TYT Kimya: Maddenin Halleri & Katı Hâl (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)
ÖSYM standartlarında hazırlanan ve maddelerin katı, sıvı, gaz ve plazma hallerini, hal değişimlerini ve endüstriyel gazları kapsayan 2027 güncel müfredat deneme sınavı.
📝 12 Soru⏱️ 18 Dakika🎯 ÖSYM Sınav Formatı🧠 Çeldirici & Bilişsel Teşhisli📊 Anında Karne & Net Hesabı
Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.
✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi
0 / 12 Soru Cevaplandı
Soru 1Maddenin Halleri
Laboratuvarda saf bir katı örneğini inceleyen bir araştırmacı, bu maddenin taneciklerinin durumunu ve fiziksel özelliklerini gözlemlemektedir.
I. Taneciklerinin konumları sabit olup birbirine göre yer değiştirmezler.
II. Tanecikler arasındaki çekim kuvvetleri diğer fiziksel hallere göre en üst düzeydedir.
III. Dışarıdan uygulanan basınçla kolayca sıkıştırılarak hacimleri küçültülebilir.
Yapılan bu gözlemlere göre, saf katı maddeyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
D
II ve III
E
I, II ve III
C
I ve II
B
Yalnız III
A
Yalnız I
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Katı haldeki maddelerde tanecikler sadece titreşim hareketi yapar, öteleme yapamaz ve sıkıştırılamazlar.
Katıların tanecikleri sabit konumludur ve sadece titreşim hareketi yaparlar, bu nedenle I. öncül doğrudur.
Katılarda tanecikler arası boşluk minimum, çekim kuvveti maksimumdur, bu nedenle II. öncül doğrudur.
Katılar akışkan değildir ve sıvı/gazlar gibi dış basınçla sıkıştırılamazlar, bu nedenle III. öncül yanlıştır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Eksik değerlendirme]Sadece ilk öncülün doğruluğundan emin olunup diğerleri göz ardı edilmiştir.
D Seçeneği:[Yanlış öncül seçimi]III. öncülün doğruluğu yanılgısına düşülmüştür.
E Seçeneği:[Tümünü doğru kabul etme]Sıkıştırılabilirlik özelliğinin katılar için de geçerli olduğu sanılmıştır.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]I ve II numaralı ifadeler katıların temel özelliklerini doğru açıklamaktadır.
B Seçeneği:[Hal özelliklerini karıştırma]Sıkıştırılabilirlik özelliği gazlarla karıştırılmıştır.
Soru 2Maddenin Halleri
Maddenin sıvı hâli, katı ve gaz hâlleri arasında geçiş özellikleri sergileyen dinamik bir yapıya sahiptir.
Buna göre, maddelerin sıvı hâliyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A
Belirli bir hacimleri vardır ancak belirli şekilleri yoktur.
E
Akışkan özellik gösterirler.
D
Genel olarak tüm maddelerin sıvı hâlindeki yoğunluğu, katı hâlindeki yoğunluğundan büyüktür.
C
Katı hâline kıyasla tanecikleri arasındaki boşluk genellikle daha fazladır.
B
Tanecikleri öteleme, dönme ve titreşim hareketi yapar.
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: DÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Su gibi bazı istisnai maddelerde katı hâl sıvı hâlden daha az yoğundur (buz suda yüzer).
Sıvıların hacmi sabit, şekli konulduğu kabın şekline bağlıdır (A doğru).
Sıvı tanecikleri öteleme, dönme ve titreşim yapabilir (B doğru).
Sıvıların tanecikleri arası boşluk katılara göre fazladır (C doğru).
Su gibi istisnalar nedeniyle sıvı yoğunluğunun her zaman katıdan büyük olduğu söylenemez (D yanlış).
Sıvılar akışkandır (E doğru).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Doğru ifade]Sıvıların temel özelliğidir.
B Seçeneği:[Doğru ifade]Sıvı taneciklerinin hareket türleridir.
C Seçeneği:Hâl değişimlerindeki boşluk kıyaslamasıdır.
D Seçeneği:[Genelleme tuzağı]Su istisnası göz ardı edilmiştir.
E Seçeneği:[Doğru ifade]Sıvıların akışkanlık özelliğidir.
Soru 3Maddenin Halleri
Endüstriyel süreçlerde kullanılan bir X maddesinin akışkan olduğu ve üzerine uygulanan basınçla hacminin önemli ölçüde küçültülebildiği tespit edilmiştir.
