AYT Kimya: Yaygın Günlük Hayat Kimyasalları & Yemek Sodası ve Özellikleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Yaygın Günlük Hayat Kimyasalları

Yemek sodası olarak bilinen ve kimyasal formülü

NaHCO_3

olan bileşik, hem mutfakta hamur işlerinde hem de temizlik ve koku giderme gibi evsel amaçlarla yaygın olarak kullanılmaktadır.

I. Yapısında $Na^+$ , $H^+$ , $C$ ve $O$ atomları bulunur.

II. Oda koşullarında sulu çözeltisinin $pH$ değeri $7$ 'den büyüktür.

III. Zayıf asit ve kuvvetli bazın tepkimesinden oluşan bir tuz olduğundan hidroliz özelliği gösterir.

Yemek sodası (sodyum bikarbonat) bileşiği ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

D

II ve III

E

I, II ve III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Sodyum bikarbonat (

NaHCO_3

) bileşiği zayıf bir asit olan

H_2CO_3

ile kuvvetli bir baz olan

NaOH

'ın nötrleşmesi sonucu oluşan bazik bir tuzdur.

I. öncül yanlıştır çünkü yapısında $H^+$ iyonu bağımsız olarak değil, bikarbonat kökünün ( $HCO_3^-$ ) içerisinde bir atom olarak yer alır; iyonik yapıda katyon olarak $Na^+$ ve anyon olarak $HCO_3^-$ bulunur.
II. öncül doğrudur, sodyum bikarbonat bazik karakterli bir tuzdur ve sulu çözeltisinin $pH$ değeri $25$ °C'de $7$ 'den büyüktür.
III. öncül doğrudur, zayıf asit ( $H_2CO_3$ ) ve kuvvetli bazdan ( $NaOH$ ) türediği için sulu çözeltide hidroliz olarak ortama $OH^-$ verir ve çözeltiyi bazik yapar.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Tuzların her zaman nötr ($pH = 7$) olduğunu sanmak.] Tuz kelimesini duyduğunda otomatik olarak nötrleşme ürününe pH = 7 atfetmiştir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] II ve III numaralı yargıların bilimsel doğruluğunu tam olarak kavramıştır.

E Seçeneği: [Formülde H gördüğü için asit veya serbest proton içerdiğini zannetmek.] Tüm öncüllerin doğru olabileceği ön yargısıyla yaklaşmıştır.

A Seçeneği: [Formüldeki H harfini doğrudan asidik veya serbest H+ iyonu gibi düşünmek.] Yalnızca formül bilgisinden hareket ederek I. öncülü doğru kabul edip diğerlerini elemiştir.

C Seçeneği: [Hidroliz kavramını atlayıp sadece çözeltinin bazikliğine odaklanmak.] I ve II öncüllerinin doğru olduğunu düşünüp III. öncülü göz ardı etmiştir.

Soru 2 Asitler, Bazlar ve Tuzlar

Laboratuvar ortamında gerçekleştirilen bir deneyde, kuvvetli bir asit ile zayıf bir bazın tepkimesi sonucu oluşan beyaz renkli kristal yapılı bir tuz incelenmektedir.

I. Formülü $NH_4Cl$ şeklindedir ve yaygın adı nişadır olarak bilinir.

II. Güçlü asit ve zayıf bazdan oluştuğu için sulu çözeltisi asidik özellik gösterir.

III. Yapısındaki tüm atomlar arasında yalnızca kovalent bağlar bulunur.

Bu tuz ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

E

I, II ve III

D

II ve III

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Amonyum klorür (

NH_4Cl

) tuzu,

HCl

(kuvvetli asit) ile

NH_3

(zayıf baz) tepkimesinden oluşur. Yaygın adı nişadır olup sulu çözeltisi hidroliz nedeniyle asidiktir. Ancak yapısında hem iyonik bağ (amonyum katyonu ile klorür anyonu arasında) hem de kovalent bağlar bulunur.

I. öncül doğrudur, $NH_4Cl$ formülü amonyum klorürdür ve yaygın adı nişadır'dır.
II. öncül doğrudur, kuvvetli asit ( $HCl$ ) ve zayıf baz ( $NH_3$ ) tuzu olduğu için sulu çözeltisi $pH < 7$ yani asidiktir.
III. öncül yanlıştır, $NH_4^+$ ve $Cl^-$ iyonları arasında iyonik bağ vardır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II. öncüllerin doğru, III. öncülde ise iyonik bağın varlığından dolayı ifadenin yanlış olduğunu öngören adaylar doğru sonuca ulaşır.

