TYT Kimya: Karışımların Ayrılması & Özütleme (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Karışımların Ayrılması

Özütleme (ekstraksiyon), bir katı veya sıvı karışım içerisindeki istenen bileşenin uygun bir çözücü yardımıyla çözülerek karışımdan uzaklaştırılması veya elde edilmesi işlemidir.

I. Bitki köklerinin kaynar suyla haşlanarak etken maddelerinin suya geçirilmesi

II. Ev yapımı turşunun içerisindeki fazla tuzun giderilmesi için suya basılması

III. Lavanta çiçeklerinden su buharı distilasyonu yerine organik çözücülerle esansiyel yağ çekilmesi

Yukarıdaki işlemlerden hangileri özütleme (ekstraksiyon) yöntemiyle gerçekleştirilir?

II ve III

I, II ve III

I ve II

I ve III

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

I ve III numaralı işlemler çözünürlük farkından yararlanılarak bir maddenin uygun çözücüyle karışımdan çekilmesini (özütleme) kapsar.

Öncül I: Bitki köklerinden su yardımıyla etken madde eldesi özütlemedir (çayın demlenmesi mantığıyla benzerdir).
Öncül II: Tuzlu peynirin tuzunun suya geçerek uzaklaşması difüzyon ve çözünme temelli bir arıtma (özütleme benzeri bir ekstraksiyon) gibi görünse de, temel endüstriyel ve kimyasal tanımda tuzun sudaki ekstraksiyonu olarak kabul edilir; ancak ÖSYM müfredatında tuzlu peynirin tuzdan arındırılması bazen çözünme/ayırma bağlamında verilir. Dikkat: Tuzlu peynirin tuzunun alınması, peynir içindeki tuzun suya geçmesiyle bir ekstraksiyon (özütleme) işlemidir.
Öncül III: Lavanta çiçeklerinden yağ eldesi çözücü ile özütlemedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Eksik analiz] Tüm şıkları sallamak

D Seçeneği: [I'i elemek] Bitki haşlamayı basit çözünme sanmak

B Seçeneği: [III'ü elemek] Yağ eldesini farklı bir yöntem sanmak

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm öncüllerin ekstraksiyon temelli olduğunu görmek

A Seçeneği: [Sadece birini doğru kabul etmek] III. öncüldeki organik çözücü ifadesinden şüphe duymak

Soru 2 Karışımların Ayrılması

Kimya endüstrisinde maddelerin doğadan saf olarak ayrılması veya bileşenlerine ulaştırılması için farklı fiziksel ve kimyasal yöntemler kullanılır.

Aşağıdaki işlemlerden hangisinde özütleme (ekstraksiyon) yöntemi kullanılmaz?

Zeytin posasından (küspe) kalan yağın solvent ile ekstrakte edilmesi

Söğüt kabuğundan salisilik asidin uygun çözücü ile çekilmesi

Şeker pancarının dilimlenip sıcak suyla şekerinin alınması

Bitki tohumlarından hekzan çözücüsü ile yağ eldesi

Yoğurttan yayık yöntemiyle tereyağının ayrılması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Karışımların Ayrılması

Aşağıdaki tabloda

X

Y

Z

katılarının sudaki çözünürlük özellikleri verilmiştir: -

X

: Suda çözünür (

\checkmark

) -

Y

: Suda çözünmez (

X

) -

Z

: Suda çözünür (

\checkmark

)

Buna göre, oda koşullarında hazırlanan, I. $X - Y$ II. $X - Z$ III. $Y - Z$ karışımlarından hangileri yalnızca su kullanılarak yapılacak bir özütleme (su ile çözme ve süzme) işlemiyle bileşenlerine ayrıştırılabilir?

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Özütleme ile ayırma yapılabilmesi için karışımdaki maddelerden birinin çözücüde (su) çözünmesi, diğerinin çözünmemesi gerekir.

I. $X - Y$ karışımı: $X$ suda çözünür, $Y$ çözünmez. Su eklendiğinde $X$ çözünür, $Y$ askıda kalır veya dibe çöker. Süzme ile $Y$ ayrılır, çözelti buharlaştırılırsa $X$ elde edilir. (Özütleme uygulanır.)
II. $X - Z$ karışımı: Her ikisi de suda çözünür. Su eklendiğinde ikisi de çözüneceği için bu yöntemle birbirlerinden ayrılamazlar.
III. $Y - Z$ karışımı: $Y$ çözünmez, $Z$ çözünür. Su eklendiğinde $Z$ çözünür, $Y$ çözünmez. Süzme ile $Y$ ayrılır, çözelti buharlaştırılırsa $Z$ elde edilir. (Özütleme uygulanır.)

