TYT Kimya: Atom Modelleri & Modern Atom Teorisi ve Yörünge-Orbital Kavramları (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Atom Modelleri

Bilim insanları atomun yapısını aydınlatmak için tarih boyunca farklı modeller öne sürmüştür. Bu modellerde elektronların çekirdek etrafındaki davranışları ve bulundukları uzamsal bölgeler farklı şekillerde tanımlanmıştır.

I. Elektronların dalga-parçacık ikiliğiyle hareket ettiği ve belirli bir konudan ziyade bulunma olasılıklarının yüksek olduğu matematiksel dalga fonksiyonları ile ifade edilen bölgeler.

II. Elektronların çekirdekten belirli bir uzaklıkta, sabit enerjili dairesel katmanlar üzerinde dairesel çizgisel hızla döndüğünün varsayıldığı dairesel yollar.

III. Çekirdeğin etrafında elektronların yerleştiği özel dairesel yörüngeler yerine, çekirdek dışında kalan ve pozitif yüklerin yoğunlaştığı merkeze kıyasla elektronların hareket ettiği geniş hacimli boşluklar.

Buna göre, açıklamada verilen I, II ve III numaralı ifadelerin karşılığı olan kavramlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

C

orbital / orbital / boşluk

B

elektron bulutu / boşluk / yörünge

E

boşluk / yörünge / orbital

D

yörünge / orbital / boşluk

A

orbital / yörünge / boşluk

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Atomun Yapısı

Laboratuvarda incelenen

{}^{55}X

kütle numaralı element atomunun çekirdeğindeki proton sayısının, nötron sayısından

5

eksik olduğu tespit edilmiştir.

Buna göre, bu elementin $X^{7+}$ iyonunun elektron sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

C

12

B

10

D

18

E

20

A

8

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Proton sayısı

p

, nötron sayısı

n

olsun.

n - p = 5

ve

p + n = 55

denkleminden

p = 25

bulunur.

X^{7+}

iyonu

7

elektron verdiğinden elektron sayısı

25 - 7 = 18

olur.

Kütle Numarası ( $K_n$ ) = Proton Sayısı ( $p$ ) + Nötron Sayısı ( $n$ ) = $55$
Verilen bilgiye göre $n = p + 5$
Yerine koyalım: $p + (p + 5) = 55 \Rightarrow 2p = 50 \Rightarrow p = 25$
Nötr $X$ atomunun elektron sayısı $25$ 'tir.
$X^{7+}$ iyonu $7$ elektron verdiğine göre elektron sayısı $25 - 7 = 18$ olur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Nötr atomun elektron sayısında kalma] İyon yükünü hesaba katmama

E Seçeneği: [Proton sayısı ile karıştırma] Proton sayısını işaretleme

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

C Seçeneği: [İyon yükünü çıkarma hatası] Çıkarmak yerine toplama veya yanlış çıkarma

A Seçeneği: [İşlem hatası] Yanlış denklem çözümü

Soru 3 Atom ve Periyodik Sistem

Kimyasal özelliklerin aynı olması için hem proton sayılarının hem de elektron sayıları ile dizilimlerinin (türlerin) aynı olması gerekir. Fiziksel özellikler ise nötron sayısından da etkilenir.

I. ${}_{1}^{1}\text{H} - {}_{1}^{2}\text{D}$

II. ${}_{9}\text{F}^- - {}_{11}\text{Na}^+$

III. ${}_{20}^{40}\text{Ca} - {}_{20}^{40}\text{Ca}^{2+}$

Yukarıdaki tanecik çiftlerinden hangilerini oluşturan taneciklerin kimyasal özellikleri aynıdır?

A

Yalnız I

C

Yalnız III

B

Yalnız II

E

II ve III

D

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kimyasal özelliğin aynı olması için proton ve elektron sayıları ile dağılımlarının tamamen aynı olması şarttır. III numaralı çift

{}_{20}^{40}\text{Ca}

atomu ile

{}_{20}^{40}\text{Ca}^{2+}

iyonudur; bunlar aynı elemente aittir ancak biri iyon diğeri nötrdür (elektron sayıları farklıdır, kimyasal özellikleri farklıdır!).

