TYT Kimya: Kimyasal Tepkime Türleri & Çözünme-Çökelme ve Yer Değiştirme (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kimyasal Tepkime Türleri

AlCl_3(suda) + 3NaOH(suda) \longrightarrow Al(OH)_3(k) + 3NaCl(suda)

tepkimesi laboratuvarda gerçekleştirilmektedir.

I. Farklı tür iyonların yer değiştirmesiyle gerçekleşen çözünme-çökelme tepkimesidir.

II. Net iyon denklemi $Al^{3+}(suda) + 3OH^-(suda) \longrightarrow Al(OH)_3(k)$ şeklindedir.

III. Ortamda $Na^+$ ve $Cl^-$ iyonları seyirci iyon olarak kalır.

Bu tepkimeyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

C

I ve III

B

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen tepkime bir çözünme-çökelme tepkimesidir ve iyonlar arası yer değiştirme ile gerçekleşir. İfadelerin tümü kimyasal ilkeler açısından doğrudur.

Tepkime denkleminde katı olarak oluşan $Al(OH)_3$ çökelektir; dolayısıyla olay çözünme-çökelme tepkimesidir.
Katyon ve anyonlar kendi aralarında yer değiştirerek yeni bileşikler oluşturduğu için yer değiştirme özelliği de taşır.
Net iyon denklemi çöken maddeye göre yazılır ve $Na^+, Cl^-$ seyirci iyonlardır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm kimyasal kuralları doğru uygulamak

D Seçeneği: [Birinci öncülü eksik okumak] Tepkime türünü tam kavrayamamak

C Seçeneği: [Net iyon denklemini atlamak] II. öncülü yanlış yorumlamak

B Seçeneği: [Seyirci iyonları gözden kaçırmak] III. öncülü yanlış değerlendirmek

A Seçeneği: [Yalnızca birinci öncülü doğru kabul etmek] Öncüllerin bir kısmını göz ardı etmek

Soru 2 Çözünme-Çökelme Tepkimeleri

Bir çözünme-çökelme tepkimesine ait deneysel gözlem sonuçları şöyledir: - Seyirci iyonlar:

X^+

ve

T^-

- Net iyon denklemi:

Z^{2+}(suda) + 2Y^-(suda) \longrightarrow ZY_2(k)

I. XY

II. $ZT_2$

III. XT

IV. $ZY_2$

Buna göre, yukarıda verilen tuzlardan hangilerinin suda çok çözünmesi beklenir?

A

I ve II

C

III ve IV

B

II ve III

D

I, II ve III

E

II, III ve IV

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Seyirci iyonlar tepkimeye girmeyen iyonlardır (

X^+

ve

T^-

). Çöken madde ise

ZY_2(k)

'dir. Bu durumda

XY

,

ZT_2

ve

XT

tuzları suda çok çözünürken,

ZY_2

az çözünür.

Çökelek formülü $ZY_2$ (k) olduğuna göre bu tuz suda az çözünür.
Seyirci iyonlar $X^+$ ve $T^-$ olduğuna göre, başlangıçtaki bileşenlerde yer alan $XY$ , $ZT_2$ ve $XT$ tuzları sulu çözeltide iyon halinde bulunarak çok çözünmektedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Çökelek tuzunu da listeye eklemek] Çökelme mantığını karıştırmak

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Seyirci iyon mantığını doğru kurmak

C Seçeneği: [Çökelek tuzunu çok çözünür almak] IV'ü yanlışlıkla dahil etmek

B Seçeneği: [I numaralı tuzu elemek] XY tuzunu unutmak

A Seçeneği: [Eksik tuz seçimi] III numaralı tuzu göz ardı etmek

Soru 3 Çözünme-Çökelme Tepkimeleri

Ba(NO_3)_2

ve

Na_2SO_4

sulu çözeltileri karıştırıldığında

Ba(NO_3)_2(suda) + Na_2SO_4(suda) \longrightarrow BaSO_4(k) + 2NaNO_3(suda)

tepkimesi gerçekleşmekte ve elde edilen karışım süzgeç kağıdından geçirilmektedir.

