AYT Kimya: Kimya Her Yerde & Kozmetikler ve İnsan Sağlığı (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kimya Her Yerde

Günlük yaşamda sıklıkla kullanılan kozmetik ürünler; kişisel bakım, temizlik ve estetik amaçlı üretilen, vücudun dış yüzeyine uygulanan kimyasal karışımlardır.

I. Cilt, saç, tırnak gibi dış yüzeylere fırça, sünger veya sprey yardımıyla uygulanabilir.

II. Üretimlerinde kullanılan bazı kimyasal bileşenler, uzun süreli ve bilinçsiz kullanımda alerjik reaksiyonlara veya toksik etkilere neden olabilir.

III. Yapılarında bulunan paraben, ağır metaller ve sentetik boyalar vücutta birikim yaparak metabolik dengeyi olumlu yönde destekler.

Kozmetik maddeler ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

D

II ve III

E

I, II ve III

B

I ve II

A

Yalnız I

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kozmetik ürünlerin uygulama biçimleri doğru verilmiş ve zararlı kimyasalların olumsuz etkileri açıklanmıştır ancak III numaralı öncüldeki 'olumlu yönde destekler' ifadesi yanlıştır.

I. Öncül: Kozmetikler yüzeysel olarak sürülerek veya püskürtülerek uygulanır. Doğrudur.
II. Öncül: Paraben ve ağır metal içeren bazı kozmetikler alerji ve toksik etki yapabilir. Doğrudur.
III. Öncül: Paraben ve ağır metaller vücutta birikim yaparak metabolik dengeyi olumlu değil, olumsuz etkiler. Yanlıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Zararlı kimyasalları faydalı sanma yanılgısı] III. öncüldeki kimyasalların vücuda yararlı olduğunu düşünen veya ifadeyi dikkatlice okumayan adaylar bu şıkkı seçer.

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme] Zararlı maddelerin metabolizmayı 'olumlu' desteklediği çelişkisini fark edemeyen adaylar bu şıkkı seçer.

D Seçeneği: [I. öncülü atlama] Uygulama yöntemini gözden kaçıran adaylar bu şıkka yönelir.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] I. ve II. öncüllerin doğru, III. öncülün ise 'olumlu' ifadesi yüzünden yanlış olduğunu fark eden adaylar bu şıkkı işaretler.

A Seçeneği: [Eksik değerlendirme] Sadece uygulama yöntemini doğru kabul edip sağlık etkilerini göz ardı eden adaylar bu şıkkı seçer.

Soru 2 Kimya Her Yerde

Kozmetik ürünler, insan vücudunun dış kısımlarına bakım yapmak, temizlemek veya görünümünü değiştirmek amacıyla kullanılan kimyasal karışımlardır. Bu ürünlerin raf ömrünü uzatmak, dokusunu iyileştirmek ve kullanıcıya hitap etmek için çeşitli bileşenler eklenir.

I. Cildin nem dengesini koruyarak kuruluğu önleyen humektanlar (nemlendiriciler)

II. Ürünün hoş kokuya sahip olmasını sağlayan sentetik veya doğal esanslar (parfümler)

III. Üründe bakteri ve mantar üremesini engelleyerek bozulmayı önleyen koruyucular (antimikrobiyal maddeler)

IV. Ürüne cazip renkler kazandıran organik veya inorganik pigmentler (boyalar)

Buna göre, yukarıda verilen maddelerden hangileri bir kozmetik malzemenin içeriğinde bulunabilir?

C

II ve IV

B

I ve III

E

I, II, III ve IV

D

I, II ve III

A

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kozmetik ürünlerin formülasyonunda nemlendiriciler, parfümler, antimikrobiyal maddeler ve boyalar yaygın olarak bulunmaktadır.

