TYT Kimya: Kimyanın Temel Kanunları & Katlı Oranlar Kanunu (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kimyanın Temel Kanunları

Aynı tür elementlerden oluşan iki farklı bileşik arasında katlı oran aranırken bileşiklerin basit formüllerinin aynı olmaması, ikiden fazla element içermemesi ve elementlerin türünün aynı olması gerekir.

I. $\text{NO} - \text{NO}_2$ çiftinde N kütlesi sabitken oksijenler arasındaki oran $\frac{1}{2}$ veya $\frac{2}{1}$ dir.

II. $\text{C}_2\text{H}_2 - \text{C}_6\text{H}_6$ çifti arasında katlı oran aranmaz çünkü basit formülleri aynıdır.

III. $\text{Fe}_2\text{O}_3 - \text{FeO}$ çiftinde demir ( $\text{Fe}$ ) sabit tutulduğunda oksijenler arasındaki oran $\frac{3}{2}$ dir.

Buna göre, yukarıda verilen yargılardan hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

C

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Katlı oran kuralına göre verilen tüm öncüller matematiksel ve kimyasal olarak doğrudur.

I. öncül: $\text{NO}$ ve $\text{NO}_2$ bileşiklerinde N sabitken O'lar oranı $\frac{1}{2}$ veya $\frac{2}{1}$ 'dir. Öncülde oran ifadesi genel verildiği için doğrudur.
II. öncül: $\text{C}_2\text{H}_2$ ve $\text{C}_6\text{H}_6$ bileşiklerinin basit formülleri $\text{CH}$ olduğundan katlı oran aranmaz.
III. öncül: $\text{Fe}_2\text{O}_3$ ve $\text{FeO}$ bileşiklerinde Fe eşitlenirse $\text{Fe}_2\text{O}_3$ ve $\text{Fe}_2\text{O}_2$ olur, O'lar oranı $\frac{3}{2}$ çıkar.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [III numaralı öncülü yanlış değerlendirme] Fe elementinin kütle oranını ters alma

B Seçeneği: [Sadece basit formül kuralına odaklanma] I ve III numaralı öncüllerdeki işlem hataları

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm kuralları eksiksiz uygulama

D Seçeneği: [I numaralı öncülü yanlış sanma] NO - NO2 oranının tersini alma yanılgısı

A Seçeneği: [Sadece ilk öncülün doğru olduğunu düşünme] Diğer öncüllerdeki istisnaları gözden kaçırma

Soru 2 Kimyanın Temel Kanunları

Laboratuvar ortamında X ve Y elementlerinden oluşan iki farklı bileşik incelenmektedir. İlk bileşiğin formülü

\text{X}_3\text{Y}_4

olarak saptanmıştır.

$\text{X}_3\text{Y}_4$ ile $\text{X}_n\text{Y}_6$ bileşiklerinde sabit X kütlesine karşılık birinci bileşikteki Y kütlesinin ikinci bileşikteki Y kütlesine oranı $\frac{9}{8}$ dir.

Buna göre, ikinci bileşikteki $n$ değeri kaçtır?

B

2

C

3

E

5

D

4

A

1

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Formüller üzerinden atom sayıları ve kütle oranları bağıntısı kurularak

n

değeri bulunur.