D Seçeneği: [Yaygın adı atlamak] I. öncüldeki yaygın ad bilgisini kontrol etmeden doğrudan kimyasal özelliklerle ilerleyen adaylar bu hataya düşer.

E Seçeneği: [Amonyum kökünün yapısındaki kovalent bağları tüm bileşiğin bağı sanmak] $NH_4^+$ içindeki bağların kovalent olması nedeniyle tuzun tamamında sadece kovalent bağ olduğunu zanneden adayların düştüğü klasik tuzaktır.

B Seçeneği: [Nişadır adını gözden kaçırmak] Asitlik özelliğini bildiği halde nişadır adının $NH_4Cl$'ye ait olduğundan çelişkiye düşen adaylar seçer.

A Seçeneği: [Yalnızca adlandırma bilgisinin yeterli olduğunu düşünmek] I. öncülün doğruluğundan emin olan ancak sulu çözeltinin asitlik durumunu hatırlayamayan adaylar bu seçeneğe yönelir.

Soru 3 Kimya Her Yerde

Günlük yaşamda sıkça karşılaşılan bazı kimyasal bileşikler ve tuzlar ile ilgili laboratuvar notları şu şekildedir:

I. Yemek tuzu ( $NaCl$ ), iyonik yapılı olup katı halde elektriği iletmezken sulu çözeltisi elektrik akımını iletir.

II. Kireç taşı ( $CaCO_3$ ), sanayide sönmüş kireç ve çimento üretiminin yanı sıra demir-çelik sektöründe cüruf oluşturmak amacıyla kullanılır.

III. Çamaşır sodası ( $Na_2CO_3$ ), gıdalarda kabartma tozu olarak ve yangın söndürme cihazlarında söndürücü olarak yaygın biçimde tercih edilir.

IV. Nişadır ( $NH_4Cl$ ), sulu çözeltisi asidik özellik gösteren, kuru pil ve lehim yapımında flux olarak kullanılan bir tuzdur.

Bu ifadelerden hangileri doğrudur?

C

III ve IV

A

Yalnız I

D

I, II ve IV

E

II, III ve IV

B

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Yemek tuzu, kireç taşı ve nişadır ile ilgili verilen ifadeler kimyasal özellikler ve kullanım alanları açısından doğrudur. Ancak sodyum bikarbonat (

NaHCO_3

) kabartma tozu ve yangın söndürücülerde kullanılır; çamaşır sodası (

Na_2CO_3

) ise cam ve deterjan sanayisinde kullanılır.

I. öncül doğrudur, iyonik katılarda serbest iyon bulunmadığından katı halde elektrik iletilmez, sulu çözeltide iyonlar serbest kalır.
II. öncül doğrudur, kireç taşı ( $CaCO_3$ ) ısıtılarak kireç (CaO) eldesinde ve metalurjide cüruf yapımında kullanılır.
III. öncül yanlıştır, kabartma tozu ve yangın söndürücülerde kullanılan madde çamaşır sodası değil, yemek sodası olarak bilinen sodyum bikarbonattır ( $NaHCO_3$ ).
IV. öncül doğrudur, nişadır ( $NH_4Cl$ ) zayıf baz ( $NH_3$ ) ve kuvvetli asit ( $HCl$ ) tuzu olduğundan hidrolizle asidik özellik gösterir; pil ve lehim sanayisinde kullanılır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [III. öncüldeki soda karışıklığını fark edememek.] Çamaşır sodası ve yemek sodası terimlerini birbirinin aynısı zannederek III numarayı da doğru kabul eder.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm öncülleri kimyasal bilgi ve kullanım alanları bağlamında doğru değerlendirmiştir.

E Seçeneği: [III. öncüldeki soda türü yanılgısını fark edememek.] Yemek sodası ve çamaşır sodasının kullanım alanlarını yanlışlıkla aynı maddeye atfeder.

A Seçeneği: [Sadece ilk öncülün doğruluğundan emin olup diğerlerini incelememek.] Aday iyonik bağ ve elektrik iletkenliği bilgisini bilir ancak diğer tuzların endüstriyel kullanımlarını eksik bildiği için güvenli şıkka yönelir.

C Seçeneği: [I ve II'deki temel kimya bilgilerini göz ardı etmek.] III ve IV'ün doğru olduğunu düşünerek yanlış bir kombinasyon seçer.

Soru 4 Kimya Her Yerde

Kimya laboratuvarında ve günlük hayatta yaygın adlarıyla bilinen bazı maddelerin kimyasal formülleri endüstriyel süreçlerde büyük önem taşır.