I. Öncül incelendiğinde; cildin nem dengesini koruyan nemlendiriciler (gliserin, vazelin vb.) kozmetiklerin vazgeçilmezidir.
II. Öncül incelendiğinde; parfümler hemen hemen tüm kozmetik ürünlerde koku amacıyla yer alır.
III. Öncül incelendiğinde; antimikrobiyal koruyucular ürünlerin mikrobiyal bozulmasını önlemek için formülasyona eklenir.
IV. Öncül incelendiğinde; boya ve pigmentler renk vermek amacıyla makyaj malzemelerinde ve saç boyalarında kullanılır.
Sonuç olarak, verilen tüm maddeler kozmetik malzemelerde bulunabilir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Eksik öncül grubu seçimi] Nemlendirici ve koruyucu maddelerin kozmetikteki rolünü gözden kaçırabilir.

B Seçeneği: [Eksik değerlendirme] Parfüm ve boya gibi bariz maddeleri göz ardı edip sadece bakım odaklı maddeleri seçebilir.

D Seçeneği: [Boya maddesini dışarıda bırakma] Boyaların sadece endüstriyel alanda kullanıldığı yanılgısına düşebilir.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm maddelerin kozmetik ürünlerin yapısında bulunabileceğini doğru analiz etmiştir.

A Seçeneği: [Sadece tek bir bileşenin doğru olduğunu düşünme yanılgısı] Öğrenci sadece parfümlerin kozmetikte yer aldığını düşünebilir.

Soru 3 Kimya Her Yerde

Kozmetik endüstrisinde kullanılan renklendirici (boyar) maddeler; ürünlerin estetik görünümünü artırmak amacıyla saç boyalarında, rujlarda, fondötenlerde ve benzeri ürünlerde yaygın olarak tercih edilmektedir.

I. Ürüne renk veren doğal veya sentetik pigmentlerdir.

II. Yalnızca suda çözünebilen organik yapılardan oluşur.

III. Yapılarında kurşun ve kadmiyum gibi ağır metaller barındırabilen türleri insan sağlığı açısından risk oluşturur.

Kozmetik ürünlerde bulunan boyar maddeler ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

C

I ve II

A

Yalnız I

E

I, II ve III

D

I ve III

B

Yalnız III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kozmetik ürünlerdeki boyar maddeler renk veren pigmentlerdir ve ağır metal içeren bazı türleri cilt sağlığı için zararlıdır; ancak sadece suda değil, hem suda hem de yağda çözünebilen türleri mevcuttur.

I. öncül doğrudur, çünkü boyar maddelerin temel işlevi ürüne ve uygulandığı bölgeye renk kazandırmaktır.
II. öncül yanlıştır, çünkü boyar maddeler sadece suda değil, formülasyona göre yağda çözünebilen veya çözünmeyip dispers olan pigment yapısında da olabilir.
III. öncül doğrudur, çünkü ucuz veya kontrolsüz boyar maddelerde bulunabilen ağır metaller (kurşun, cıva vb.) cilt tarafından emilerek toksik etki gösterebilir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Boyar maddelerin sadece suda çözündüğü yanılgısına düşmek.] Genelleme tuzaklı II. öncülü doğru kabul eden adayların düştüğü çeldiricidir.

B Seçeneği: [Sadece III. öncülü doğru kabul etmek.] Ağır metal vurgusunun doğruluğunu görüp tanım öncülünü eksik değerlendiren adaylar seçer.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık ve kazanım analizi.

E Seçeneği: [Tüm öncüllerin doğru olduğunu varsaymak.] 'Yalnızca' kelimesinin kısıtlayıcı etkisini fark edemeyen adaylar seçer.

A Seçeneği: [Yalnızca I öncülünü doğru kabul edip ağır metallerin riskini göz ardı etmek.] Boyar maddelerin temel tanımını bilip zararları kısmında kararsız kalan adaylar bu şıkka yönelir.

Soru 4 Organik Bileşikler

Kişisel bakım ve kozmetik ürünlerinin üretiminde cildin nem dengesini korumak, su tutma kapasitesini artırmak ve ürünün kurumasını önlemek amacıyla çeşitli organik ve inorganik maddeler ilave edilmektedir.

I. Yapısında birden fazla hidroksil ( $-OH$ ) grubu bulunduran poliol yapılı organik bileşikler

II. Havadaki nemi cilde çeken ve hapseden (humektan) özellik sergileyen yapılar

III. Yapısında karbon atomu bulundurmayan saf inorganik çözücüler

Buna göre, kozmetik ürünlerde organik nemlendirici (humektan) olarak kullanılan Gliserin ve Sorbitol bileşikleri yukarıdaki özelliklerden hangilerine sahiptir?