I. Tanecikleri öteleme hareketi yapabilir.
II. Bulunduğu kabın hem şeklini hem de hacmini alır.
III. Sıvı hâline göre tanecikleri arasındaki boşluk minimum düzeydedir.
Buna göre X maddesinin gaz hâlinde olduğu bilindiğine göre, yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
A
Yalnız I
C
I ve II
B
Yalnız III
D
II ve III
E
I, II ve III
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Gazlar sıkıştırılabilir, öteleme yapar ve bulunduğu kabın her yerine yayılır.
Gaz tanecikleri öteleme, dönme ve titreşim yapar (I doğru).
Gazların belirli şekli ve hacmi yoktur, kabı tamamen doldurur (II doğru).
A Seçeneği:[Eksik öncül]İkinci öncül gözden kaçırılmıştır.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]I ve II numaralı ifadeler gazların temel özellikleridir.
B Seçeneği:[Zıt kavram yanılgısı]Boşluk kavramı karıştırılmıştır.
D Seçeneği:[Yanlış öncül dahil etme]III. öncülün çelişkisi fark edilmemiştir.
E Seçeneği:[Tümünü kabul etme]Hatalı öncül elenememiştir.
Soru 4Maddenin Halleri
Evrenin büyük bir kısmını oluşturan plazma hâli (iyonize gaz), yüksek sıcaklık ve enerjide maddelerin ulaştığı aşamalardan biridir.
Maddenin plazma hâli için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
D
Tanecikleri arasındaki büyük boşluklar nedeniyle gazlar gibi sıkıştırılabilir özellik gösterir.
E
Işıma yapabilirler (örneğin neon tabelalar ve kutup ışıkları).
C
Nötr atomlar, iyonlar ve serbest elektronlar içerir.
B
Belirli bir şekli ve hacmi yoktur.
A
Elektrik ve ısıyı iyi iletir.
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: DÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Plazma hâli, gazlara benzer şekilde belirli şekil ve hacme sahip değildir ve sıkıştırılabilir özellik gösterir; katı veya sıvı gibi sıkışılamaz değildir.
Plazmalar serbest elektronlar içerdiği için elektrik ve ısıyı iyi iletir (A doğru).
Gazlar gibi belirli şekil ve hacimleri yoktur (B doğru).
Serbest elektron, iyon ve nötr taneciklerden oluşan karmaşık bir yapıya sahiptir (C doğru).
Plazmalar katı veya sıvı gibi sıkıştırılamaz değildir; gazlar gibi sıkıştırılabilir ve akışkandır (D seçeneğindeki ifade çelişkili ve yanıltıcıdır, ancak soru kökü yanlıştır'ı aradığı için D seçeneği doğru yanıt olur).
Uyarılmış taneciklerin ışıma yapma özellikleri vardır (E doğru).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Doğru bilgi]Plazmanın iletkenliği bilinmektedir.
C Seçeneği:[Doğru bilgi]İyonize yapı.
B Seçeneği:[Doğru bilgi]Plazmanın şekil/hacim durumu.
D Seçeneği:[Çeldirici kavram]Sıkıştırılamaz ifadesi katılara aittir.
E Seçeneği:[Doğru bilgi]Aurora ve neon lamba örnekleri.
Soru 5Maddenin Halleri
Saf bir maddenin katı (Y), sıvı (X) ve gaz (Z) hâlleriyle ilgili şu bilgiler veriliyor:
- X hâlindeki tanecikler titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar.
- Y hâlinin belirli şekli ve hacmi vardır.
- Z hâli akışkan olmasına rağmen sıkıştırılamamaktadır (sıvı hâl).
Buna göre bu hâller ve geçişlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
C
X hâlindeki madde, bulunduğu kabın hacmini tamamen doldurur.
B
Z hâlindeki maddenin belirli bir şekli yoktur.
E
Y hâli katı, X hâli sıvıdır.
D
Katı halden gaz haline doğrudan geçişte (süblimleşme) düzensizlik artar.
A
Y hâlinden X hâline geçiş endotermiktir (ısı alır).
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
X hâli sıvıdır; C seçeneğinde 'bulunduğu kabın hacmini tamamen doldurur' denmektedir ki bu sadece gazlar için geçerlidir, sıvılar ise konuldukları kabın sadece kendi hacimleri kadar olan kısmını doldururlar.
