TYT Kimya: Periyodik Sistem & Metalik ve Ametalik Özellikler (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Periyodik Sistem

Periyodik sistemin baş grup elementleri olan bazı elementlerin katman elektron dağılımları incelendiğinde, bazılarının elektron verme eğiliminin yüksek olduğu, bazılarının ise elektron alma eğiliminde olduğu görülmektedir.

Buna göre, nötr hâldeki katman elektron dizilimleri dikkate alındığında aşağıdaki elementlerden hangisi metalik özellik göstermez?

C

_{15}T

B

_{11}Y

E

_{13}Z

D

_{19}Q

A

_{3}X

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

15T elementi fosfordur (P) ve bir ametaldir.

$_{3}X$ : 2-1 (1A grubu, metal)
$_{11}Y$ : 2-8-1 (1A grubu, metal)
$_{13}Z$ : 2-8-3 (3A grubu, metal - Al)
$_{15}T$ : 2-8-5 (5A grubu, ametal - P)
$_{19}Q$ : 2-8-8-1 (1A grubu, metal - K)

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık kurularak ametal olduğu tespit edilmiştir.

B Seçeneği: [1A grubu metal] Değerlik elektron sayısı karıştırılabilir

E Seçeneği: [3A grubu toprak metali] Yarımetal veya ametal karıştırılması

D Seçeneği: [1A grubu potasyum] Büyük atom numarası nedeniyle ametal zannedilebilir

A Seçeneği: [1A grubu alkali metal] Ametal sanılabilir

Soru 2 Atomun Yapısı

Kimya laboratuvarında incelenen

X_{2}O_{4}^{2-}

iyonunun toplam elektron sayısı 46 olarak ölçülmüştür. X atomunun çekirdeğindeki nötron sayısı 6 olarak bilindiğine göre, bu tanecik sistemiyle ilgili bazı nicelikler analiz edilmiştir.

I. Proton sayısı 6'dır.

II. Nükleon sayısı 12'dir.

III. Çekirdek yükü 2- dir.

ifadelerinden hangileri doğrudur? ( $_{8}O$ )

D

II ve III

E

I, II ve III

B

I ve II

C

I ve III

A

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

X atomunun proton sayısı 6, nötron sayısı 6 olup nükleon sayısı 12'dir. Çekirdek yükü sadece proton sayısı demektir.

Oksijenin proton sayısı 8'dir. 4 tane O, $4 \times 8 = 32$ elektron sağlar.
İyondaki toplam elektron = 46. $2(e_X) + 32 - (-2) = 46 \Rightarrow 2(e_X) + 34 = 46 \Rightarrow e_X = 6$ . Nötr X atomunun proton sayısı da 6'dır. (I. Öncül doğru)
Nükleon sayısı (Kütle numarası) = Proton + Nötron = $6 + 6 = 12$ . (II. Öncül doğru)
Çekirdek yükü, tanecik yükü (2-) değil, proton sayısı olan 6'dır. (III. Öncül yanlış)

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II numaralı öncüllerin doğru analizi

C Seçeneği: [Çekirdek yükünü iyon yükü sanma] Tanecik üzerindeki 2- yükü çekirdek yüküyle karıştırılmış

D Seçeneği: [Proton sayısının yanlış alınması] İşlem hatası yapılmış

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme] Çekirdek yükü kavram yanılgısı

A Seçeneği: [I. öncülün gözden kaçırılması] Sadece kütle numarası hesaplanıp bırakılmış olabilir

Soru 3 Atom ve Periyodik Sistem

Hidrojen elementinin doğada hafif hidrojen (

_{1}^{1}H

) ve döteryum (

_{1}^{2}D

) olmak üzere izotopları bulunmaktadır. Bu izotopların oluşturduğu

H_{2}O

ve

D_{2}O

bileşikleri laboratuvar ortamında incelenmektedir.

I. Aynı kimyasal özelliklere sahiptir.

II. $D_{2}O$ 'nun molekül kütlesi, $H_{2}O$ 'nunkinden büyüktür.

III. Aynı koşullar altında farklı fiziksel özelliklere sahiptir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

E

I, II ve III

D

II ve III

B

I ve II

C

I ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İzotop atom içeren moleküllerin proton ve elektron sayıları aynı olmasına rağmen nötron sayıları farklı olduğundan fiziksel özellikleri farklı, kimyasal özellikleri (nötron etkisiyle hafifçe değişebilse de müfredat düzeyinde benzer/farklı kabul edilen durumlar dikkate alındığında) farklıdır.

$_{1}^{1}H$ ve $_{1}^{2}D$ izotop atomlardır. Proton sayıları aynı, nötron sayıları farklıdır. Dolayısıyla $H_{2}O$ ve $D_{2}O$ moleküllerinin kimyasal özellikleri farklıdır. (I. Öncül yanlış)
Döteryumun kütlesi hidrojenden büyük olduğu için $D_{2}O$ molekül kütlesi $H_{2}O$ 'dan büyüktür. (II. Öncül doğru)
Fiziksel özellikler (kaynama noktası, yoğunluk vb.) kütleye ve tanecik etkileşimlerine bağlı olduğundan farklıdır. (III. Öncül doğru)

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme] İzotop kimyasal özellik kuralı karıştırılmış

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık ve kütle analizi

C Seçeneği: [Kimyasal özelliklerin aynı olduğu yanılgısı]

B Seçeneği: [Fiziksel özelliklerin göz ardı edilmesi]

A Seçeneği: [İzotopların kimyasal özellikleri aynıdır yanılgısı]

Soru 4 Periyodik Sistem

_{7}X

,

_{13}Y

ve

_{20}Z

atomlarının periyodik sistemdeki konumları tespit edilerek temel özellikleri karşılaştırılmak istenmektedir.