B

Yalnız II

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız I

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Gliserin (gliserol) ve sorbitol, yapılarında birden fazla hidroksil grubu içeren organik bileşiklerdir ve higroskopik özellikleri sayesinde nemlendirici (humektan) olarak görev yaparlar.

Gliserin üç basamaklı bir alkol (triol), sorbitol ise altı karbonlu bir polioldür; her ikisi de organik yapıda olup yapılarında çok sayıda polar $-OH$ grubu barındırır.
Bu polar gruplar su molekülleriyle hidrojen bağı kurarak nemi tutma (humektan) özelliği sağlar.
III numaralı öncülde bahsedilen maddeler karbon atomu içermez ifadesi inorganik maddeleri tanımlar ancak gliserin ve sorbitol organik bileşiklerdir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece yapısal özelliği baz alıp nemlendirici işlevini göz ardı etmek.] Yalnızca I. öncülün doğru olduğunu düşünür.

E Seçeneği: [Tüm öncüllerin doğru olduğunu varsaymak.] Organik maddelerle inorganik maddelerin tanımını karıştırır.

D Seçeneği: [III. öncüldeki 'inorganik' ifadesini gözden kaçırmak.] Gliserin ve sorbitolün inorganik olduğunu zanneder.

B Seçeneği: [İşlevsel tanımı görüp yapısal özellik olan poliol kısmını atlamak.] Yalnızca II. öncülü işaretler.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

Soru 5 Kimya Her Yerde

Kozmetik endüstrisinde üretilen kremler, tonikler ve losyonlar formülasyonlarında farklı işlevlere sahip çeşitli kimyasal bileşenler barındırır. Bu bileşenler ürünün homojen olmasını, cilde etki etmesini veya maddelerin çözünmesini sağlar.

I. Su

II. Etil alkol

III. Lanolin

Yukarıdaki maddelerden hangileri kozmetik ürünlerinde çözücü (solvent) olarak kullanılabilir?

B

Yalnız II

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız I

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Su ve etil alkol kozmetik ürünlerde yaygın olarak kullanılan çözücülerdir. Lanolin ise bitkisel/hayvansal kökenli bir mum olup nemlendirici ve emülgatör olarak kullanılır, çözücü değildir.

I. Su ( $H_2O$ ), kozmetik formülasyonlarda en yaygın kullanılan polar çözücüdür.
II. Etil alkol ( $C_2H_5OH$ ), hem organik hem de inorganik bileşenleri çözebilen etkili bir çözücü ve antiseptiktir.
III. Lanolin, yün mumudur ve nem tutucu, yumuşatıcı/emülgatör olarak görev yapar, çözücü özelliği yoktur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Alkolün sadece organik çözücü olduğunu düşünmek] Suyun rolünü ihmal edip sadece alkole odaklanılabilir.

E Seçeneği: [Tüm bileşenlerin her işlevi görebileceği önyargısı] Öncüldeki tüm maddelerin kozmetikte yer aldığını görüp hepsinin çözücü olduğunu varsaymak.

D Seçeneği: [Lanolinin yapısını çözücüye benzetmek] Lanolinin kremlerin içinde akışkanlığı sağlamasından ötürü çözücü olduğu yanılgısına düşülebilir.

A Seçeneği: [Sadece suyun çözücü olduğunu düşünmek] Aday etil alkolün alkollü içecekler veya kolonya dışında kozmetikte çözücü olabileceğini gözden kaçırabilir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Hem suyun hem de etil alkolün çözücü işlevini doğru bağdaştıran aday bu seçeneği işaretler.

Soru 6 Kimya Her Yerde

Gündelik yaşamda sıklıkla kullanılan kozmetik ürünlerin içeriğinde, ürünün kalitesini artırmak ve işlevini yerine getirmek amacıyla çeşitli kimyasal katkı maddeleri bulunmaktadır.

Mikroorganizma üremesini engelleyerek ürünün bozulmadan uzun süre saklanmasını sağlayan maddelerdir.