Y katıdır (belirli şekil ve hacim). Katıdan sıvıya geçiş (erime) endotermiktir (A doğru).
Z akışkan ve sıkıştırılamaz olduğundan sıvıdır ve belirli bir şekli yoktur (B doğru).
X tanecikleri titreşim, öteleme ve dönme hareketi yaptığına göre sıvıdır. Sıvılar bulunduğu kabın tamamını doldurmaz, sadece hacimleri kadar yer kaplar (C yanlış).
Katı halden gaz haline geçişte (süblimleşme) düzensizlik (entropi) artar (D doğru).
Y katı, X ise sıvıdır (E doğru).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
C Seçeneği:[Hacim doldurma tuzağı]Sıvı ile gazın hacim alma davranışı karıştırılmıştır.
B Seçeneği:[Sıvı/Gaz özelliği]Akışkan maddelerin şekli yoktur.
D Seçeneği:[Entropi bilgisi]Düzensizlik artışı doğrudur.
E Seçeneği:[Tanecik analizi]Y'nin katı, X'in sıvı olduğu bilgisi doğrudur.
A Seçeneği:[Termodinamik bilgi]Erime olayı ısı alır.
Soru 6Doğa ve Kimya / Su Döngüsü
Yeryüzü ile atmosfer arasında gerçekleşen su döngüsünde su, sıcaklık ve basınç etkisiyle sürekli hâl değiştirir.
I. Kar oluşumu (Su buharının doğrudan katı hâle geçmesi - kırağılaşma)
II. Yağmur oluşumu (Su buharının yoğuşarak sıvılaşması)
III. Kırağı oluşumu (Su buharının gaz hâlden doğrudan katı hâle geçmesi)
Su döngüsü sırasında yukarıdaki oluşumlardan hangilerinin sonucunda suyun daha düzensiz bir hâlden daha düzenli bir hâle (gazdan sıvıya veya katıya) geçiş yaptığı söylenebilir?
A
Yalnız II
C
I ve II
B
Yalnız III
D
II ve III
E
I, II ve III
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: EÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Kar, yağmur ve kırağı olaylarının tamamında su gaz fazından (su buharı) daha düzenli olan sıvı veya katı fazına geçer.
Kar oluşumu: Gaz -> Katı (Düzensizden düzenliye geçiş, I doğru).
Yağmur oluşumu: Gaz -> Sıvı (Düzensizden düzenliye geçiş, II doğru).
Kırağı oluşumu: Gaz -> Katı (Düzensizden düzenliye geçiş, III doğru).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Eksik değerlendirme]Sadece yağmur dikkate alınmıştır.
B Seçeneği:[Eksik değerlendirme]Sadece kırağı dikkate alınmıştır.
C Seçeneği:[Eksik değerlendirme]III. öncül gözden kaçırılmıştır.
D Seçeneği:[Eksik değerlendirme]I. öncül dışarıda bırakılmıştır.
E Seçeneği:[Doğru seçenek]Tüm olaylar gaz halinden daha düzenli hallere geçişi ifade eder.
Soru 7Doğa ve Kimya
Deniz ve göllerdeki sular, güneş enerjisiyle buharlaşarak atmosferdeki su buharını oluşturur. Atmosferdeki buhar soğuyarak yağmur, kar veya dolu şeklinde yeryüzüne döner.
I. Fiziksel değişimler sonucunda gerçekleşir.
II. Sonucunda temiz ve içilebilir özellikte saf su doğrudan elde edilir.
III. Su kaynaklarının coğrafi olarak dağılımını ve taşınmasını sağlar.
Su döngüsüyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
A
Yalnız I
D
II ve III
E
I, II ve III
B
Yalnız II
C
I ve III
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Su döngüsü fiziksel bir hâl değişimidir ve suyun yeryüzüne taşınmasını sağlar. Ancak atmosferden düşen yağmur saf su olmayıp çözünmüş gazlar ve partiküller içerir.
Buharlaşmation ve yoğuşma fiziksel olaylardır (I doğru).
Yağmur suyu havadaki toz ve gazları (CO2 vb.) çözdüğü için tamamen saf su değildir (II yanlış).
Su döngüsü denizlerden karalara su taşınmasını sağlar (III doğru).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
D Seçeneği:[Yanlış öncül kabulü]II. öncülün doğruluğu yanılgısına düşülmüştür.