I. Yemek sodası

II. Zaç yağı

III. Kezzap

Yukarıda verilen yaygın adlara sahip maddelerin formülleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

C

NaHCO_3

,

HNO_3

,

H_2SO_4

A

NaHCO_3

,

H_2SO_4

,

HNO_3

E

Na_2CO_3

,

H_2SO_4

,

HNO_3

D

NaOH

,

H_2SO_4

,

HCl

B

Na_2CO_3

,

HNO_3

,

H_2SO_4

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen yaygın maddelerin kimyasal formülleri doğru eşleştirilmiştir.

Yemek sodası sodyum bikarbonat olup formülü $NaHCO_3$ 'tür.
Zaç yağı sülfürik asit olup formülü $H_2SO_4$ 'tür.
Kezzap nitrik asit olup formülü $HNO_3$ 'tür.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Asit formüllerinin yer değiştirmesi] Zaç yağı ve kezzap formüllerini karıştırmak.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru formül bilgisi

D Seçeneği: [Kostik ve tuz ruhu karışıklığı] Yaygın ad ezberinde yanılgıya düşmek.

E Seçeneği: [Çamaşır sodası kullanımı] Yemek sodası yerine çamaşır sodası formülünü almak.

B Seçeneği: [Çamaşır sodası ile yemek sodası karışıklığı] Yemek sodasını çamaşır sodası ile karıştırmak.

Soru 5 Sulu Çözeltilerde Asit-Baz Dengeleri

Laboratuvar ortamında

25^{\circ}\text{C}

sıcaklıkta, eşit derişimli ve hacimli sulu çözeltileri hazırlanmak isteniyor. Bu amaçla aşağıdaki bileşikler saf suda tamamen çözündürülüyor: I. Amonyum klorür (

\text{NH}_4\text{Cl}

) II. Sodyum klorür (

\text{NaCl}

) III. Sodyum asetat (

\text{CH}_3\text{COONa}

)

Buna göre hazırlanan bu sulu çözeltilerin $25^{\circ}\text{C}$ 'deki $\text{pH}$ değerleri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? ( $\text{CH}_3\text{COOH}$ için $K_a > \text{NH}_3$ için $K_b$ )

C

\text{III} > \text{II} > \text{I}

A

\text{I} > \text{II} > \text{III}

B

\text{II} > \text{I} > \text{III}

D

\text{III} > \text{I} > \text{II}

E

\text{I} > \text{III} > \text{II}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Tuzların hidroliz özelliklerine bakılarak çözeltilerin asidik, bazik veya nötr oldukları belirlenir ve pH sıralaması yapılır.

I. Öncül ( $\text{NH}_4\text{Cl}$ ): Kuvvetli asit ( $\text{HCl}$ ) ile zayıf bazın ( $\text{NH}_3$ ) tuzu olduğundan hidroliz sonucu asidik özellik gösterir ( $pH < 7$ ).
II. Öncül ( $\text{NaCl}$ ): Kuvvetli asit ( $\text{HCl}$ ) ile kuvvetli bazın ( $\text{NaOH}$ ) tuzu olduğundan hidroliz olmaz, çözelti nötrdür ( $pH = 7$ ).
III. Öncül ( $\text{CH}_3\text{COONa}$ ): Zayıf asit ( $\text{CH}_3\text{COOH}$ ) ile kuvvetli bazın ( $\text{NaOH}$ ) tuzu olduğundan hidroliz sonucu bazik özellik gösterir ( $pH > 7$ ).
Sonuç olarak pH değerleri arasındaki ilişki $\text{III} > \text{II} > \text{I}$ şeklinde olur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Bazik tuz > Nötr tuz > Asidik tuz sıralamasını doğru kuran aday.

E Seçeneği: [Rastgele ezbere dayalı sıralama.] Bilgi eksikliğinden ötürü sallayan adayların yanılması muhtemeldir.

D Seçeneği: [Asidik tuzun pH değerini nötrden büyük almak.] Hidroliz kavramını tam oturtamamış adaylar asidik tuzları bazik sanabilir.

B Seçeneği: [Tuzların etkileşim kuvvetlerini yanlış kıyaslamak.] Nötr tuz ile asidik tuzu yer değiştiren adaylar bu yanılgıya düşer.

A Seçeneği: [Amonyum klorürün bazik, sodyum asetatın asidik olduğunu düşünmek.] Zayıf asit/baz kavramlarını ters yorumlayan öğrenciler bu şıkkı seçebilir.