I. ${}_{1}^{1}\text{H}$ ve ${}_{1}^{2}\text{D}$ izotoptur; nötron sayıları farklı olduğundan fiziksel özellikleri farklıdır, proton ve elektron sayıları aynı olduğundan kimyasal özellikleri farklıdır (D, döteryumdur ve kütlesi farklıdır).
II. ${}_{9}\text{F}^-$ ve ${}_{11}\text{Na}^+$ izoelektroniktir ancak farklı elementlerdir, dolayısıyla kimyasal özellikleri tamamen farklıdır.
III. ${}_{20}^{40}\text{Ca}$ ve ${}_{20}^{40}\text{Ca}^{2+}$ aynı elementin atomu ve iyonudur. Kimyasal özelliklerin aynı olması için hem proton hem elektron sayıları aynı olmalıdır. Biri nötr diğeri iyon olduğu için elektron sayıları farklıdır ( $20$ ye $18$ ), bu nedenle kimyasal özellikleri farklıdır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [II ve III öncüllerini karıştırma] İyon ve izoelektronik kavramlarını karıştırma

D Seçeneği: [I ve III öncüllerini doğru kabul etme] Aynı element vurgusuna aldanma

C Seçeneği: [Doğru seçenek (Hiçbiri aynı değildir)] Doğru mantıkla tüm öncüllerin kimyasal özelliklerinin farklı olduğunu bulma

B Seçeneği: [İzoelektronik taneciklerin kimyasal özelliği aynı sanılır] Elektron sayıları eşit olunca kimyasal özellik aynıdır yanılgısı

A Seçeneği: [İzotopların kimyasal özelliği aynı sanılır] Proton sayıları aynı olduğu için kimyasal özellikleri aynı kabul etme

Soru 4 Atom ve Periyodik Sistem

Aşağıda I, II ve III numaralı çok atomlu iyonlar verilmiştir. Bu iyonların formül birimlerindeki toplam elektron sayıları karşılaştırılmak istenmektedir.

I. $\text{PO}_4^{3-}$

II. $\text{SO}_4^{2-}$

III. $\text{ClO}_4^-$

Taban elementlerin proton sayıları: ${}_{8}\text{O}, {}_{15}\text{P}, {}_{16}\text{S}, {}_{17}\text{Cl}$

Bu iyonların formül birimindeki toplam elektron sayıları, aşağıdakilerden hangisinde doğru sıralanmıştır?

D

II > I > III

E

II > III > I

B

I > II > III

C

I > III > II

A

I = II = III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Her bir iyonun toplam elektron sayısı, yapısındaki atomların proton sayıları toplamından iyon yükünün çıkarılmasıyla (veya elektron eklenmesiyle) bulunur.

I. $\text{PO}_4^{3-}$ : $15 + 4 \times 8 - (-3) = 15 + 32 + 3 = 50$ elektron.
II. $\text{SO}_4^{2-}$ : $16 + 4 \times 8 - (-2) = 16 + 32 + 2 = 50$ elektron.
III. $\text{ClO}_4^-$ : $17 + 4 \times 8 - (-1) = 17 + 32 + 1 = 50$ elektron.
Sonuç: I = II = III (İzoelektronik kök iyonlar).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

D Seçeneği: [S ve P yer değişimi hatası] Yanlış toplama

E Seçeneği: [Artan sıra yanılgısı] Küçükten büyüğe sıralama

C Seçeneği: [Rastgele sıralama] Hesaplama hatası

B Seçeneği: [Merkez atom proton sayısına göre sıralama] Yükleri ihmal edip P > S > Cl sıralaması yapma

Soru 5 Atom ve Periyodik Sistem

Aşağıdaki denklemlerde bazı iyon veya atomların elektron alışverişi sonundaki dönüşümleri verilmiştir.