I. grup numaraları,

II. periyot numaraları,

III. değerlik elektron sayıları

niceliklerinden hangilerinin arasındaki ilişki $Z > Y > X$ şeklinde sıralanır?

B

Yalnız III

C

I ve III

D

II ve III

E

I, II ve III

A

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Atomların elektron dizilimleri yapılarak grup, periyot ve değerlik elektron sayıları bulunur.

$_{7}X$ : 2-5 $\rightarrow$ 2. periyot, 5A grubu (Değerlik e⁻ = 5)
$_{13}Y$ : 2-8-3 $\rightarrow$ 3. periyot, 3A grubu (Değerlik e⁻ = 3)
$_{20}Z$ : 2-8-8-2 $\rightarrow$ 4. periyot, 2A grubu (Değerlik e⁻ = 2)
Periyot numaraları: $Z(4) > Y(3) > X(2)$ $\rightarrow$ İlişki $Z > Y > X$ şeklindedir. (II. Öncül doğru)
Grup numaraları: $X(5A) > Y(3A) > Z(2A)$ $\rightarrow$ $X > Y > Z$
Değerlik elektron sayıları: $X(5) > Y(3) > Z(2)$ $\rightarrow$ $X > Y > Z$

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Grup numaralarının sıralaması ters alınmış] Öncüllerin yönü karıştırılmış

B Seçeneği: [Değerlik elektronlarının sıralaması karıştırılmış] Atom numarası ile değerlik e⁻ ilişkisi yanlış kurulmuş

D Seçeneği: [Değerlik elektron sayısının yanlış analizi] Eksik işlem

E Seçeneği: [Tüm niceliklerin aynı yönde arttığı sanılmış] Genelleme hatası

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru periyot analizi yapılmıştır

Soru 5 Kimyasal Türler Arası Etkileşimler / Maddenin Halleri

Saf maddelerden biri olan bileşikler, farklı cins atomların belirli oranlarda kimyasal yöntemlerle bir araya gelmesiyle oluşur.

I. En az iki farklı türde atom içerir.

II. Hâl değişim sıcaklıkları dışında homojendir.

III. Yapılarında kendi özelliğini gösteren tek tür tanecik bulunur.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

D

D) I ve II

E

E) I, II ve III

B

Yalnız II

C

C) I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Periyodik Sistem

İzoelektronik olduğu bilinen tek atomlu

X^{m}

ve

Y^{n}

iyonlarının yarıçapları arasındaki ilişki

X^{m} > Y^{n}

şeklindedir.

I. m değeri negatif, n değeri pozitifse Y'nin çekirdek yükü X'inkinden küçüktür.

II. m ve n pozitif ise $n > m$ 'dir.

III. m ve n negatif ise $n > m$ 'dir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

D

D) II ve III

E

E) I, II ve III

B

Yalnız II

C

C) Yalnız III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İzoelektronik taneciklerde elektron sayıları aynıdır; yarıçapı büyük olanın proton sayısı daha küçüktür.

m negatif (anyon), n pozitif (katyon) ise $X^{m}$ iyonunun çapı $Y^{n}$ 'den büyüktür. Anyonların çapı katyonlardan daima büyüktür. Proton sayıları kıyaslandığında $X$ 'in protonu $Y$ 'ninkinden küçüktür. (I. Öncül yanlış, Y'nin çekirdek yükü X'inkinden büyüktür)
m ve n pozitif ise (her ikisi de katyon); çap ilişkisi $X > Y$ ise elektron başına düşen çekim kuvveti az olanın çapı büyüktür. Bu durumda $Y$ 'nin protonu $X$ 'inkinden büyüktür. Protonlar arasındaki farktan dolayı $n > m$ ilişki çıkar. (II. Öncül doğru)
m ve n negatif ise (her ikisi de anyon); izoelektronik anyonlarda proton sayısı küçük olanın çapı büyüktür. $X > Y$ olduğuna göre $p_X < p_Y$ 'dir. $e - p = yük$ bağıntısından $m < n$ çıkar. Yani $m$ daha negatif, $n$ daha az negatiftir ( $m < n$ ). Bu durumda III. öncül ( $n > m$ ) matematiksel olarak doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [I. öncülün de doğru olduğu sanılmış] Çekirdek yükü kıyas hatası

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme] Genelleme hatası

B Seçeneği: [Doğru seçenek] II numaralı öncülün doğru analizi

C Seçeneği: [Sadece III. öncül doğru sanılmış] Eksik analiz

A Seçeneği: [I. öncülün ters okunması] Anyon-katyon çap ilişkisi karıştırılmış

TYT Kimya: Periyodik Sistem & Metalik ve Ametalik Özellikler (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, nötr hâldeki katman elektron dizilimleri dikkate alındığında aşağıdaki elementlerden hangisi metalik özellik göstermez?

ifadelerinden hangileri doğrudur? ( $_{8}O$ )

ifadelerinden hangileri doğrudur?

niceliklerinden hangilerinin arasındaki ilişki $Z > Y > X$ şeklinde sıralanır?

ifadelerinden hangileri doğrudur?

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, nötr hâldeki katman elektron dizilimleri dikkate alındığında aşağıdaki elementlerden hangisi metalik özellik göstermez?

ifadelerinden hangileri doğrudur? (8O_{8}O8​O)

ifadelerinden hangileri doğrudur?

niceliklerinden hangilerinin arasındaki ilişki Z>Y>XZ > Y > XZ>Y>X şeklinde sıralanır?

ifadelerinden hangileri doğrudur?

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

ifadelerinden hangileri doğrudur? ( $_{8}O$ )

niceliklerinden hangilerinin arasındaki ilişki $Z > Y > X$ şeklinde sıralanır?