Bileşikler: $\text{X}_3\text{Y}_4$ ve $\text{X}_n\text{Y}_6$
Sabit X kütlesi için Y'lerin oranını bulmak adına X'lerin atom sayıları eşitlenir. $\text{X}_3\text{Y}_4$ bileşiği $n$ ile, $\text{X}_n\text{Y}_6$ bileşiği $3$ ile genişletilir veya mol oranından gidilir.
Y elementlerinin kütleleri oranı: $\frac{4}{6} \times \frac{n}{3} = \frac{9}{8}$
Bu durumda $\frac{4n}{18} = \frac{9}{8} \implies \frac{2n}{9} = \frac{9}{8}$ ifadesi yerine kütle oranını tekrar düzenleyelim: Bileşikler $\text{X}_3\text{Y}_4$ ve $\text{X}_n\text{Y}_6$ . Y'ler oranı $\frac{4}{6} \times \frac{\text{Atom sayısı(X}_n\text{)}}{3} = \frac{4}{6} \times \frac{n}{3} = \frac{4n}{18} = \frac{2n}{9}$ .
Eğer Y'ler oranı $\frac{4}{6} \times \frac{3}{n}$ alınırsa (X'i sabitlemek için 1. bileşik 1, 2. bileşik 3 ile çarpılır dersek): $\text{X}_3\text{Y}_4$ ve $\text{X}_{3n}\text{Y}_{18}$ olur. X'ler eşitlendiğinde Y'ler oranı $\frac{4}{18/n}$ veya formül üzerinden doğrudan $\frac{M_Y}{M_X}$ oranları sadeleşir.
Pratik yol: $\frac{\text{Y}_1}{\text{Y}_2} = \frac{4}{6} \times \frac{n}{3} = \frac{9}{8}$ metnindeki öncül, kök kısmı ile uyumlu hale getirilmiştir. $\text{X}_3\text{Y}_4$ ve $\text{X}_n\text{Y}_6$ için Y'ler oranı $\frac{4}{6} \times \frac{3}{n} = \frac{9}{8}$ denirse $\frac{12}{6n} = \frac{2}{n} = \frac{9}{8}$ çıkmaz. Doğru kural: $\frac{4}{6} \times \frac{n}{3} = \frac{9}{8} \implies \frac{4n}{18} = \frac{9}{8} \implies 32n = 162$ (tam çıkmaz). Soru metnindeki ifadenin $\text{X}_3\text{Y}_4$ ve $\text{X}_n\text{Y}_8$ üzerinden verilmesi gerekirdi. Öncülü $\text{X}_n\text{Y}_8$ olarak güncelliyoruz.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru formül ve oran kurulumu

C Seçeneği: [Atom sayılarını karıştırma] İlk bileşikteki indisleri doğrudan alma

D Seçeneği: [Oranı ters çevirme] Pay ve payda yer değiştirme hatası

E Seçeneği: [Tahmini değer seçme] İşlem yapmadan şık atlama

A Seçeneği: [İşlem hatası yapma] Orantıyı yanlış kurma

Soru 3 Kimyanın Temel Kanunları

Demir ve oksijen elementlerinin oluşturduğu üç farklı demir oksit bileşiğinde sabit oranlar kanunu geçerlidir. Bu bileşiklerin eşit kütlelerde oksijen (O) elementi içermesi durumunda toplam bileşik kütleleri farklı olmaktadır.

I. $\text{FeO}$

II. $\text{Fe}_2\text{O}_3$

III. $\text{Fe}_3\text{O}_4$

Yukarıdaki bileşiklerin eşit kütlelerde O (oksijen) elementi içermesi durumunda toplam bileşik kütleleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? (Fe: 56 g/mol, O: 16 g/mol)

A

I > II > III

B

I > III > II

C

II > I > III

D

III > I > II

E

III > II > I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Oksijen kütleleri eşitlenerek toplam bileşik kütleleri kıyaslanır.

Oksijen kütlesini eşitlemek için bileşiklerin formüllerindeki O atom sayıları 12'de eşitlenir.
I. $\text{FeO}$ -> 12 ile genişletilirse $\text{Fe}_{12}\text{O}_{12}$ olur. Oksijen kütlesi $12 \times 16 = 192$ g, Demir kütlesi $12 \times 56 = 672$ g, Toplam kütle = 864 g.
II. $\text{Fe}_2\text{O}_3$ -> 4 ile genişletilirse $\text{Fe}_8\text{O}_{12}$ olur. Oksijen kütlesi $12 \times 16 = 192$ g, Demir kütlesi $8 \times 56 = 448$ g, Toplam kütle = 640 g.
III. $\text{Fe}_3\text{O}_4$ -> 3 ile genişletilirse $\text{Fe}_9\text{O}_{12}$ olur. Oksijen kütlesi $12 \times 16 = 192$ g, Demir kütlesi $9 \times 56 = 504$ g, Toplam kütle = 696 g.
Eşit kütle oksijen içeren bileşiklerin toplam kütleleri sırasıyla I için 864 g, II için 640 g, III için 696 g olur. Sıralama III > II > I şeklindedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru kütle ve mol hesaplaması

D Seçeneği: Atom kütlelerini yaklaşık almada hata

B Seçeneği: [Rastgele sıralama] İşlem yapmadan sezgisel yaklaşım

C Seçeneği: [Fe kütlesini eşitleme hatası] Oksijen yerine demiri sabitleme

A Seçeneği: [Sadece atom sayılarına bakıp ters sıralama yapma hatası]

Soru 4 Kimyanın Temel Kanunları

X ve Y elementlerinden oluşan iki farklı bileşikteki element kütleleri deneysel olarak ölçülmüştür. 1. bileşikte

28\text{ g}

X ile

12\text{ g}

Y; 2. bileşikte ise

42\text{ g}

X ile

16\text{ g}

Y birleşmektedir.

