TYT Kimya: Doğa ve Kimya & Çevre Kimyası ve Hava Kirliliği (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Doğa ve Kimya

Atmosferin kimyasal bileşimini ve doğal dengesini etkileyen süreçler hem jeolojik dinamikler hem de insan faaliyetleri sonucunda şekillenmektedir.

I. Litosferin derinliklerindeki magmatik hareketlilikler sonucunda yeryüzüne salınan gazlar

II. Geniş alanları etkileyen meteorolojik kuraklık ve sıcaklık dalgalarına bağlı olarak meydana gelen kontrolsüz bitki örtüsü yanmaları

III. Sanayi tesisleri ve motorlu taşıtlarda karbon tabanlı enerji kaynaklarının yoğun olarak tüketilmesi

Yukarıda verilen durumlardan hangileri troposferin doğal kompozisyonunu değiştirerek hava kirliliğine neden olan süreçler arasında gösterilebilir?

C

I ve III

A

Yalnız I

D

II ve III

E

I, II ve III

B

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen üç durum da havaya zararlı gaz ve partikül salınımı yaparak hava kirliliğine neden olur.

I. Volkanik patlamalar (magmatik hareketlilikler) SO2, CO2 gibi gazlar salarak hava kirliliğine yol açar.
II. Orman yangınları sonucunda CO2, CO ve yanmamış partiküller atmosfere karışarak hava kalitesini düşürür.
III. Fosil yakıtların yakılması SO2, NOx ve CO2 gazları salarak hava kirliliğinin temel insan kaynaklı sebebidir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Orman yangınlarının etkisini göz ardı etme] Yangınların sadece ekolojik yıkım değil, atmosferik kirlilik de yarattığını fark edemeyen adaylar seçer.

B Seçeneği: [Fosil yakıt kullanımının etkisini atlama] Endüstriyel etkileri unutarak sadece doğal olaylara odaklanan adayların düştüğü tuzaktır.

D Seçeneği: [Volkanik patlamaların etkisini dışarıda bırakma] Jeolojik olayların kimyasal etkilerini hesaba katmayan adaylar bu şıkkı işaretler.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm maddelerin hava kirliliğine sebep olduğunu doğru analiz eden adaylar bu seçeneğe ulaşır.

A Seçeneği: [Yalnızca insan faaliyetlerinin kirlilik yapacağı önyargısı] Doğal afetlerin hava kirliliği üzerindeki etkisini göz ardı eden adaylar bu şıkkı seçer.

Soru 2 Maddenin Halleri

Maddenin gaz hali, diğer fiziksel hallerine kıyasla kendine özgü ayırt edici davranışlar sergiler.

Bir maddenin gaz hâlinin tanecikleri arasındaki boşluk miktarı, aynı koşullardaki katı ve sıvı hallerine göre son derece fazladır.

İdeal gaz tanecikleri arasında etkileşim olmadığı varsayıldığından, farklı gazlar aynı kaba konulduklarında daima homojen bir dağılım (karışım) oluşturur.

Kapalı bir kapta bulunan gaz tanecikleri, kabın iç yüzeyine çarparak sadece öteleme hareketi yapar, dönme ve titreşim hareketi yapmaz.

Gazların hacmi, içinde bulundukları kabın hacmine eşittir.

Gazlarla ilgili yukarıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur?

C

3

A

1

D

4

E

0

B

2

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Maddenin Halleri

Sıvıların akmaya karşı gösterdiği direnç viskozite olarak adlandırılır. Viskozite, moleküller arası çekim kuvveti, sıcaklık ve moleküler büyüklük gibi parametrelere bağlı olarak değişir.

I. Moleküller arası çekim kuvveti yüksek olan sıvıların akmaya karşı dirençleri de büyük olacağından viskoziteleri yüksektir.

II. Bir maddenin sıcaklığı arttırıldığında tanecikler arası çekim etkisi zayıflayacağından viskozite değeri de azalır.

III. Benzer molekül geometrisine sahip sıvı serilerinde mol kütlesi büyük olan sıvının viskozitesi genellikle daha büyüktür.

Buna göre, viskozite ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

E

I, II ve III

D

I ve III

B

Yalnız III

A

Yalnız II

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 4 Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Normal koşullarda moleküller arası zayıf etkileşimler sınıfında yer alan hidrojen bağları, bazı polar moleküllerde o kadar yoğun ve güçlü hale gelebilir ki molekül içi kovalent bağların sağlamlığıyla yarışabilir. Bu tür bileşikler ısıtıldıklarında, faz değişimi (erime) gerçekleşmeden önce molekülün kendi iç kovalent iskeleti kalıcı olarak bozulur ve madde kimyasal değişime uğrar.