Soru 6 Kimyasal Türler Arası Etkileşimler ve Asitler-Bazlar

Laboratuvar ortamında gerçekleştirilen nötrleşme tepkimeleri sonucunda elde edilen bazı tuzlar aşağıdaki matris üzerinde numaralandırılarak verilmiştir.

\begin{array}{c|c|c} \hline \text{\textbf{Asit / Baz}} & \text{\textbf{KOH}} & \text{\textbf{Mg(OH)}_2} \\ \hline \text{\textbf{H}_3\text{PO}_4} & \text{I} & \text{II} \\ \hline \text{\textbf{CH}_3\text{COOH}} & \text{III} & \text{IV} \\ \hline \end{array}

Bu tablodaki numaralandırılmış tuzlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

C

III numaralı tuz potasyum asetat olup yaygın bir gıda koruyucusudur.

A

I numaralı tuzun formülü

\text{K}_3\text{PO}_4

şeklindedir.

D

IV numaralı tuzda, katyon sayısının anyon sayısına oranı

\frac{1}{2}

'dir.

E

Tablodaki tüm tuzlar iyonik yapılı bileşiklerdir.

B

II numaralı tuzun sulu çözeltisi elektrik akımını iletir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

IV numaralı tuzun formülü

\text{(CH}_3\text{COO)}_2\text{Mg}

'dir ve iyonlaşma denklemine göre suya verilen iyon sayıları kontrol edilmelidir.

I. Tuz ( $\text{H}_3\text{PO}_4 + \text{KOH}$ ): $\text{K}_3\text{PO}_4$ (Potasyum fosfat)
II. Tuz ( $\text{H}_3\text{PO}_4 + \text{Mg(OH)}_2$ ): $\text{Mg}_3(\text{PO}_4)_2$ (Magnezyum fosfat)
III. Tuz ( $\text{CH}_3\text{COOH} + \text{KOH}$ ): $\text{CH}_3\text{COOK}$ (Potasyum asetat)
IV. Tuz ( $\text{CH}_3\text{COOH} + \text{Mg(OH)}_2$ ): $\text{(CH}_3\text{COO)}_2\text{Mg}$ (Magnezyum asetat)
İyonlaşma denklemi: $\text{(CH}_3\text{COO)}_2\text{Mg} \rightarrow \text{Mg}^{2+} + 2\text{CH}_3\text{COO}^-$ şeklindedir. Suya verilen katyon sayısı 1, anyon sayısı 2'dir. Oran katyon/anyon şeklindeyse $\frac{1}{2}$ olur ancak öncül veya seçeneklerin yönüne dikkat edilmelidir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Asetat tuzları bilgisi] Asetik asit ve potasyum hidroksit tepkimesinden potasyum asetat oluştuğunu bilir.

D Seçeneği: [İyon oranlarında ters orantı tuzağı] Doğru seçenektir.

E Seçeneği: [Tuzların ortak özelliği] Tüm tuzların iyonik yapıda katı kristal örgü oluşturan maddeler olduğunu bilir.

B Seçeneği: [Elektrolit kavramı] Tüm tuzların sulu çözeltisinin elektriği ilettiğini bilir.

A Seçeneği: [Formül yazma hatası] Fosfat kökünün yükünün (-3) potasyuma çaprazlanmasını doğru yapar.

AYT Kimya: Yaygın Günlük Hayat Kimyasalları & Yemek Sodası ve Özellikleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yemek sodası (sodyum bikarbonat) bileşiği ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Bu tuz ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Bu ifadelerden hangileri doğrudur?

Yukarıda verilen yaygın adlara sahip maddelerin formülleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre hazırlanan bu sulu çözeltilerin $25^{\circ}\text{C}$ 'deki $\text{pH}$ değerleri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? ( $\text{CH}_3\text{COOH}$ için $K_a > \text{NH}_3$ için $K_b$ )

Bu tablodaki numaralandırılmış tuzlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yemek sodası (sodyum bikarbonat) bileşiği ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Bu tuz ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Bu ifadelerden hangileri doğrudur?

Yukarıda verilen yaygın adlara sahip maddelerin formülleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre hazırlanan bu sulu çözeltilerin 25∘C25^{\circ}\text{C}25∘C'deki pH\text{pH}pH değerleri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? (CH3COOH\text{CH}_3\text{COOH}CH3​COOH için Ka>NH3K_a > \text{NH}_3Ka​>NH3​ için KbK_bKb​)

Bu tablodaki numaralandırılmış tuzlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre hazırlanan bu sulu çözeltilerin $25^{\circ}\text{C}$ 'deki $\text{pH}$ değerleri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? ( $\text{CH}_3\text{COOH}$ için $K_a > \text{NH}_3$ için $K_b$ )