TYT Kimya: Kimyanın Temel Kanunları & Katlı Oranlar ve Sabit Oranlar Kanunu (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Kimyanın Temel Kanunları

Laboratuvar ortamında demir ve kükürt elementlerinin oluşturduğu iki farklı bileşiğe ait kütlece birleşme oranları araştırmacı tarafından kaydedilmiştir.

I. Bileşiklerde bulunan elementlerin kütlece yüzde bileşimi,

II. İki bileşik arasındaki katlı oran,

III. Bileşiklerin gerçek formülleri

Buna göre, sadece yukarıdaki kütlece birleşme oranları bilgisi kullanılarak bu nicelik ve niteliklerden hangileri belirlenebilir?

I ve II

I, II ve III

Yalnız II

Yalnız III

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kütlece birleşme oranları kullanılarak elementlerin yüzde bileşimi ve iki bileşik arasındaki katlı oran bulunabilir, ancak atomların mol kütleleri bilinmediği için gerçek (molekül) formüllere ulaşılamaz.

Kütlece birleşme oranı bilinen bir bileşikte toplam kütle 100 kabul edilerek kütlece yüzde bileşim hesaplanabilir (I. Öncül doğrudur).
Aynı elementlerden oluşan iki farklı bileşiğin kütlece birleşme oranları bilindiğinde, bir elementin sabit kütlesine karşılık diğer elementlerin kütleleri oranı bulunarak katlı oran hesaplanabilir (II. Öncül doğrudur).
Kütlece oranlar bize sadece elementlerin kütleleri arasındaki oranı verir; atomların gerçek atom ağırlıkları veya mol sayıları bilinmediği için bileşiğin formülü net olarak bulunamaz (III. Öncül yanlıştır).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Yalnızca yüzde bileşiminin bulunabileceği yanılgısı.] Öğrenci katlı oran için formül gerektiğini düşünerek II. öncülü elemiş olabilir.

B Seçeneği: [Yalnızca katlı oranın bulunabileceği yanılgısı.] Sabit oranların yüzdeye çevrilemeyeceği yanılgısına düşülmüştür.

C Seçeneği: [Formüllerin bulunabileceği ezberi.] Oranlardan formüle geçilebileceği yanılgısı.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II öncüllerinin kütlece birleşme oranından çıkarılabileceği doğru tespit edilmiştir.

E Seçeneği: [Tüm niceliklerin bulunabileceği genellemesi.] Formül ile kütle oranının doğrudan ilişkili olduğu düşünülmüştür.

Soru 2 Kimyanın Temel Kanunları

A_2B_3

bileşiğinin kütlece %40'ı B elementinden oluşmaktadır.

I. Bileşikteki elementlerin kütlece birleşme oranı $\frac{m_A}{m_B} = \frac{3}{2}$ tür.

II. Eşit kütlelerde A ve B kullanılarak tam verimle $A_2B_3$ elde edilirken bir miktar A artar.

III. 250 gram $A_2B_3$ bileşiğinde 100 gram B bulunur.

Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Yalnız I

II ve III

I, II ve III

I ve III

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Bileşiğin kütlece %40'ı B ise %60'ı A'dır. Buradan kütlece birleşme oranı 60/40 = 3/2 bulunur. Eşit kütle alımında harcanan oran kıyaslanarak artan madde bulunur.

$A_2B_3$ bileşiğinin kütlece %40'ı B ise, %60'ı A elementidir. $\frac{m_A}{m_B} = \frac{60}{40} = \frac{3}{2}$ (I. Öncül doğru).
Eşit kütlelerde (örneğin 6'şar gram) A ve B alınırşa; harcananlar 3g A ve 2g B olur. Bu durumda A maddesinden artar (II. Öncül doğru).
100 gram bileşikte 40 gram B varsa, 250 gram bileşikte $250 \times \frac{40}{100} = 100$ gram B bulunur (III. Öncül doğru).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Yalnızca I. öncülün doğru olduğu ön yargısı.] Diğer öncüllerin hesaplamaları yapılmadığı için atlanmıştır.

B Seçeneği: [Sadece artanlı hesaplamanın incelenmesi.] Oran hesabı gözden kaçmıştır.