Buna göre, süzgeç kağıdında kalan madde ve süzüntüde bulunan ana madde aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

C

Süzgeç kağıdında kalan:

NaNO_3

- Süzüntüde bulunan:

BaSO_4

B

Süzgeç kağıdında kalan:

BaSO_4

- Süzüntüde bulunan:

Ba(NO_3)_2

E

Süzgeç kağıdında kalan:

Ba(NO_3)_2

- Süzüntüde bulunan:

NaNO_3

D

Süzgeç kağıdında kalan:

NaNO_3

- Süzüntüde bulunan:

Na_2SO_4

A

Süzgeç kağıdında kalan:

BaSO_4

- Süzüntüde bulunan:

NaNO_3

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Süzme işleminde katı fazdaki çökelek süzgeç kağıdında kalır, suda çözünmüş olan maddeler ise süzüntüye geçer.

Tepkimede oluşan $BaSO_4(k)$ katı halde olduğu için süzgeç kağıdında kalır.
Sulu çözeltide çözünmüş olarak bulunan $NaNO_3$ ise süzüntü sıvısında yer alır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Maddelerin yerini karıştırmak] Katı ve sulu fazı yanlış eşleştirmek

B Seçeneği: [Reaktifin tamamının süzüntüde kaldığını sanmak] Tam verimli tepkimeyi göz ardı etmek

D Seçeneği: [Yanlış tuzları eşleştirmek] Reaktif-ürün karmaşası

E Seçeneği: [Başlangıç maddesini çökelek sanmak] Denklemi yanlış okumak

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Fiziksel süzme mantığını doğru kurmak

Soru 4 Çözünme-Çökelme Tepkimeleri

AgNO_3(suda) + KBr(suda) \longrightarrow AgBr(k) + KNO_3(suda)

tepkimesi sulu ortamda gerçekleşmektedir.

Bu tepkimeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

D

İyonların yer değiştirmesi ile gerçekleşir.

E

Tepkime sırasında sulu ortamdaki toplam iyon sayısı artmıştır.

C

KBr

'nin sudaki çözünürlüğü

AgBr

'ninkinden fazladır.

B

K^+

ve

NO_3^-

seyirci iyonlardır.

A

AgBr

tuzu çökelek olarak adlandırılır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Çözünme-çökelme tepkimelerinde çözeltiden iyonlar çekilerek katı oluşturduğu için sulu ortamdaki serbest iyon sayısı azalır.

$AgBr$ katı olarak çöktüğü için iyon sayısını azaltır.
Net iyon denklemi $Ag^+(suda) + Br^-(suda) \longrightarrow AgBr(k)$ şeklindedir ve iyon sayısı azalmaktadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru ifade] $KBr$ suda iyi çözünür

B Seçeneği: [Doğru ifade] $K^+$ ve $NO_3^-$ seyirci iYondur

E Seçeneği: [İyon sayısı artar yanılgısı] Çökelme ile iyon sayısının azaldığını göz ardı etmek

D Seçeneği: [Doğru ifade] Yer değiştirme tepkimesidir

A Seçeneği: [Doğru ifade] $AgBr$ katısı çökelektir

Soru 5 Stokiyometri ve Çözünme-Çökelme

Eşit mollerde

Pb(NO_3)_2

ve

NaCl

içeren sulu çözeltiler karıştırılarak

Pb(NO_3)_2(suda) + 2NaCl(suda) \longrightarrow PbCl_2(k) + 2NaNO_3(suda)

tepkimesi tam verimle gerçekleştiriliyor.

Buna göre, son durumda oluşan sulu çözeltide en fazla ve en az bulunan iyon aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

A

NO_3^-

,

Cl^-

C

Na^+

,

NO_3^-

B

NO_3^-

,

Pb^{2+}

D

Pb^{2+}

,

Cl^-

E

Cl^-

,

NO_3^-

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Stokiyometri hesabına göre

NaCl

sınırlayıcı bileşendir.

Pb^{2+}

artar,

Cl^-

tükenir,

NO_3^-

ise en yüksek miktardadır.

