TYT Kimya: Periyodik Sistem & Atom Yarıçapı (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Periyodik Sistem

Periyodik sistemin baş grup elementleri olduğu bilinen

X

,

Y

ve

Z

atomlarının temel hâl elektron dizilimlerindeki katman sayıları ve son katmandaki elektron dağılımları farklıdır. Bu elementlerle ilgili şu bilgiler verilmiştir: -

X

elementi 2. periyotta yer almakta olup değerlik elektron sayısı 3'tür. -

Y

elementi 3. periyotta yer almakta olup değerlik elektron sayısı 1'dir. -

Z

elementi 3. periyotta yer almakta olup değerlik elektron sayısı 6'dır.

Buna göre $X$ , $Y$ ve $Z$ elementlerinin atom yarıçapları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

D

Y > Z > X

E

Z > X > Y

C

Y > X > Z

B

X > Z > Y

A

X > Y > Z

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Katman sayısı fazla olanın yarıçapı daha büyüktür. Aynı periyotta ise çap sola doğru artar.

$X$ : $2. \text{ periyot}, 3 \text{A grubu}$ (Katman sayısı: 2)
$Y$ : $3. \text{ periyot}, 1 \text{A grubu}$ (Katman sayısı: 3)
$Z$ : $3. \text{ periyot}, 6 \text{A grubu}$ (Katman sayısı: 3)
$Y$ ve $Z$ 3. periyotta olduğundan katman sayıları aynıdır. $1\text{A}$ grubundaki $Y$ 'nin çapı, $6\text{A}$ grubundaki $Z$ 'ninkinden büyüktür ( $Y > Z$ ).
$X$ ise 2. periyotta olduğu için en küçük yarıçapa sahiptir. Sıralama $Y > Z > X$ olur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece değerlik elektron sayısına odaklanma hatası] Değerlik elektronu büyük olanın çapı büyük olur yanılgısı.

E Seçeneği: [Aynı periyotta sağa doğru çapın arttığı yanılgısı] $Z$'nin $Y$'den büyük olduğunu düşünme.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru periyot ve grup analizi

B Seçeneği: [Rastgele sıralama] Kısmi bilgiyle tahmin yürütme.

C Seçeneği: [Periyot etkisini göz ardı etme] $X$'in $Y$'den büyük olduğunu zannetme.

Soru 2 Periyodik Sistem

Gaz hâlindeki nötr

X

ve

Y

atomlarının katman elektron dağılımlarında meydana gelen değişimleri inceleyen bir araştırmacı şu iki süreci gözlemlemiştir: -

X(g) \longrightarrow X^+(g) + e^-

-

Y(g) + e^- \longrightarrow Y^-(g)

Bu dönüşümler sırasında $X$ ve $Y$ atomlarının yarıçaplarının değişimi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A

Azalır \quad Azalır

C

Azalır \quad Değişmez

B

Artar \quad Değişmez

D

Değişmez \quad Artar

E

Azalır \quad Artar

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Elektron veren taneciğin çapı küçülür, elektron alan taneciğin çapı büyür.

$X(g) \longrightarrow X^+(g) + e^-$ sürecinde $X$ atomu elektron vermiştir. Elektron başına düşen çekim kuvveti artacağı için yarıçapı **azalır**.
$Y(g) + e^- \longrightarrow Y^-(g)$ sürecinde $Y$ atomu elektron almıştır. Elektron sayısı arttığı ve elektronlar arası itme kuvveti arttığı için yarıçapı **artar**.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Her iki durumda da çapın aynı yönlü değiştiğini varsayma] İyonlaşma kavramını tek yönlü düşünme.

D Seçeneği: [Sabit kalma yanılgısı] Kimyasal değişimlerde yarıçapın sabit kalacağını düşünme.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru bilimsel analiz

C Seçeneği: [Y'nin yarıçapının değişmeyeceğini sanma] Elektron almanın hacme etki etmeyeceği yanılgısı.

B Seçeneği: [Ters mantık kurma] Elektron verenin çapının artacağını düşünme.

Soru 3 Periyodik Sistem

Tabiatta farklı element atomlarının iyon hâllerinden bazıları aynı elektron dizilimine sahip olabilir.