Buna göre, aşağıda verilen maddelerden hangisinin katı hâli ısıtıldığında erimeye başlamadan önce kimyasal değişime uğraması beklenir?

A

Su (

H_2O

)

D

Amonyak (

NH_3

)

E

Karbon dioksit (

CO_2

)

B

Çay şekeri (

C_{12}H_{22}O_{11}

)

C

Yemek tuzu (

NaCl

)

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Çay şekeri (sakkaroz) gibi karbonhidratlar çok sayıda hidroksil (

-OH

) grubu içerdiği için yoğun hidrojen bağı ağına sahiptir; ısıtıldığında erimekten önce karamelize olur/yapısı bozulur.

A şıkkı (Su): Katısı ( $buz$ ) ısıtıldığında sıvı suya dönüşür (fiziksel hal değişimi).
B şıkkı (Çay şekeri): Yapısındaki yoğun hidrojen bağları ve organik yapı nedeniyle ısıtıldığında erimeden önce molekül içi bağlar bozulur, kömürleşme/karamelizasyon (kimyasal değişim) olur.
C şıkkı (Yemek tuzu): İyonik kristaldir, yüksek sıcaklıkta erir.
D şıkkı (Amonyak): Moleküler katıdır, erir ve buharlaşır.
E şıkkı (Karbon dioksit): Moleküler katıdır, süblimleşir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [İyonik bileşiklerin erime davranışını karıştırma] Yemek tuzunun yüksek erime noktasına sahip iyonik katı olduğunu unutan adaylar seçer.

A Seçeneği: [Buzu kimyasal değişime uğrar zannetme] Suyun hidrojen bağına sahip olmasından ötürü bu öncülü işaretleyen adayların düştüğü tuzaktır.

E Seçeneği: [Kovalent katı ile moleküler katıyı karıştırma] Kuru buzun süblimleşmesini kimyasal değişim sanan adayların düştüğü tuzaktır.

D Seçeneği: [Amonyak bağlarını hidrojen bağı olarak yorumlama] Amonyağın hidrojen bağı yapmasına rağmen moleküler hal değişimi geçirdiğini göz ardı edenler seçer.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Şekerin ısıtıldığında erimeden karamelize olup yapı değiştirdiğini bilen adaylar bu şıkkı seçer.

Soru 5 Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Aşağıdaki tabloda bazı element atomlarının katman elektron dağılımlarındaki katman sayıları ve bu katmanlardaki elektron sayıları verilmiştir. | Element | 1. katman | 2. katman | 3. katman | | :---: | :---: | :---: | :---: | | C | 2 | 4 | – | | S | 2 | 8 | 6 | | H | 1 | – | – | | N | 2 | 5 | – | (Ek bilgi: Klor atomunun grup numarası 7A'dır.)

Buna göre, tablodaki elementler ve klor atomu ( $_{17}Cl$ ) arasında oluşan aşağıdaki moleküllerden hangisinin molekül içi bağ sayısı yanlış verilmiştir?

C

Molekül:

HCl

— Bağ sayısı: 1

E

Molekül:

N_2

— Bağ sayısı: 3

D

Molekül:

NCl_3

— Bağ sayısı: 3

B

Molekül:

H_2S

— Bağ sayısı: 2

A

Molekül:

CS_2

— Bağ sayısı: 2

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

CS_2

(Karbon disülfür) molekülünde karbon merkez atomdur ve kükürt atomları ile aralarında toplam 4 adet kovalent bağ (iki adet ikili bağ) bulunur.

C (4A) ve S (6A): $S=C=S$ yapısında C ile her bir S arasında çift bağ bulunur. Toplam bağ sayısı 4'tür (Tabloda 2 denmiştir, yanlıştır).
H (1A) ve S (6A): $H-S-H$ yapısında 2 adet tekli bağ vardır. Doğrudur.
H (1A) ve Cl (7A): $H-Cl$ yapısında 1 adet bağ vardır. Doğrudur.
N (5A) ve Cl (7A): $NCl_3$ molekülünde N merkezde 3 tane tekli bağ yapar. Doğrudur.
N (2,5 -> 5A): $N \equiv N$ arasında üçlü bağ vardır. Doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru seçenek] $CS_2$ yapısında toplam 4 bağ olduğunu ($S=C=S$) hesaplayıp tablodaki 2 ifadesinin yanlış olduğunu bulan adaylar bu şıkkı işaretler.

D Seçeneği: [$NCl_3$ yapısındaki bağ sayısını yanlış sayma] Azotun 3 bağ yaptığını bilir, ifade doğrudur.