• $X^- + 2e^- \rightarrow X^m$

• Y^{4+} + 3e^- $\right$ arrow Y^n

• Z^k $\right$ arrow Z^{2+} + 4e^-

Buna göre $m$ , $n$ ve $k$ ile belirtilen iyon yükleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

B

3- / 1+ / 2+

C

3- / 1- / 2-

D

3+ / 1+ / 2-

E

3+ / 1- / 2+

A

3- / 1+ / 2-

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Yük korunumu kanunu uygulanır: Girenlerin toplam yükü, ürünlerin toplam yüküne eşittir.

1. Denklem: $(-1) + 2(-1) = m \Rightarrow -1 - 2 = -3 \Rightarrow m = 3-$
2. Denklem: $(+4) + 3(-1) = n \Rightarrow 4 - 3 = +1 \Rightarrow n = 1+$
3. Denklem: $k = (+2) + 4(-1) \Rightarrow k = 2 - 4 = -2$

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Genel işaret karmaşası] Rastgele işaret atama

D Seçeneği: [1. denklemde işaret hatası] m değerini pozitif bulma

C Seçeneği: [2. denklemde çıkarma hatası] n değerini negatif bulma

B Seçeneği: [3. denklemde elektronu yanlış yöne koyma]

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

Soru 6 Atomun Yapısı

X^m

iyonu ile ilgili laboratuvarda yapılan analizler sonucunda şu bilgilere ulaşılmıştır:

• Proton sayısının nötron sayısına oranı $1$ 'dir ( $p = n$ ).

• Proton sayısının elektron sayısına oranı $1$ 'den küçüktür ( $p / e < 1 \Rightarrow p < e$ ).

Buna göre $X^m$ iyonu ile ilgili yukarıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

E

I, II ve III

D

II ve III

B

Yalnız II

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

p < e

olduğu için iyon elektron almıştır, yani anyondur (

m

negatiftir).

p = n

olduğundan nükleon sayısı (

p + n

) çekirdek yükünün (

p

) iki katıdır. Ancak III. öncülde elektron vererek nötr hâle gelebilir denmektedir; anyonlar elektron alarak veya vererek nötr hâle gelebilirler ancak elektron vererek nötr hâle gelmek mümkündür (

e

sayısı

p

sayısına eşitlenir). Durumu detaylı inceleyelim.

I. $p < e$ olduğundan tanecik elektron fazlalığına sahiptir, dolayısıyla anyondur (Doğru).
II. Nükleon sayısı = $p + n$ . $p = n$ olduğundan nükleon sayısı = $2p$ olur, yani çekirdek yükünün (proton sayısının) iki katıdır (Doğru).
III. Anyonlar elektron vererek proton sayılarına eşit elektron sayısına ulaşabilir ve nötr hâle gelebilir (Doğru).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

B Seçeneği: [Sadece II seçeneğini işaretleme] Anyon kavramını kaçırma

D Seçeneği: [I. öncülü atlama] Oran bilgisini yanlış yorumlama

E Seçeneği: [Tüm öncülleri otomatik onaylama] Ezberci yaklaşım

A Seçeneği: [Sadece I seçeneğini işaretleme] II. öncüldeki matematiksel bağı görememe

Soru 7 Atom ve Periyodik Sistem

Aşağıdaki tabloda tek atomlu

X^{2+}

,

Y

ve

Z^{3-}

taneciklerinin elektron ve nötron sayıları verilmiştir.

• $X^{2+}$ : Elektron = $10$ , Nötron = $12$

• $Y$ : Elektron = $10$ , Nötron = $10$

• $Z^{3-}$ : Elektron = $10$ , Nötron = $7$

Buna göre, bu tanecikler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

E

X^{2+} taneciğindeki elektron başına düşen proton sayısı, Y atomunkinden fazladır.

D

Nötr X atomundaki temel tanecik sayısı 36'dır.

B

Çekirdek yükü en büyük olan X'tir.

C

X^{2+}, Y ve Z^{3-} izoelektronik taneciklerdir.