16S^{2-}

,

17Cl^-

ve

19K^+

iyonlarının toplam elektron sayıları birbirine eşittir.

Bu iyonların yarıçapları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A

S^{2-} = Cl^- = K^+

D

S^{2-} > K^+ > Cl^-

E

K^+ > S^{2-} > Cl^-

B

K^+ > Cl^- > S^{2-}

C

S^{2-} > Cl^- > K^+

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İzoektronik taneciklerde proton sayısı büyük olanın çekirdeği elektronları daha kuvvetli çeker, dolayısıyla çapı daha küçük olur.

Verilen iyonların proton sayıları ve elektron sayıları incelenir:
$_{16}S^{2-}$ iyonunun elektron sayısı: $16 - (-2) = 18$
$_{17}Cl^-$ iyonunun elektron sayısı: $17 - (-1) = 18$
$_{19}K^+$ iyonunun elektron sayısı: $19 - (+1) = 18$
Tanecikler izoelektroniktir (elektron sayıları eşittir).
Proton sayısı en büyük olan $K^+$ 'nın çekim gücü en fazla, yarıçapı en küçüktür. Proton sayısı en küçük olan $S^{2-}$ 'nin çekim gücü en az, yarıçapı en büyüktür.
Yarıçap sıralaması: $S^{2-} > Cl^- > K^+$ şeklindedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Adayın işlem veya sıralama hatası yapması] Orta sıradaki iyonu karıştırma.

E Seçeneği: [Rastgele kombinasyon] Analitik düşünceyi kuramama.

B Seçeneği: [Proton sayısı büyük olanın çapı büyük olur zannetme] Doğru kuralı ters uygulama.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru izoektronik kıyaslama

A Seçeneği: [Elektron sayıları eşitse yarıçaplar da eşittir yanılgısı] Sadece elektron sayısına odaklanma.

Soru 4 Periyodik Sistem

Periyodik tablonun aynı grubunda yer alan

X

ve

Y

baş grup elementlerinden

X

'in 1. iyonlaşma enerjisinin

Y

'ninkinden daha büyük olduğu bilinmektedir.

I. atom numarası,

II. atom yarıçapı,

III. periyot numarası

Buna göre $Y$ 'ye ait yukarıdaki niceliklerden hangileri $X$ 'e göre daha büyüktür?

E

I, II ve III

D

II ve III

C

I ve III

B

Yalnız III

A

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe çap büyür, periyot numarası ve atom numarası artar; buna karşılık iyonlaşma enerjisi azalır.

$X$ 'in 1. iyonlaşma enerjisi $Y$ 'ninkinden büyükse, $X$ grupta daha yukarıda yer alır.
Aynı grupta aşağı doğru inildikçe (yani $X$ 'ten $Y$ 'ye geçildikçe):
1. Atom numarası artar (I. öncül doğrudur).
2. Katman sayısı arttığı için atom yarıçapı büyür (II. öncül doğrudur).
3. Periyot numarası artar (III. öncül doğrudur).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Yalnızca periyoda odaklanma] Atom numarasının da arttığını fark edememe.

C Seçeneği: [Yarıçapı göz ardı etme] Yarıçap ile iyonlaşma enerjisinin ters orantılı olduğunu unutma.

D Seçeneği: [Atom numarasını hesaba katmama] Eksik öncül seçimi.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm periyodik trendleri doğru sentezleme

A Seçeneği: [Sadece yarıçapı doğru değerlendirip diğerlerini eksik bırakma] Atom numarasını atlama.

Soru 5 Periyodik Sistem

Katı hâldeki 1 mol

X

elementinden birer mol elektronun ardışık olarak koparılması aşağıdaki üç denklem ile ifade edilmiştir: 1. elektron:

X(k) + 1225 \text{ kJ/mol} \longrightarrow X^+(g) + e^-

2. elektron:

X^+(g) + 1451 \text{ kJ/mol} \longrightarrow X^{2+}(g) + e^-

3. elektron:

X^{2+}(g) + 7733 \text{ kJ/mol} \longrightarrow X^{3+}(g) + e^-

I. $X$ 'in 1. iyonlaşma enerjisi $1225 \text{ kJ/mol}$ 'dür.

II. $1 \text{ mol } X^+(g)$ iyonundan $2 \text{ mol}$ elektron koparmak için gereken enerji $3184 \text{ kJ/mol}$ 'dür.

III. $X$ 'in 4. iyonlaşma enerjisi $7733 \text{ kJ/mol}$ 'den büyüktür.

Buna göre yargılarından hangileri doğrudur?

