyoda 2 periyot. L hareketi 2 birim bir eksende, 1 birim diğer eksendedir. Bu hamle mümkündür. E şıkkına bakalım: 3. periyot (0 periyot), 4A grubu (-2 grup). Düşeyde 0 birim değişim vardır, L çizilemez.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [L hamlesi uyumu]

B Seçeneği: [L hamlesi uyumu]

D Seçeneği: [Hatalı koordinat analizi]

E Seçeneği: [Periyot değişmeme hatası]

A Seçeneği: [L hamlesi uyumu]

Soru 6 İyonlaşma Enerjisi

Aynı periyotta bulunan

_{7}X

,

_{8}Y

ve

_{9}Z

element atomlarının ikinci iyonlaşma enerjileri karşılaştırılacaktır.

Bu element atomlarının ikinci iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A

X > Y > Z

E

Z > X > Y

D

Z > Y > X

B

Y > X > Z

C

Y > Z > X

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İkinci iyonlaşma enerjisi, 1 elektron koparıldıktan sonraki taneciklerden (artı yüklü iyonlardan) bir elektron koparmak için gereken enerjidir. Elementlerin nötr hallerinin elektron dizilimleri yazılarak 1 elektron verdikten sonraki (İzoelektronik durum veya yeni periyodik düzen) durumları incelenir.

Nötr atomlar: $_{7}X: 2) 5$ (5A grubu), $_{8}Y: 2) 6$ (6A grubu), $_{9}Z: 2) 7$ (7A grubu).
1 elektron koptuktan sonraki tanecikler ( $X^{+}, Y^{+}, Z^{+}$ ):
_{7}X^{+} ightarrow 4 elektron (2) 2) ightarrow Soğurma/Düzen değişir, 2A benzeri)
_{8}Y^{+} ightarrow 5 elektron (2) 3) ightarrow 3A grubu benzeri)
_{9}Z^{+} ightarrow 6 elektron (2) 4) ightarrow 4A grubu benzeri)
İkinci iyonlaşma enerjisi için atom numarası arttıkça çap küçülür ve iyonlaşma enerjisi genellikle artar. Ancak 8A düzenine geçen ya da küresel simetri kazanan durumlar dikkate alınır. $_{7}X$ bir elektron verince Helyum (soygaz) düzenine ulaşır ( $1s^2$ ). Soygazdan elektron koparmak aşırı zor olduğundan $X$ 'in 2. iyonlaşma enerjisi devasa büyüktür. Bu durumda en büyük $X$ 'tir. Seçeneklere bakalım: X en büyük olan sadece A şıkkı vardır. Kontrol edelim: $_{7}X$ (Azot) 1 elektron verince $N^+$ soygaz benzeri olur ve 2. İE en yüksektir. Sıralama $X > Y > Z$ şeklindedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Normal periyodik trend varsayımı]

C Seçeneği: [Yanlış iyonlaşma sıralaması]

D Seçeneği: [Atom numarası artışına göre sıralama]

E Seçeneği: [Rastgele sıralama]

A Seçeneği: [Soygaz düzenine ulaşma sıçraması] Azotun 1 elektron vererek dublet/soygaz kararlılığına ulaşıp devasa İE sergilediğini fark eder

Soru 7 Periyodik Sistem

Periyodik tablonun 4A grubu (modern IUPAC sistemine göre 14. grup) karbon grubu olarak bilinir ve bu grupta element sınıfı çeşitliliği gözlenir.

I. metal

II. ametal

III. yarı metal

Periyodik tablonun 14. grubunu inceleyen bir öğrenci yukarıdaki element sınıflarından hangileri ile karşılaşabilir?

C

I ve III

B

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 8 Periyodik Sistem

Periyodik tabloda metaller ile ametaller arasında özel bir konumda bulunan element sınıfları kendine has fiziksel özellikler sergiler.

• Periyodik tabloda metaller ile ametaller arasında yer alır.

• Parlak veya mat olabilirler.

• Elektriği ametallerden çok metallerden daha az iletirler.

Yukarıda özellikleri verilen sınıfa ait elementin atom numarası aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A

5

C

10

B

7

D

12

E

19

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

TYT Kimya: Periyodik Sistem & Periyodik Özelliklerin Doğuşu (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, modern periyodik sistem ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Aşağıdaki taneciklerden hangisinin katman elektron dağılımı yanlış verilmiştir?

Buna göre, yukarıdaki ifadelerden hangileri kesinlikle doğrudur?

Periyodik tabloda bulunan aşağıdaki gruplardan hangisinin karşısında belirtilen yargı yanlıştır?

Buna göre Ali, atı aşağıda belirtilen yerlerden hangisine hareket ettiremez?

Bu element atomlarının ikinci iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Periyodik tablonun 14. grubunu inceleyen bir öğrenci yukarıdaki element sınıflarından hangileri ile karşılaşabilir?

Yukarıda özellikleri verilen sınıfa ait elementin atom numarası aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)