A

Z'nin nükleon sayısı 17'dir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Taneciklerin proton sayıları:

X^{2+}

için

10 + 2 = 12

,

Y

için

10

,

Z^{3-}

için

10 - 3 = 7

.

Z

'nin nötron sayısı

7

, proton sayısı

7

'dir. Nükleon sayısı =

7 + 7 = 14

olur (

17

değil).

$X^{2+}$ : $e = 10 \Rightarrow p = 12$ , $n = 12$ . Nükleon sayısı = $24$ . Çekirdek yükü = $12$ .
$Y$ : $e = 10 \Rightarrow p = 10$ , $n = 10$ . Nükleon sayısı = $20$ . Çekirdek yükü = $10$ .
$Z^{3-}$ : $e = 10 \Rightarrow p = 7$ , $n = 7$ . Nükleon sayısı = $7 + 7 = 14$ ( $17$ yanlıştır).
A şıkkı yanlıştır çünkü $Z$ 'nin nükleon sayısı $14$ 'tür.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Elektron sayıları eşit] İzoelektronik tanımını uygulama

B Seçeneği: [Proton sayılarını kıyaslama] X'in protonu 12 en büyük

D Seçeneği: [Temel tanecik sayısı (p+n+e)] Nötr X için $12 + 12 + 12 = 36$

E Seçeneği: [Elektron başına proton oranı] 12/10 > 10/10

A Seçeneği: [Doğru seçenek (Yanlış olan öncül)] Z'nin nükleon sayısını yanlış hesaplayıp A'yı bulma

Soru 8 Atom ve Periyodik Sistem

Periyodik sistemde farklı elementlere ait olduğu bilinen iki tanecik karşılaştırılacaktır.

Farklı elementlere ait olan iki taneciğin aşağıdaki niceliklerinden hangisi kesinlikle farklıdır?

A

Proton sayısı

E

Nükleon sayısı

D

İyon yükü

C

Elektron sayısı

B

Nötron sayısı

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 9 Atom ve Periyodik Sistem

Aşağıda X, Y ve Z tanecikleri ile ilgili bazı bilgiler verilmiştir:

• Elektron sayısı proton sayısından $2$ eksik olan ${}^{40}X^a$ taneciğinin nötron sayısı proton sayısına eşittir ( $n = p$ ).

• Nötr Y elementi ${}^{40}X$ elementi ile izotopdur.

• ${}^{39}Z$ elementi Y elementi ile izotondur.

Bu bilgilere göre X, Y ve Z tanecikleri ile ilgili aşağıdaki sorulardan hangisine cevap verilemez?

A

X atomunun nötron sayısı kaçtır?

E

Z elementinin nükleon sayısı kaçtır?

D

Y element atomunun elektron sayısı kaçtır?

B

Y elementinin çekirdek yükü kaçtır?

C

Z elementinin nötron sayısı kaçtır?

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

{}^{40}X^a

için nükleon = 40.

p + n = 40

ve

p = n

ise

2p = 40 \Rightarrow p = 20, n = 20

. X'in nötron sayısı 20'dir (A'ya cevap verilir). Y, X ile izotop olduğundan proton sayıları eşittir (

20

). Çekirdek yükü 20'dir (B'ye cevap verilir). Nötr Y'nin protonu 20 ise elektronu da 20'dir (D'ye cevap verilir).

{}^{39}Z

elementinin nükleon sayısı 39'dur (E'ye cevap verilir). Z, Y ile izotondur; Y'nin nötronu 20 ise Z'nin de nötronu 20'dir (C'ye cevap verilir). Ancak Y'nin nötron sayısının 20 olduğunu bulduk, kütle numarası verilmemiştir!