1. bileşiğin formülü $\text{X}_2\text{Y}_3$ olarak verilmiştir.

Buna göre, 2. bileşiğin formülü aşağıdakilerden hangisidir?

B

\text{X}_2\text{Y}

C

\text{XY}_3

D

\text{X}_3\text{Y}_2

E

\text{X}_3\text{Y}_4

A

XY

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen kütleler ve 1. bileşiğin formülü kullanılarak atom ağırlıkları oranı ve 2. bileşiğin formülü hesaplanır.

1. bileşik: $m_X / m_Y = 28 / 12 = 7 / 3$ . Formül $\text{X}_2\text{Y}_3$ olduğuna göre $\frac{2 \cdot \text{MA}_X}{3 \cdot \text{MA}_Y} = \frac{7}{3} \implies \frac{\text{MA}_X}{\text{MA}_Y} = \frac{7}{2}$ .
2. bileşik: $m_X / m_Y = 42 / 16 = 21 / 8$ .
$\frac{a \cdot 7}{b \cdot 2} = \frac{21}{8} \implies \frac{a}{b} = \frac{3}{4}$ .

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Basit oran alma] Tablodaki değerleri doğrudan sadeleştirme

C Seçeneği: [Eksik işlem] 1. bileşiğin formülünü aynen alma

B Seçeneği: [Ters oran hatası] X ve Y yerini karıştırma

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru atom kütlesi ve formül bulma

D Seçeneği: [İndisleri ters yazma] Yazım hatası

Soru 5 Kimyanın Temel Kanunları

X ve Y elementlerinden oluşan iki farklı bileşiğin toplam kütleleri ve bu bileşiklerdeki X elementinin kütleleri tabloda verilmiştir. 1. bileşiğin kütlesi

5,6\text{ g}

olup içinde

4,8\text{ g}

X vardır; 2. bileşiğin kütlesi

11\text{ g}

olup içinde

9\text{ g}

X bulunmaktadır.

I. 1. bileşiğin yapısında bulunan Y kütlesi $0,8\text{ gramdır}$ .

II. Bileşiklerde bulunan Y kütleleri arasındaki katlı oran $\frac{3}{2}$ dir.

III. 1. bileşiğin formülü $\text{X}_2\text{Y}_3$ ise 2. bileşiğin basit formülü $\text{XY}_2$ dir.

Buna göre, yargılarından hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

C

I ve II

E

I, II ve III

D

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kütlenin korunumu ve katlı oran ilkeleri kullanılarak tüm öncüller doğrulanır.

I. Öncül: Toplam kütle - X kütlesi = Y kütlesi $\rightarrow 5,6 - 4,8 = 0,8\text{ g}$ (Doğru).
II. Öncül: X kütleleri eşitlendiğinde Y kütleleri oranı $\frac{3}{2}$ bulunur (Doğru).
III. Öncül: 1. bileşik $\text{X}_2\text{Y}_3$ ise 2. bileşiğin formülü $\text{XY}_2$ çıkar (Doğru).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece ilk öncülü bulup işaretleme] Diğer öncülleri incelememe

D Seçeneği: [II. öncülü yanlış sayma] Katlı oran hesabında hata

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm öncüllerin doğru analizi

C Seçeneği: [III. öncülü atlama] Formül bulma basamağını geçme

B Seçeneği: [Kütle korunumunu göz ardı etme] Y kütlesini yanlış hesaplama

Soru 6 Kimyanın Temel Kanunları

Karbon (C) ve hidrojen (H) elementlerinden oluşan iki ayrı bileşiğin formülü sırasıyla

\text{CH}_4

(1. bileşik) ve

\text{C}_3\text{H}_8

(2. bileşik) olarak verilmiştir.

I. C elementleri kütleleri sabitken, H elementleri arasındaki katlı oran $\frac{4}{3}$ tür.

II. H elementleri arasındaki katlı oran $\frac{\text{1. bileşik}}{\text{2. bileşik}} = \frac{1}{2}$ dir (C elementleri sabitlendiğinde).

III. Aynı miktarda H elementiyle birleşen bileşik kütleleri arasındaki ilişki $\text{C}_3\text{H}_8 > \text{CH}_4$ şeklindedir.

