AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kimya Her Yerde

Modern eczacılıkta ve tıp dünyasında kullanılan ilaçlar, insan sağlığını korumak ve hastalıkları iyileştirmek amacıyla geliştirilen karmaşık kimyasal formülasyonlardır.

I. Aktif maddelerinin bir kısmı doğada bitkisel ya da hayvansal kaynaklardan elde edilen hammaddelerin işlenmesiyle üretilir.

II. Vücuttaki fizyolojik süreçleri düzenleyerek hastalıkların teşhis, tedavi edilmesinde veya semptomların önlenmesinde rol oynar.

III. Genellikle tek bir kimyasal bileşikten oluşan saf maddelerdir ve hiçbir zaman yardımcı maddeler içermez.

İlaçlar ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

D

II ve III

E

I, II ve III

B

Yalnız II

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İlaçlar bitkisel, hayvansal ya da sentetik hammaddelerden üretilir ve hastalıkların tedavisinde/teşhisinde kullanılır. Ancak ilaçlar saf maddeler olmayıp, vücutta etkin maddeyi taşıyan ve koruyan birçok yardımcı kimyasal bileşenin karısımıdır (formulasyonudur).

I. öncül doğrudur, ilaçların hammaddesi doğadan (bitki özleri vb.) ya da sentetik yollarla elde edilebilir.
II. öncül doğrudur, ilaçların temel varlık amacı hastalıkları teşhis, tedavi etmek veya önlemektir.
III. öncül yanlıştır, ilaçlar sadece tek bir saf maddeden ibaret değildir; etken maddenin yanı sıra bağlayıcı, tatlandırıcı ve koruyucu gibi birçok yardımcı madde içeren karışımlardır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece birinci öncülün doğruluğuna odaklanıp tedavi edici yönü göz ardı etmek.] Aday bitki kökenli olma durumunu kesin doğru kabul edip II. öncülün kapsamını dar yorumlayabilir.

B Seçeneği: [Birinci öncülün sadece sentetik olabileceği yanılgısına düşmek.] Aday bitkisel özlerin ilaç ham maddesi olabileceği bilgisini gözden kaçırabilir.

D Seçeneği: [Bitkisel kökenli hammaddeleri reddedip ilaçların tamamen laboratuvarda saf üretildiğini sanmak.] Aday birinci öncülü yanlış kabul edip II ve III'e yönelmiştir.

E Seçeneği: [İlaçların eczanelerde satılan saf kimyasallar olduğunu düşünmek.] Aday ilaçların saf madde olduğunu zannederek III. öncülü doğru kabul etmiştir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II. öncüllerin bilimsel gerçekliğe uygun olduğunu, III. öncülde ise ilaçların saf madde değil karışım/formülasyon olduğunu doğru tespit etmiştir.

Soru 2 Kimya Her Yerde

Eczacılık kimyasında ilaçların vücutta doğru etkiyi gösterebilmesi ve etken maddenin güvenle taşınabilmesi için farklı formlarda üretilmesi esastır. Katı formdaki ilaçlardan biri olan tabletler (haplar), modern tıp uygulamalarında en yaygın kullanılan taşıyıcı sistemlerdendir.

Katı ilaç formları arasında yer alan tabletler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

B

Yalnızca sindirim sisteminde çözünmek üzere tasarlanmış olup vücut dışında sıvı ortamlarda çözünmeleri imkânsızdır.

E

Yapılarında etken maddenin yanı sıra bağlayıcı, dağıtıcı ve kaydırıcı gibi dolgu maddeleri de yer alır.

D

Çiğneme tableti, efervesan (köpüren) tablet veya film kaplı tablet gibi alt türleri bulunur.

A

Etken maddelerin yardımcı maddelerle karıştırılıp yüksek basınç altında sıkıştırılmasıyla üretilir.

C

Silindirik, yassı, disk veya mercimek gibi farklı geometrik formlarda preslenebilir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Kimya Uygulamalarında Sağlık ve Güvenlik

eczacılıkta kullanılan katı ve sıvı formdaki bazı ilaç çeşitleri için çeşitli özellikler verilmiştir.

I. Vücuda alınırken sindirim sistemine doğrudan ilk etkiyi hedeflemesi

II. Etken maddeyi belirli bir dozda içermesi

III. Homojen ya da heterojen karışım halinde bulunması

Yukarıdaki özelliklerden hangileri merhem ve kapsül formundaki ilaçlar için ortaktır?

E

I, II ve III

D

II ve III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Merhem harici (cilt üzerine sürülerek) kullanılır, kapsül ise ağız yoluyla yutulur; dolayısıyla I numaralı öncül ortak değildir. Merhemler homojen veya heterojen olabilirken kapsüller katı formdadır, III de ortak değildir. Ancak her iki ilaç formu da etken maddeyi belirli bir dozda içerir.