E Seçeneği: [Azot molekülündeki ikili/üçlü bağ karmaşası] Azotun üçlü bağ yaptığını ($N \\equiv N$) bilen adaylar bu şıkkın doğru olduğunu görür.

B Seçeneği: [$H_2S$ bağ sayısını karıştırma] Su gibi $H_2S$'te de 2 bağ olduğunu gözden kaçıran adaylar bu şıkka yönelebilir.

C Seçeneği: [$HCl$ bağını çoklu bağ zannetme] HCl bileşiğinde tek bağ olduğunu doğrulayan adaylar bu şıkkı eler.

Soru 6 Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Aşağıda bazı maddelerin formülleri verilmiştir:

CH_4, CO_2, C_2H_6, H_2S, N_2

. (

_1H, _6C, _7N, _8O, _{16}S

)

Aşağıda verilen maddelerden hangisinin kaynama noktasının, aynı koşullardaki diğer maddelerin kaynama noktasından daha yüksek olması beklenir?

E

N_2

D

H_{2}S

B

CO_2

A

CH_4

C

C_{2}H_{6}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen maddelerin molekül içi ve moleküller arası etkileşimleri incelendiğinde;

CH_4 (10 e^-), CO_2 (22 e^-), C_2H_6 (30 e^-), N_2 (14 e^-)

apolar olup aralarında London kuvvetleri bulunur.

H_2S (18 e^-)

ise polardır ve dipol-dipol ile London kuvvetleri içerir.

C_2H_6

molekülünün elektron sayısı (

30 e^-

) ve molekül büyüklüğü diğer tüm seçeneklerden fazladır. London kuvvetlerinin büyüklüğü elektron sayısı ile doğru orantılı olduğundan,

C_2H_6

'nın kaynama noktası bu gruptakilerin en yükseğidir.

$CH_4$ : 10 elektron (apolar, London)
$CO_2$ : 22 elektron (apolar, London)
$C_2H_6$ : $2(6) + 6(1) = 30$ elektron (apolar, London)
$H_2S$ : 18 elektron (polar, dipol-dipol ve London)
$N_2$ : 14 elektron (apolar, London)
Elektron sayısı ve molekül büyüklüğü en fazla olan $C_2H_6$ , London kuvvetlerinin en güçlü olduğu maddedir ve kaynama noktası en yüksektir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [$CO_2$ molekülünün apolar yapısında London etkisini ihmal etme]

D Seçeneği: [Polar olmasından dolayı $H_2S$'in kaynama noktasının her koşulda en yüksek olacağı yanılgısı]

E Seçeneği: [$N_2$ gazının kararlılığına odaklanma]

A Seçeneği: [Elektron sayısı küçük olanı büyük zannetme]

C Seçeneği: [Doğru seçenek]

TYT Kimya: Doğa ve Kimya & Çevre Kimyası ve Hava Kirliliği (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yukarıda verilen durumlardan hangileri troposferin doğal kompozisyonunu değiştirerek hava kirliliğine neden olan süreçler arasında gösterilebilir?

Gazlarla ilgili yukarıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur?

Buna göre, viskozite ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre, aşağıda verilen maddelerden hangisinin katı hâli ısıtıldığında erimeye başlamadan önce kimyasal değişime uğraması beklenir?

Buna göre, tablodaki elementler ve klor atomu ( $_{17}Cl$ ) arasında oluşan aşağıdaki moleküllerden hangisinin molekül içi bağ sayısı yanlış verilmiştir?

Aşağıda verilen maddelerden hangisinin kaynama noktasının, aynı koşullardaki diğer maddelerin kaynama noktasından daha yüksek olması beklenir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yukarıda verilen durumlardan hangileri troposferin doğal kompozisyonunu değiştirerek hava kirliliğine neden olan süreçler arasında gösterilebilir?

Gazlarla ilgili yukarıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur?

Buna göre, viskozite ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre, aşağıda verilen maddelerden hangisinin katı hâli ısıtıldığında erimeye başlamadan önce kimyasal değişime uğraması beklenir?

Buna göre, tablodaki elementler ve klor atomu (17Cl_{17}Cl17​Cl) arasında oluşan aşağıdaki moleküllerden hangisinin molekül içi bağ sayısı yanlış verilmiştir?

Aşağıda verilen maddelerden hangisinin kaynama noktasının, aynı koşullardaki diğer maddelerin kaynama noktasından daha yüksek olması beklenir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, tablodaki elementler ve klor atomu ( $_{17}Cl$ ) arasında oluşan aşağıdaki moleküllerden hangisinin molekül içi bağ sayısı yanlış verilmiştir?