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Biri çözünen biri çözünmeyen ikilileri bulmak

B Seçeneği: [İki çözüneni karıştırmak] X ve Z'nin ikisinin de suda çözündüğünü unutmak

E Seçeneği: [Tümünü kabul etmek] Hepsini karıştırmak

D Seçeneği: [X-Z'yi dahil etmek] Çözünürlük tablolarını yanlış yorumlamak

A Seçeneği: [Sadece ilk seçeneği görmek] III numaralı karışımı gözden kaçırmak

Soru 4 Karışımların Ayrılması

Katı-sıvı çözeltilerde çözünen katının sıcaklıkla değişiminden veya çözücünün buharlaştırılmasından yararlanarak katıyı kristal hâlde ayırma işlemine kristallendirme denir.

I. Katı-sıvı homojen karışımların (çözeltilerin) ayrıştırılmasında kullanılır.

II. İşlem sırasında genellikle maddelerin çözünürlüğünün sıcaklıkla değişiminden yararlanılır.

III. Tuzlu su karışımından tuzun elde edilmesinde doğrudan kristallendirme (veya ayrımsal kristallendirme) uygulanabilir.

Kristallendirme yöntemi ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I ve II

I ve III

I, II ve III

II ve III

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Karışımların Ayrılması

Laboratuvarda katı bir numuneyi kristallendirme yöntemiyle safsızlıklarından arındırmak belirli bir sıra izlemeyi gerektirir.

1. Ayrıştırılan saf kristaller süzülerek saat camı üzerine alınır ve kurutulur.

2. Saf olmayan katı, uygun bir çözücüde ısıtılarak çözünmesi sağlanır (kaynama sıcaklığında).

3. Soğutma işleminin ardından oluşan saf katı kristalleri süzülür.

4. Katının çözünmeyen diğer safsızlıkları, çözelti sıcaklığı düşmeden sıcakken süzülerek uzaklaştırılır.

5. Sıcak süzüntü, kristallerin oluşması için yavaş yavaş soğumaya bırakılır.

Buna göre, yapılan saflaştırma işleminde uygulanan aşamalar aşağıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

2 - 3 - 4 - 5 - 1

3 - 1 - 2 - 4 - 5

2 - 4 - 5 - 3 - 1

2 - 4 - 3 - 5 - 1

1 - 2 - 3 - 5 - 4

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

TYT Kimya: Karışımların Ayrılması & Özütleme (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yukarıdaki işlemlerden hangileri özütleme (ekstraksiyon) yöntemiyle gerçekleştirilir?

Aşağıdaki işlemlerden hangisinde özütleme (ekstraksiyon) yöntemi kullanılmaz?

Buna göre, oda koşullarında hazırlanan, I. $X - Y$ II. $X - Z$ III. $Y - Z$ karışımlarından hangileri yalnızca su kullanılarak yapılacak bir özütleme (su ile çözme ve süzme) işlemiyle bileşenlerine ayrıştırılabilir?

Kristallendirme yöntemi ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, yapılan saflaştırma işleminde uygulanan aşamalar aşağıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yukarıdaki işlemlerden hangileri özütleme (ekstraksiyon) yöntemiyle gerçekleştirilir?

Aşağıdaki işlemlerden hangisinde özütleme (ekstraksiyon) yöntemi kullanılmaz?

Buna göre, oda koşullarında hazırlanan, I. X−YX - YX−Y II. X−ZX - ZX−Z III. Y−ZY - ZY−Z karışımlarından hangileri **yalnızca** su kullanılarak yapılacak bir özütleme (su ile çözme ve süzme) işlemiyle bileşenlerine ayrıştırılabilir?

Kristallendirme yöntemi ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, yapılan saflaştırma işleminde uygulanan aşamalar aşağıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, oda koşullarında hazırlanan, I. $X - Y$ II. $X - Z$ III. $Y - Z$ karışımlarından hangileri yalnızca su kullanılarak yapılacak bir özütleme (su ile çözme ve süzme) işlemiyle bileşenlerine ayrıştırılabilir?