Tepkime denklemine göre 1 mol $Pb(NO_3)_2$ , 2 mol $NaCl$ ile tepkimeye girer.
Eşit mol (örneğin 1'er mol) alındığında $NaCl$ biter, $Pb(NO_3)_2$ artar.
Ortamda en çok $NO_3^-$ iyonu bulunurken, çökelme ve sınırlayıcı reaktif nedeniyle $Pb^{2+}$ az miktarda artar, $Cl^-$ ise tamamen tükenir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Na iyonunu en fazla almak] Katsayı oranlarını karıştırmak

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Stokiyometrik analizi tam yapmak

E Seçeneği: [Cl iyonunu en fazla almak] Çökelmeyi göz ardı etmek

D Seçeneği: [Pb iyonunu en fazla almak] Artan maddeyi yanlış yorumlamak

A Seçeneği: [Cl iyonunun az kaldığını düşünmek] Sınırlayıcı bileşeni yanlış belirlemek

Soru 6 Çözünürlük Kuralları

Tabloda bazı tuzların sudaki çözünürlük durumları verilmiştir: - Çok çözünür:

Pb(NO_3)_2, AgNO_3, NaCl, KI

- Az çözünür:

PbCl_2, AgCl, PbI_2, AgI

I. $Pb(NO_3)_2(suda) + AgNO_3(suda) \longrightarrow$

II. $NaCl(suda) + AgNO_3(suda) \longrightarrow$

III. $KI(suda) + Pb(NO_3)_2(suda) \longrightarrow$

Bu bilgilere göre, yukarıdaki tepkimelerden hangilerinde çökelek oluşması beklenir?

E

I, II ve III

D

II ve III

C

I ve III

B

I ve II

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Çökelek oluşması için çaprazlama sonucunda oluşan yeni tuzun 'az çözünür' sınıfta yer alması gerekir.

I. tepkimede $Pb^{2+}, NO_3^-, Ag^+$ iyonları birleşir; tüm olası tuzlar $Pb(NO_3)_2$ ve $AgNO_3$ olup çok çözünürdür (çökelek oluşmaz).
II. tepkimede $Na^+, Cl^-, Ag^+, NO_3^-$ iyonları çaprazlandığında $AgCl$ oluşur ve tablodan az çözünür olduğu görülür (çökelek oluşur).
III. tepkimede $K^+, I^-, Pb^{2+}, NO_3^-$ iyonları çaprazlandığında $PbI_2$ oluşur ve tablodan az çözünür olduğu görülür (çökelek oluşur).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [I. tepkimeyi çökelekli sanmak] Nitrat tuzlarının da çökelebileceğini düşünmek

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Tablo verilerini doğru yorumlamak

E Seçeneği: [Hepsinde çökelek var demek] Tüm karışımlarda çökelme olacağını varsaymak

B Seçeneği: [III. tepkimeyi elemek] İyodür tuzlarının çözünürlüğünü atlamak

C Seçeneği: [II. tepkimeyi elemek] Gümüş klorür çökeleğini unutmak

TYT Kimya: Kimyasal Tepkime Türleri & Çözünme-Çökelme ve Yer Değiştirme (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu tepkimeyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, yukarıda verilen tuzlardan hangilerinin suda çok çözünmesi beklenir?

Buna göre, süzgeç kağıdında kalan madde ve süzüntüde bulunan ana madde aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bu tepkimeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Buna göre, son durumda oluşan sulu çözeltide en fazla ve en az bulunan iyon aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bu bilgilere göre, yukarıdaki tepkimelerden hangilerinde çökelek oluşması beklenir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu tepkimeyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, yukarıda verilen tuzlardan hangilerinin suda çok çözünmesi **beklenir**?

Buna göre, süzgeç kağıdında kalan madde ve süzüntüde bulunan ana madde aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bu tepkimeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden **hangisi yanlıştır**?

Buna göre, son durumda oluşan sulu çözeltide en fazla ve en az bulunan iyon aşağıdakilerden hangisinde **sırasıyla** doğru verilmiştir?

Bu bilgilere göre, yukarıdaki tepkimelerden **hangilerinde** çökelek oluşması **beklenir**?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, yukarıda verilen tuzlardan hangilerinin suda çok çözünmesi beklenir?

Bu tepkimeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Buna göre, son durumda oluşan sulu çözeltide en fazla ve en az bulunan iyon aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bu bilgilere göre, yukarıdaki tepkimelerden hangilerinde çökelek oluşması beklenir?