C Seçeneği: [II. öncülün göz ardı edilmesi.] Eşit kütle problemlerindeki pratik yol unutulmuştur.

D Seçeneği: [I. öncülün hatalı sanılması.] Yüzde oranının ters alındığı yanılgısı.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm öncüllerin matematiksel olarak doğru olduğu tespit edilmiştir.

Soru 3 Kimyanın Temel Kanunları

Bir öğretmen laboratuvarda gerçekleştirdiği deneylerin sonuçlarını tahtaya yazmıştır: 1. Deney: 28 gram Fe ile 16 gram O₂ artansız tepkime vererek FeO bileşiğini oluşturuyor. 2. Deney: 24 gram Mg ile 16 gram O₂ artansız tepkime vererek MgO bileşiğini oluşturuyor. Öğrencilerden bu verilerle ilgili çıkarım yapmaları istenmiştir.

Ali: 'FeO ve MgO bileşikleri arasındaki katlı oran 7/6 dır.'

Ezgi: 'FeO bileşiğinde elementlerin kütlece birleşme oranı m_Fe / m_O = 7/4 tür.'

Mehmet: 'MgO bileşiğinin kütlece %40'ı O elementidir.'

Buna göre öğrencilerden hangilerinin yaptığı çıkarımlar yanlıştır?

Yalnız Ali

Ali ve Mehmet

Yalnız Mehmet

Ali, Ezgi ve Mehmet

Ezgi ve Mehmet

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Katlı oranlar yasası için bileşiklerin aynı elementlerden oluşması gerekir. FeO ve MgO farklı elementler içerdiği için aralarında katlı oran aranamaz. Ali yanılmıştır.

Ali: FeO ve MgO farklı metaller (Fe ve Mg) içerdiği için katlı oran kuralına uymaz. Ali'nin çıkarımı yanlıştır.
Ezgi: 1. deneyde 28g Fe ile 16g O tepkimeye girmiştir. m_Fe / m_O = 28/16 = 7/4 tür. Ezgi'nin çıkarımı doğrudur.
Mehmet: 2. deneyde 24g Mg ile 16g O tepkimeye girerek 40g MgO oluşturur. O kütlesi 16 gramdır. Yüzdesi 16/40 = %40 dır. Mehmet'in çıkarımı doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Ali'nin farklı elementler arasında katlı oran arayarak hata yaptığı doğru belirlenmiştir.

B Seçeneği: [Mehmet'in yüzdesini hatalı hesaplama.] 16/40 oranının %40 olduğu gözden kaçmış olabilir.

C Seçeneği: [Mehmet'in de yanlış yaptığını sanma.] Yüzde hesaplamasında yapılan işlem hatası.

D Seçeneği: [Ezgi ve Mehmet'in oranlarını yanlış yorumlama.] Kütle oranlarının sadeleştirilmesinde hata yapıldığı düşüncesi.

E Seçeneği: [Tüm öğrencilerin yanlış yaptığı ön yargısı.] Soru kökünün zorluğundan ötürü tümünün hatalı olduğu düşünülmüştür.

Soru 4 Kimyanın Temel Kanunları

İçerisinde 24 gram C katısı bulunan kapalı bir kaba yeterince

O_2

gazı ilave edilerek maddelerin artansız tepkimeye girmesi sağlanmıştır.

Tepkime sonucunda 88 gram $CO_2$ bileşiği oluştuğu bilinmektedir.

Buna göre, bileşikteki elementlerin kütlece birleşme oranı $\frac{m_C}{m_O}$ kaçtır?

\frac{8}{3}

\frac{3}{2}

\frac{3}{4}

\frac{2}{3}

\frac{3}{8}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kütlenin korunumu kanununa göre harcanan oksijen kütlesi bulunur ve kütlece birleşme oranı hesaplanır.

Toplam kütlenin korunumuna göre: $m_C + m_O = m_{CO_2}$
$24 + m_O = 88 \Rightarrow m_O = 88 - 24 = 64$ gram oksijen harcanmıştır.
Kütlece birleşme oranı: $\frac{m_C}{m_O} = \frac{24}{64} = \frac{3}{8}$ olarak bulunur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Ters oran ve işlem hatası.] Değerler birbirine bölünürken hata yapılmıştır.