Merhemler topikal (cilt üzerine) uygulanır, kapsüller ağız yoluyla alınır. Bu nedenle uygulama yolları farklıdır.
Tüm ilaç formlarının temel amacı, hastaya belirli ve güvenli bir oranda etken madde (doz) vermektir.
Merhem yarı katı bir karışım, kapsül ise katı formdadır; fiziksel halleri ve faz yapıları aynı değildir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Uygulama yolunun ortak olduğu yanılgısı.] Merhem ile kapsülün vücuda alınış şekillerinin aynı olduğu karıştırılabilir.

A Seçeneği: [Tüm ilaçların yutulduğu veya benzer yolla alındığı yanılgısı.] Aday merhemin de vücuda alındığını düşünerek tüm ilaçların kullanım yolunun benzer olduğunu varsayabilir.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

D Seçeneği: [Fiziksel hal ve karışım özelliklerinin ortak olduğu yanılgısı.] Merhemin kıvamı ile kapsülün yapısı karıştırılabilir.

E Seçeneği: [Tüm öncüllerin ortak olabileceği genellemesi.] Öncüllerin tamamının ilaç olma ortak paydasından dolayı doğru olduğu düşünülmüştür.

Soru 4 Kimya Her Yerde

Eczacılık ve kimya teknolojisinde ilaçların vücuda etkili bir şekilde verilebilmesi için farklı formlar geliştirilmiştir. Bu formlardan biri olan ve genellikle topikal yolla kullanılan merhemlerle ilgili,

I. Akışkanlığı az olan yarı katı dispers sistemler sınıfında yer alır.

II. Etken madde, genellikle sıvı veya uygun bir sıvam içinde homojen olarak dağıtılmıştır.

III. Yalnızca mukozalara püskürtülerek uygulanan sistemlerdir.

yargılarından hangileri doğrudur?

C

I ve II

A

Yalnız I

B

Yalnız II

E

I, II ve III

D

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Kimya Her Yerde

Eczacılıkta kullanılan bazı ilaç formlarına ait özellikler şu şekildedir:

I. Etken maddenin su veya başka bir çözücüde yüksek oranda şekerle hazırlanan konsantre çözelti halidir.

II. Genellikle deri üzerine dıştan uygulanmak amacıyla hazırlanan, etken maddenin dağıtıcı bir faz içinde bulunduğu yarı katı dispersiyon sistemidir.

III. Katı haldeki ilaç bileşenlerinin acı veya hoş olmayan tat/kokularını gizlemek amacıyla sert veya yumuşak jelatin kılıflar içinde sunulan formudur.

Buna göre özellikleri verilen I, II ve III numaralı ilaç formları aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

C

Tablet - Losyon - Kapsül

B

Şurup - Krem - Kapsül

E

Şurup - Merhem - Draje

D

Çözelti - Krem - Draje

A

Şurup - Merhem - Tablet

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Kimya Her Yerde

Eczacılık kimyasında ilaçların veriliş yolları ve formülasyonları, etken maddenin vücuttaki emilim hızını doğrudan etkiler. Ağrı kesici veya tedavi edici bir etken maddenin hastaya farklı formlarda verilmesi hedefe ulaşma süresini değiştirir.

I. Şurup

II. İntravenöz (damar içi) enjeksiyon

III. Katı kapsül

Bu ilaç formlarının etken maddesinin kan dolaşımına geçerek hedef organa ulaşma süreleri (en kısa süreden en uzun süreye doğru) aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

C

II > III > I

A

I > II > III

D

III > I > II

E

II > I > III şeklindedir ancak doğru yanıt farklıdır.

B

II > I > III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 7 Sağlık ve Çevre

Elif, kas ağrısı şikayetiyle gittiği hekimin yazdığı reçeteyi eczaneden temin etmiş ve kutunun içinden çıkan prospektüsü incelediğinde şu bilgilerle karşılaşmıştır: • Etkin madde: Her

5\text{ mL}

'de

250\text{ mg}

etken madde içerir, sıvı formdadır. • Uygulama yolu: Ağızdan alınır. Kutudan çıkan ölçek kaşığı (

5\text{ mL}

) ile kullanılır. • Uygun kullanım dozu:

12-15

yaş için

10\text{ mL}

(

2

ölçek) şeklindedir. • Saklama koşulları:

25^{\circ}\text{C}

altındaki oda sıcaklığında, çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

I. İlacın sıvı formda olduğu,

II. Tavsiye edilen dozdan fazla kullanımın ek yan etkilere yol açabileceği,

III. İlacın saklanması için belirli bir sıcaklık üst sınırının bulunduğu

Buna göre Elif, prospektüsteki bu bilgilerden hangilerine ulaşabilir?

A

Yalnız I

D

II ve III

E

I, II ve III

B

Yalnız II

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Metinde yer alan bilgiler doğrultusunda I ve III numaralı çıkarımlar doğrudan yapılabilirken, II numaralı çıkarım aşırı dozun yan etkilerinden bahsetmediği için metinden doğrudan çıkarılamaz.