E Seçeneği:[Tümünü doğru kabul etme]Yağmur suyunun saflığı test edilmeden geçilmiştir.
B Seçeneği:[Saf su yanılgısı]Yağmur suyunun tamamen saf olduğu sanılmıştır.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]I ve III ifadeleri bilimsel olarak doğrudur.
A Seçeneği:[Eksik öncül]III numaralı öncülün katkısı göz ardı edilmiştir.
Soru 8Maddenin Halleri
Maddelerin yüksek basınç altında sıvılaştırılması veya genleşirken ısı alması prensibi birçok endüstriyel ve teknolojik alanda kullanılır.
Otomobil boyama sistemlerinde sprey boya püskürtülmesinde
B
Bisiklet pompalarıyla lastik şişirilirken pompanın ucunun ısınmasında
C
Oksijen tüplerinde gazın sıvılaştırılarak yüksek miktarda depolanmasında
D
Habadan ayrımsal damıtma ile N2 gazı elde edilmesinde
E
Doğalgazın yüksek basınçla boru hatlarında sıvılaştırılarak (LNG olarak) taşınmasında
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Bisiklet pompasıyla lastik şişirilirken meydana gelen ısınma, gazın sıkıştırılması sonucu taneciklerin kinetik enerjisinin artması (mekanik işin ısıya dönüşmesi) ile ilgilidir; doğrudan bir hâl değişimi (sıvılaşma-buharlaşma döngüsü) uygulaması değildir.
Sprey sistemlerinde itici gazların sıvı-gaz dengesi kullanılır (A yararlanılır).
Bisiklet pompasındaki ısınma sıkıştırma işinin ısıya dönüşmesidir, hal değişimi değildir (B yararlanılmaz).
E Seçeneği:[Doğru bilgi]Koku eklenmesi güvenlik kuralıdır.
C Seçeneği:[Doğru bilgi]LPG içeriğidir.
B Seçeneği:[LPG-LNG bileşen karışıklığı]Metan gazının LNG yerine LPG'ye ait olduğu sanılmıştır.
Soru 11Maddenin Halleri
Boruların ulaşamadığı bölgelere deniz aşırı veya tankerlerle taşınan LNG, doğalgazın düşük sıcaklıklarda sıvılaştırılmış hâlidir.
I. Ana bileşeni metan (CH4) gazıdır.
II. Sıvılaştırılmış doğal gaz olarak adlandırılır.
III. Doğal gazın sıvılaştırılması sırasında içerisindeki safsızlıklar (su, CO2 vb.) büyük oranda uzaklaştırıldığı için gaz hâline göre daha saftır.
LNG ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
A
Yalnız II
D
II ve III
E
I, II ve III
B
Yalnız III
C
I ve II
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: EÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
LNG sıvılaştırılmış doğalgazdır, ana maddesi metandır ve saflaştırma işleminden geçer.
Doğalgazın ana bileşeni metandır (I doğru).
LNG açılımı Sıvılaştırılmış Doğal Gaz'dır (II doğru).
Sıvılaştırma öncesi arıtma işleminden geçtiği için yabancı maddelerden arındırılmıştır (III doğru).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Eksik öncül]Diğer öncüller atlanmıştır.
D Seçeneği:[Eksik öncül]Metan bilgisi unutulmuştur.
E Seçeneği:[Doğru seçenek]Verilen üç ifade de LNG için doğrudur.
B Seçeneği:[Eksik öncül]Metan bileşeni göz ardı edilmiştir.
C Seçeneği:[Eksik öncül]Saflık derecesi atlanmıştır.
Soru 12Maddenin Halleri
Katı veya sıvı taneciklerin gaz ortamında dağılmasıyla oluşan sistemlere aerosol denir. Günlük hayatta kullanılan bazı püskürtmeli ürünlerde maddeleri dışarı itmek için itici gazlar kullanılır.
I. Deodorantlar
II. Zirai ilaçlar (tarım ilaçlama spreyleri)
III. Sprey boyalar
Yukarıda verilen maddelerden hangilerinde itici gazlardan yararlanılır?
A
Yalnız I
D
II ve III
E
I, II ve III
C
I ve II
B
Yalnız III
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: EÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Deodorant, zirai ilaç spreyleri ve sprey boyaların tamamı aerosol sınıfına girer ve içeriklerini püskürtmek için itici gazlar barındırır.
Deodorantlar aerosol yapısındadır ve itici gaz içerir (I doğru).