${}^{40}X^a$ için $p + n = 40$ ve $p = n \Rightarrow 2p = 40 \Rightarrow p = 20, n = 20$ . (A seçeneği bulunur: X'in nötronu 20).
Nötr Y, ${}^{40}X$ ile izotopsa Y'nin proton sayısı da 20'dir (Çekirdek yükü 20, B seçeneği bulunur).
Nötr Y elementinin protonu 20 ise nötr olduğundan elektron sayısı da 20'dir (D seçeneği bulunur).
${}^{39}Z$ 'nin nükleon sayısı 39'dur (E seçeneği bulunur).
Z ile Y izotondur. Y'nin nötron sayısı 20 ise Z'nin de nötron sayısı 20'dir (C seçeneği bulunur).
Peki Y'nin nükleon (kütle) numarası biliniyor mu? Sadece Y'nin X ile izotop olduğu (protonlarının aynı olduğu) söylenmiştir, kütle numarası verilmemiştir! Ancak Y'nin nötron sayısını X üzerinden bulabildik; Y'nin nötronu 20, protonu 20 ise Y'nin kütle numarası 40'tır. Durumu tekrar kontrol edelim: Y, ${}^{40}X$ ile izotopsa kütle numarası aynı olmayabilir, sadece protonları aynıdır. Y'nin kütlesi bilinmediği için Y'nin nötron sayısı doğrudan verilmemiştir, ancak X'in nötronu ile Z'nin izotonluğu kurulmuştur. Soru kökündeki detaylar dikkatle incelendiğinde Y'nin elektron sayısı nötr olduğu için protonuna eşittir ve bulunabilir. Cevap şıklarındaki tuzak analiz edilir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Doğru seçenek (Cevap verilemez olan)] Y'nin nötronu X'inkine eşit alınamaz çünkü kütlesi bilinmiyor

E Seçeneği: [Bulunabilir] ${}^{39}Z$ formülünde nükleon 39'dur

B Seçeneği: [Bulunabilir] İzotop atomların protonları aynıdır

C Seçeneği: [Bulunabilir] İzotonluktan bulunur

A Seçeneği: [Bulunabilir] $p+n=40$ ve $p=n$ den bulunur

TYT Kimya: Atom Modelleri & Modern Atom Teorisi ve Yörünge-Orbital Kavramları (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, açıklamada verilen I, II ve III numaralı ifadelerin karşılığı olan kavramlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre, bu elementin $X^{7+}$ iyonunun elektron sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

Yukarıdaki tanecik çiftlerinden hangilerini oluşturan taneciklerin kimyasal özellikleri aynıdır?

Bu iyonların formül birimindeki toplam elektron sayıları, aşağıdakilerden hangisinde doğru sıralanmıştır?

Buna göre $m$ , $n$ ve $k$ ile belirtilen iyon yükleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre $X^m$ iyonu ile ilgili yukarıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Buna göre, bu tanecikler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Farklı elementlere ait olan iki taneciğin aşağıdaki niceliklerinden hangisi kesinlikle farklıdır?

Bu bilgilere göre X, Y ve Z tanecikleri ile ilgili aşağıdaki sorulardan hangisine cevap verilemez?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, açıklamada verilen I, II ve III numaralı ifadelerin karşılığı olan kavramlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre, bu elementin X7+X^{7+}X7+ iyonunun elektron sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

Yukarıdaki tanecik çiftlerinden hangilerini oluşturan taneciklerin kimyasal özellikleri aynıdır?

Bu iyonların formül birimindeki toplam elektron sayıları, aşağıdakilerden hangisinde doğru sıralanmıştır?

Buna göre mmm, nnn ve kkk ile belirtilen iyon yükleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre XmX^mXm iyonu ile ilgili yukarıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Buna göre, bu tanecikler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Farklı elementlere ait olan iki taneciğin aşağıdaki niceliklerinden hangisi kesinlikle farklıdır?

Bu bilgilere göre X, Y ve Z tanecikleri ile ilgili aşağıdaki sorulardan hangisine cevap verilemez?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, bu elementin $X^{7+}$ iyonunun elektron sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre $m$ , $n$ ve $k$ ile belirtilen iyon yükleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre $X^m$ iyonu ile ilgili yukarıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?