A

Yalnız II

E

II ve III

D

I ve III

C

I ve II

B

Yalnız III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İyonlaşma enerjisi gaz hâldeki nötr atomdan 1 mol elektron koparmak için gereken enerjidir. 1. denkleimde madde katı (

k

) hâlde olduğundan verilen 1225 kJ/mol doğrudan 1. iyonlaşma enerjisi olamaz (süblimleşme/erime enerjisi de içerir).

1. Öncül yanlıştır çünkü denklemde $X$ katı ( $k$ ) hâldedir. İyonlaşma enerjisi tanımı gereği maddeler gaz ( $g$ ) hâlde olmalıdır.
2. Öncül yanlıştır çünkü 2. iyonlaşma enerjisi $1451 \text{ kJ/mol}$ 'dür. 1 mol $X^+$ iyonundan 2 mol elektron koparmak için hem 2. iyonlaşma enerjisi hem de 3. iyonlaşma enerjisinin toplamı gerekir ( $1451 + 7733 = 9184 \text{ kJ/mol}$ ).
3. Öncül doğrudur çünkü 3. ve 4. iyonlaşma enerjileri arasındaki ani artış (veya 3. adımdaki büyük sıçrama) 2A veya 3A gibi grup geçişlerini veya soygaz düzenine ulaşmayı gösterir; 4. iyonlaşma enerjisi 7733'ten büyüktür.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Matematiksel toplama hatası] Verilen değerleri yanlış toplama.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Fiziksel hâl ve enerji toplamı kurallarını doğru uygulama

E Seçeneği: [1. öncülü doğru kabul etme] Gaz hâl kuralını atlama.

C Seçeneği: [Tanım hatasına düşme] Katı hâldeki maddenin iyonlaşma enerjisini doğrudan doğru kabul etme.

B Seçeneği: [1. öncülün doğruluğunu gözden kaçırma] Fiziksel hâl şartını unutma.

Soru 6 Periyodik Sistem

2. periyot baş grup elementi olan

X

'in ilk dört iyonlaşma enerjisi sırasıyla

800,4 \text{ kJ/mol}

,

2427,2 \text{ kJ/mol}

,

3660,0 \text{ kJ/mol}

ve

25027,0 \text{ kJ/mol}

'dür.

Buna göre, bu elementin atom numarası aşağıdakilerden hangisidir?

D

9

E

13

C

7

B

5

A

3

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İyonlaşma enerjileri arasındaki 3,5 - 4 kat ve üzerindeki ani artış (sıçrama), koparılan elektronun iç katmandan (soygaz düzeninden) koptuğunu ve önceki adım sayısının değerlik elektron sayısını (grup numarasını) verdiğini gösterir.

Verilen iyonlaşma enerjisi değerlerindeki oranlar incelenir:
$IE_2 / IE_1 = 2427,2 / 800,4 \approx 3,03$
$IE_3 / IE_2 = 3660,0 / 2427,2 \approx 1,51$
$IE_4 / IE_3 = 25027,0 / 3660,0 \approx 6,83$ (Büyük sıçrama burada gerçekleşmiştir!)
Ani sıçrama 3. ve 4. iyonlaşma enerjileri arasında ( $3,5$ katın çok üzerinde) gerçekleştiği için $X$ elementinin 3 tane değerlik elektronu vardır.
$X$ elementi 3A grubundadır.
Soruda $X$ 'in 2. periyot elementi olduğu belirtilmiştir. 2. periyot 3A grubu elementinin elektron dizilimi $2 - 3$ şeklindedir ve atom numarası $2 + 3 = 5$ 'tir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Periyot numarasını yanlış okuma] 3. periyot elementi gibi işlem yapma.

D Seçeneği: [7A grubu olduğunu zannetme] Değerleri karıştırma.

C Seçeneği: [5A grubu olduğunu düşünme] Sıçrama oranını yanlış yorumlama.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru oran analizi ve grup tespiti

A Seçeneği: [1A grubu olduğunu zannetme] Sıçramayı yanlış yerde arama.