E Seçeneği: [Farklı sayılarla oran kurma.] Rastgele sadeleştirme yapılmıştır.

C Seçeneği: [Yanlış çıkarma işlemi.] Oksijen kütlesi hatalı hesaplanmıştır.

B Seçeneği: [Oranı ters alma yanılgısı.] $m_O / m_C$ oranı hesaplanmıştır.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Kütlenin korunumu ve oran hesabı doğru yapılmıştır.

Soru 5 Kimyanın Temel Kanunları

CaCO_3

bileşiğinde elementlerin kütlece birleşme oranları arasındaki ilişki

(Ca : C : O) = 10 : 3 : 12

şeklindedir.

Kapta 20 gram Ca, 6 gram C ve 48 gram $O$ elementleri bulunmaktadır.

Buna göre, bu elementlerin tam verimle tepkimesinden en fazla kaç gram $CaCO_3$ bileşiği oluşur?

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Başlangıç miktarları kütlece birleşme oranına bölünerek sınırlı bileşen bulunur ve harcanan toplam kütleden oluşan ürün hesaplanır.

Bileşik oranı: $Ca / C / O = 10 / 3 / 12$ (1 katlı birleşme için $10 + 3 + 12 = 25$ gram harcanır).
Başlangıç / Oran kontrolü: - Ca için: $20 / 10 = 2$ - C için: $6 / 3 = 2$ - O için: $48 / 12 = 4$
Ca ve C için katlar eşit (2 kat), O için kat 4'tür. En küçük kata sahip olan Ca ve C tamamen tükenir, O artar.
Oluşan $CaCO_3$ kütlesi = Harcanan Ca kütlesi (20 g) + Harcanan C kütlesi (6 g) + Harcanan O kütlesi ( $2 \times 12 = 24$ g) = 50 gram.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Eksik toplama veya işlem hatası.] Yanlış oranlama yapmıştır.

D Seçeneği: [Maddelerin yanlış kütlelerinin toplanması.] Artan madde hesaba katılmamıştır veya yanlış katsayı alınmıştır.

E Seçeneği: [Başlangıç kütlelerinin direkt toplamı.] Tepkime denklemi ve sabit oranlar gözetilmeden tüm başlangıç maddeleri ürün sanılmıştır.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Sınırlı bileşenler (Ca ve C) tam tükenmiş, O'dan artmış ve oluşan ürün 50 gram olarak doğru hesaplanmıştır.

B Seçeneği: [Yanlış sınırlı bileşen seçimi.] Oranlar hatalı yorumlanmıştır.

TYT Kimya: Kimyanın Temel Kanunları & Katlı Oranlar ve Sabit Oranlar Kanunu (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, sadece yukarıdaki kütlece birleşme oranları bilgisi kullanılarak bu nicelik ve niteliklerden hangileri belirlenebilir?

Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre öğrencilerden hangilerinin yaptığı çıkarımlar yanlıştır?

Buna göre, bileşikteki elementlerin kütlece birleşme oranı $\frac{m_C}{m_O}$ kaçtır?

Buna göre, bu elementlerin tam verimle tepkimesinden en fazla kaç gram $CaCO_3$ bileşiği oluşur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, sadece yukarıdaki kütlece birleşme oranları bilgisi kullanılarak bu nicelik ve niteliklerden hangileri belirlenebilir?

Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre öğrencilerden hangilerinin yaptığı çıkarımlar yanlıştır?

Buna göre, bileşikteki elementlerin kütlece birleşme oranı mCmO\frac{m_C}{m_O}mO​mC​​ kaçtır?

Buna göre, bu elementlerin tam verimle tepkimesinden en fazla kaç gram CaCO3CaCO_3CaCO3​ bileşiği oluşur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, bileşikteki elementlerin kütlece birleşme oranı $\frac{m_C}{m_O}$ kaçtır?

Buna göre, bu elementlerin tam verimle tepkimesinden en fazla kaç gram $CaCO_3$ bileşiği oluşur?