Cildin nem dengesini koruyarak kurumasını önleyen ve yapısal esnekliğini destekleyen bileşenlerdir.

Ürüne karakteristik bir koku kazandırmak amacıyla formülasyona eklenen uçucu bileşenlerdir.

Buna göre, yukarıda açıklamaları verilen kozmetik katkı maddeleri arasında aşağıdakilerden hangisiyle ilgili bir bilgiye yer verilmemiştir?

A

Koruyucu

D

Boya

E

Çözücü

B

Nemlendirici

C

Parfüm

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 7 Kimya Her Yerde

Kozmetik endüstrisinde yaygın olarak üretilen parfümler, aromatik özlerin çeşitli kimyasallar ve çözücüler yardımıyla harmanlanmasıyla elde edilen karmaşık karışımlardır.

I. Esansiyel yağların çözünmesini ve kalıcılığını artırmak amacıyla genellikle etil alkol ve saf su karışımı kullanılır.

II. Parfümün ana hammaddesini oluşturan aromatik özler yalnızca sentetik laboratuvar sentezleriyle elde edilir.

III. Bitkisel dokulardan koku veren uçucu yağların ayrıştırılmasında ekstraksiyon (özütleme) yöntemi sıklıkla uygulanır.

Parfümler ve üretim süreçleri ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

C

I ve II

A

Yalnız I

E

I, II ve III

D

I ve III

B

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Parfümlerde çözücü olarak etil alkol-su karışımı kullanılır ve bitkisel hammaddelerden özütleme ile elde edilir; ancak hammaddeler sadece sentetik değildir, çoğunlukla doğal (bitkisel/hayvansal) kaynaklıdır.

I. Öncül: Parfümlerde esansın çözünmesi ve tende yavaşça uçarak kalıcılık sağlaması için etil alkol-su karışımı kullanılır. (Doğru)
II. Öncül: Parfüm hammaddeleri genellikle bitkilerden (çiçekler, yapraklar, kabuklar) elde edilir. Sadece sentetik değildir. (Yanlış)
III. Öncül: Bitki özlerinin çözücü yardımıyla alınması işlemi özütleme (ekstraksiyon) yöntemidir. (Doğru)

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Sentetik hammadde yanılgısı] Parfümlerin yapay kokulardan ibaret olduğunu düşünenler II. öncülü doğru kabul edebilir.

B Seçeneği: [Kısmi bilgi] Parfüm yapımında alkol kullanıldığını gözden kaçıran adaylar yanılgıya düşebilir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve III numaralı öncüllerin kimya ve endüstri gerçekleriyle birebir örtüştüğünü kavrayan adaylar doğru yanıta ulaşır.

E Seçeneği: [Mutlak ifade tuzağı] Tüm öncüllerin doğru olabileceği önyargısıyla yaklaşan adayların düştüğü tuzaktır.

A Seçeneği: [Eksik değerlendirme] Sadece birinci öncülün kesin doğruluğundan emin olup özütleme yöntemini hatırlayamayan adaylar bu şıkkı seçer.

Soru 8 Kimya Her Yerde

Kozmetik malzemeleri ve kişisel bakım ürünleri, yapılarında bulundurdukları çeşitli kimyasal bileşenler nedeniyle insan sağlığı üzerinde uzun vadede olumsuz etkilere yol açabilmektedir.

Piyasada satılan saç boyalarının büyük bir kısmını oluşturan ....I.... boyalar; yapısında aromatik aminler bulundurur ve saçın rengini kalıcı olarak değiştirir.

Cildin dermis tabakasına uygulanan kalıcı dövmelerde kullanılan mürekkeplerde, boyaya renk vermek amacıyla ....II.... gibi ağır metal iyonları bulunabilir.

Dövme yapımında kullanılan etanol ve gliserol gibi ....III....; mürekkebin uygulama bölgesine homojen dağılmasını sağlar ve mikroorganizmaların üremesini engeller.