Soru 7 Periyodik Sistem

X

,

Y

ve

Z

elementlerinin temel hâl elektron dizilimleri şu şekildedir: -

X: 2 \quad 5

-

Y: 2 \quad 6

-

Z: 2 \quad 8 \quad 6

Bu elementlerin atom yarıçapları ve 1. iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

B

Z > X > Y \quad X > Y > Z

C

X > Y > Z \quad Y > Z > X

E

Y > X > Z \quad Z > Y > X

D

Z > X > Y \quad Y > X > Z

A

Y > X > Z \quad Z > X > Y

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Öncelikle elementlerin periyot ve grupları belirlenir. Katman sayısı büyük olanın yarıçapı büyüktür. Aynı periyotta iyonlaşma enerjisi genellikle sağa doğru artar (

3A < 2A < 4A < 6A < 5A < 7A < 8A

kuralına dikkat edilerek).

Elektron dizilimlerine göre yerler:
$X$ : $2. \text{ periyot}, 5\text{A grubu}$ (Katman sayısı: 2)
$Y$ : $2. \text{ periyot}, 6\text{A grubu}$ (Katman sayısı: 2)
$Z$ : $3. \text{ periyot}, 6\text{A grubu}$ (Katman sayısı: 3)
**Atom yarıçapı:** $Z$ 3. periyotta olduğu için en büyük yarıçapa sahiptir ( $Z > ...$ ). $X$ ve $Y$ 2. periyottadır; $5\text{A}$ grubundaki $X$ 'in çapı, $6\text{A}$ grubundaki $Y$ 'ninkinden büyüktür ( $X > Y$ ). Yarıçap sıralaması: $Z > X > Y$ .
**1. İyonlaşma enerjisi:** $X$ ( $5\text{A}$ ) ve $Y$ ( $6\text{A}$ ) aynı periyottadır. Küresel simetri kuralı gereği $5\text{A}$ grubu elementlerinin iyonlaşma enerjisi $6\text{A}$ 'dan büyüktür ( $X > Y$ ). $Z$ ise 3. periyotta olduğu için çapı daha büyüktür ve iyonlaşma enerjisi 2. periyottakilere göre daha küçüktür. Genel sıralama: $Y > X > Z$ şeklindedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Periyot etkisini ters alma] Z'yi en küçük yapma.

B Seçeneği: [İyonlaşma enerjisinde küresel simetriyi unutma] Sağa doğru hep artar mantığı kurma.

E Seçeneği: [Rastgele eşleştirme] Bilgi eksikliği ile tahmin yürütme.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru katman, grup ve küresel simetri analizi

A Seçeneği: [Yarıçap sıralamasında katman kuralını yanlış uygulama] Z'nin konumunu atlama.

TYT Kimya: Periyodik Sistem & Atom Yarıçapı (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre $X$ , $Y$ ve $Z$ elementlerinin atom yarıçapları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bu dönüşümler sırasında $X$ ve $Y$ atomlarının yarıçaplarının değişimi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bu iyonların yarıçapları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre $Y$ 'ye ait yukarıdaki niceliklerden hangileri $X$ 'e göre daha büyüktür?

Buna göre yargılarından hangileri doğrudur?

Buna göre, bu elementin atom numarası aşağıdakilerden hangisidir?

Bu elementlerin atom yarıçapları ve 1. iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre XXX, YYY ve ZZZ elementlerinin atom yarıçapları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bu dönüşümler sırasında XXX ve YYY atomlarının yarıçaplarının değişimi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bu iyonların yarıçapları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre YYY'ye ait yukarıdaki niceliklerden hangileri XXX'e göre daha büyüktür?

Buna göre yargılarından hangileri doğrudur?

Buna göre, bu elementin atom numarası aşağıdakilerden hangisidir?

Bu elementlerin atom yarıçapları ve 1. iyonlaşma enerjileri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre $X$ , $Y$ ve $Z$ elementlerinin atom yarıçapları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bu dönüşümler sırasında $X$ ve $Y$ atomlarının yarıçaplarının değişimi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre $Y$ 'ye ait yukarıdaki niceliklerden hangileri $X$ 'e göre daha büyüktür?