Metinde her 5 mL'de etken madde olduğu ve sıvı formda geçtiği belirtilmiştir (I. Öncül doğru).
Metinde fazla kullanımın yan etkilerinden ziyade sadece saklama koşulları ve doz bilgisi verilmiştir; aşırı dozun spesifik yan etkisi metinde geçmez (II. Öncül metinden çıkarılamaz).
25 °C altındaki oda sıcaklığında saklanması gerektiği vurgulanmıştır, yani üst sıcaklık sınırı vardır (III. Öncül doğru).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Metne dayalı olarak I ve III numaralı yargıların kesin olarak çıkarılabildiğini fark eden adaylar doğru sonuca ulaşır.

A Seçeneği: [Eksik değerlendirme] Sadece sıvı form bilgisini görüp saklama koşullarını göz ardı eden öğrenciler bu şıkkı seçer.

D Seçeneği: [Metin dışı bilgi entegrasyonu] II. öncüldeki mantıksal doğruluk cezbeder ve metne yansıtılır.

E Seçeneği: [Tümünü doğru kabul etme eğilimi] Tüm öncüller kulağa mantıklı geldiği için hepsini işaretler.

B Seçeneği: [Genelleme yanılgısı] İlaçların genel mantığından yola çıkarak II. öncülü doğru kabul eder.

Soru 8 Canlıların Temel Bileşenleri ve Hücre

Modern yaşamda kulaktan dolma bilgilerle veya uzman kontrolü olmaksızın gerçekleştirilen bazı uygulamalar, insan vücudundaki homeostasiyi (iğ dengeyi) ve hücresel solüsyon dengesini ciddi biçimde tehdit etmektedir.

I. Uzman tavsiyesi olmaksızın rastgele ve yüksek dozda kullanılan sentetik vitamin ve antibiyotikler

II. Kan plazmasına göre hipertonik özellik gösteren (hücre içi derişimden çok yüksek çözünen içeren) solüsyonların bilinçsizce damar yoluyla verilmesi

III. Halk arasında 'şifalı bitki' olarak bilinen ve etken maddesi standardize edilmemiş bitkisel özlerin karışım halinde aşırı tüketilmesi

Yukarıdaki durumlardan hangileri, hücresel osmotik dengenin bozulmasına veya metabolik zehirlenmelere yol açarak insan sağlığını olumsuz etkileyebilir?

C

I ve III

D

II ve III

E

I, II ve III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen üç durum da insan sağlığını ve hücresel dengeyi olumsuz etkileyebilecek potansiyele sahiptir.

I. Öncül: Doktor denetimsiz kullanılan ilaçlar (antibiyotik, vitamin vb.) karaciğer ve böbrek gibi organlarda toksik birikime yol açabilir.
II. Öncül: Hücre içi sıvısına göre hipertonik olan bir serum damar içine verilirse, kan hücreleri ve doku hücreleri su kaybederek plazmolize (büzülmeye) uğrar ve hücreler işlevini yitirir.
III. Öncül: Bilinçsiz bitkisel karışımlar içerdikleri bilinmeyen etken maddeler nedeniyle alerjik reaksiyonlara veya organ yetmezliklerine neden olabilir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Sadece serum uygulamalarının fiziksel tehlikesine odaklanma.] Hipertonik çözeltilerin hücre su kaybettireceğini bilip diğerlerini gözden kaçırmıştır.

D Seçeneği: [İlaç kullanımının potansiyel tehlikesini küçümseme.] II ve III numaralı maddelerin bariz tehlikelerine odaklanıp I numaradaki doktor gözetimsiz ilaç kullanımını atlamıştır.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Aday, her üç durumun da insan sağlığı ve hücresel denge üzerinde olumsuz fizyolojik etkiler yaratabileceğini doğru analiz etmiştir.

A Seçeneği: [Yalnızca ilaçların zararlı olabileceği yanılgısı.] Sadece I. öncülün kesin zararlı olduğunu düşünerek diğer seçenekleri elemiştir.

C Seçeneği: [Damar yoluyla verilen sıvıların osmotik etkisini göz ardı etme.] I ve III. öncüllerin zararlarını bilip II. öncüldeki hücre içi-dışı derişim farkının etkisini kuramamıştır.

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

İlaçlar ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Katı ilaç formları arasında yer alan tabletler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Yukarıdaki özelliklerden hangileri merhem ve kapsül formundaki ilaçlar için ortaktır?

yargılarından hangileri doğrudur?

Buna göre özellikleri verilen I, II ve III numaralı ilaç formları aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bu ilaç formlarının etken maddesinin kan dolaşımına geçerek hedef organa ulaşma süreleri (en kısa süreden en uzun süreye doğru) aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre Elif, prospektüsteki bu bilgilerden hangilerine ulaşabilir?

Yukarıdaki durumlardan hangileri, hücresel osmotik dengenin bozulmasına veya metabolik zehirlenmelere yol açarak insan sağlığını olumsuz etkileyebilir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & Kozmetikler ve İnsan Sağlığı (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)