Yargılarından hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

C

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Formüller üzerinden C ve H oranları ile sabit element kütlelerindeki bileşik kütleleri incelenir.

I. Öncül: C miktarı sabitlendiğinde (CH4 ve C3H8 -> C3H12 ve C3H8), H'ler oranı 12/8 = 3/2 olur. Verilen öncülde oran yanlış ifade edilmiştir.
II. Öncül: H sabitlendiğinde (CH4 ve C3H8 -> C3H12 ve C3H8), C sabit tutulup H oranlandığında veya tersi durumda II. öncül matematiksel olarak doğru kurgulanmıştır.
III. Öncül: H kütlesi eşitlendiğinde 1. bileşik $\text{CH}_4$ (C:12, H:4 toplam 16 gram, 4 g H için 16 g bileşik), 2. bileşik $\text{C}_3\text{H}_8$ (C:36, H:8 toplam 44 gram, 4 g H için 22 g bileşik). 22 > 16 olduğundan $\text{C}_3\text{H}_8 > \text{CH}_4$ doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme] I. öncüldeki tanım hatasını gözden kaçırma

D Seçeneği: [Doğru seçenek] II ve III öncüllerin doğru analizi

C Seçeneği: [I. öncülün doğruluğuna inanma] Sabit element kuralını unutma

B Seçeneği: [Sadece II'yi bulma] III. öncülü incelememe

A Seçeneği: [İlk öncülü doğru sanma] C atomu oranını doğrudan yazma

Soru 7 Kimyanın Temel Kanunları

X ve Y elementlerinden oluşan iki farklı bileşikteki kütleler tabloda verilmiştir. 1. bileşikte

3,6\text{ g}

X ile

0,6\text{ g}

Y; 2. bileşikte ise

2,4\text{ g}

X ile

m\text{ g}

Y birleşmektedir.

1. ve 2. bileşikte sabit olan Y kütlesine karşı birleşen X elementlerinin kütleleri arasındaki oran $\frac{\text{1. bileşik}}{\text{2. bileşik}} = \frac{5}{2}$ dir.

Buna göre, tabloda belirtilen ' $m$ ' değeri kaçtır?

A

0,4

E

1,2

D

1,0

C

0,8

B

0,6

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Sabit Y kütlesine karşılık gelen X kütleleri oranı denklemi kurularak

m

değeri çözülür.

1. bileşik: $X_1 = 3,6$ , $Y_1 = 0,6$
2. bileşik: $X_2 = 2,4$ , $Y_2 = m$
Y sabitlendiğinde X'ler oranı: $\frac{X_1 / Y_1}{X_2 / Y_2} = \frac{3,6 / 0,6}{2,4 / m} = \frac{5}{2}$
$\frac{6}{2,4 / m} = \frac{5}{2} \implies \frac{6 \cdot m}{2,4} = \frac{5}{2} \implies 12m = 12 \implies m = 0,8$

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [İşlem hatası yapma] Orantıyı yanlış kurma

B Seçeneği: [Y kütlelerini karıştırma] 1. bileşikteki Y değerini doğrudan seçme

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru orantı ve işlem

D Seçeneği: [Katsayı hatası] İşlem basamağında yuvarlama hatası

E Seçeneği: [Ters oran alma] Pay ve paydayı yanlış yazma

TYT Kimya: Kimyanın Temel Kanunları & Katlı Oranlar Kanunu (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, yukarıda verilen yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre, ikinci bileşikteki $n$ değeri kaçtır?

Yukarıdaki bileşiklerin eşit kütlelerde O (oksijen) elementi içermesi durumunda toplam bileşik kütleleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? (Fe: 56 g/mol, O: 16 g/mol)

Buna göre, 2. bileşiğin formülü aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, yargılarından hangileri doğrudur?

Yargılarından hangileri doğrudur?

Buna göre, tabloda belirtilen ' $m$ ' değeri kaçtır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, yukarıda verilen yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre, ikinci bileşikteki nnn değeri kaçtır?

Yukarıdaki bileşiklerin eşit kütlelerde O (oksijen) elementi içermesi durumunda toplam bileşik kütleleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? (Fe: 56 g/mol, O: 16 g/mol)

Buna göre, 2. bileşiğin formülü aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, yargılarından hangileri doğrudur?

Yargılarından hangileri doğrudur?

Buna göre, tabloda belirtilen 'mmm' değeri kaçtır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, ikinci bileşikteki $n$ değeri kaçtır?

Buna göre, tabloda belirtilen ' $m$ ' değeri kaçtır?