Yukarıda kozmetik ürünlerde ve uygulamalarda kullanılan maddeler ile ilgili verilen bilgilerin doğru tamamlanabilmesi için I, II ve III ile belirtilen boşluklara aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

C

kalıcı |

\text{Hg}^{2+}

ve

\text{Cd}^{2+}

| taşıyıcı çözelti

A

kalıcı |

\text{Hg}^{2+}

ve

\text{Cd}^{+}

| taşıyıcı çözelti

B

yarı kalıcı |

\text{Hg}^{2+}

ve

\text{Cd}^{2+}

| koruyucu

E

kalıcı |

\text{Na}^{+}

ve

\text{Li}^{+}

| koruyucu

D

geçici |

\text{Na}^{+}

ve

\text{Li}^{+}

| taşıyıcı çözelti

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Saç boyalarının kalıcılık özellikleri, dövme mürekkeplerinde kullanılan ağır metallerin formülleri ve çözücülerin rolleri incelendiğinde doğru seçenek C olarak bulunur.

Aromatik amin içeren ve uzun süre rengini kaybetmeyen saç boyaları 'kalıcı' boya sınıfındadır.
Dövme boyalarında renk verici olarak kullanılan ağır metaller cıva ( $\text{Hg}^{2+}$ ) ve kadmiyum ( $\text{Cd}^{2+}$ ) gibi toksik iyonları içerir.
Etanol ve gliserol gibi maddeler mürekkebin homojen dağılımını sağlayan 'taşıyıcı çözücü' görevi üstlenir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm öncüllerdeki kavramlar bilimsel gerçekliğe tam uygundur.

A Seçeneği: [Kadmiyum iyonunun yükü] I ve III doğru olmasına rağmen kadmiyumun yükünü $\text{Cd}^+$ sanarak yanılır.

D Seçeneği: [Ağır metal bilgisi] Na ve Li alkali metallerdir, ağır metal değildir.

E Seçeneği: [Boya türü ve katkı maddesi] Geçici boyalarla karıştırabilir.

B Seçeneği: [Saç boyası türü] Aromatik aminli boyaların yarı kalıcı olduğunu düşünebilir.

Soru 9 Kimya Her Yerde

Günlük hayatta yaygın olarak kullanılan bazı kozmetik ürünler ve insan sağlığına etkileri ile ilgili araştırmalar yapan bir öğrenci şu bilgileri elde etmiştir:

I. Saç boyalarının yapısında bulunan bazı kimyasallar ve amonyak, saç derisinde tahrişe ve saç tellerinin doğal yapısının bozulmasına neden olabilir.

II. Parfümlerin içeriğinde yer alan sentetik aromatik bileşikler ve uçucu organik maddeler (VOC), hassas bireylerde solunum yolu rahatsızlıkları ve alerjik reaksiyonlar tetikleyebilir.

III. Kalıcı dövme uygulamalarında kullanılan mürekkeplerin steril olmayan koşullarda deri altına verilmesi, vücutta toksik etkiler ve çeşitli enfeksiyon riskleri oluşturabilir.

Buna göre, öğrencinin elde ettiği bu bilgilerden hangileri bilimsel olarak doğrudur?

C

II ve III

B

I ve II

D

I ve III

E

I, II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & Kozmetikler ve İnsan Sağlığı (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Kozmetik maddeler ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre, yukarıda verilen maddelerden hangileri bir kozmetik malzemenin içeriğinde bulunabilir?

Kozmetik ürünlerde bulunan boyar maddeler ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre, kozmetik ürünlerde organik nemlendirici (humektan) olarak kullanılan Gliserin ve Sorbitol bileşikleri yukarıdaki özelliklerden hangilerine sahiptir?

Yukarıdaki maddelerden hangileri kozmetik ürünlerinde çözücü (solvent) olarak kullanılabilir?

Buna göre, yukarıda açıklamaları verilen kozmetik katkı maddeleri arasında aşağıdakilerden hangisiyle ilgili bir bilgiye yer verilmemiştir?

Parfümler ve üretim süreçleri ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Yukarıda kozmetik ürünlerde ve uygulamalarda kullanılan maddeler ile ilgili verilen bilgilerin doğru tamamlanabilmesi için I, II ve III ile belirtilen boşluklara aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Buna göre, öğrencinin elde ettiği bu bilgilerden hangileri bilimsel olarak doğrudur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)