AYT Kimya: Kimya Bilimi & Kimyanın Temel Kanunları ve Bileşikler (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kimya Bilimi

Laboratuvar ve günlük hayatta yaygın olarak kullanılan bazı bileşikler ve geleneksel (yaygın) adları aşağıda verilmiştir.

I. $\text{Ca(OH)}_2$ bileşiğinin yaygın adı sönmüş kireçtir.

II. $\text{CH}_3\text{COOH}$ bileşiğinin yaygın adı sirke asididir.

III. $\text{CaO}$ bileşiğinin yaygın adı sönmemiş kireçtir.

Bu bileşiklerden hangilerinin yaygın adları karşısında yanlış verilmiştir?

E

Hiçbiri

D

I ve II

C

Yalnız III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen tüm bileşiklerin yaygın adları doğru olarak verilmiştir.

I. nolu ifadede kalsiyum hidroksit ( $\text{Ca(OH)}_2$ ) bileşiğinin yaygın adı sönmüş kireçtir, doğrudur.
II. nolu ifadede asetik asit ( $\text{CH}_3\text{COOH}$ ) bileşiğinin yaygın adı sirke asididir, doğrudur.
III. nolu ifadede kalsiyum oksit ( $\text{CaO}$ ) bileşiğinin yaygın adı sönmemiş kireçtir, doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Asetik asidin yaygın adının bilinmemesi.] Organik asitlerin yaygın adlarında tereddüt yaşanması.

C Seçeneği: [CaO bileşiğinin adının yanlış sanılması.] Kireç kavramının tek bir formüle indirgenmesi.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm öncüllerin doğru olduğunun tam tespiti.

D Seçeneği: [Birden fazla öncülün yanlış olduğunu düşünme eğilimi.] Soruda 'yanlış' arandığı için doğru öncüllerin bazıları yanlış sanılmıştır.

A Seçeneği: [Sönmüş ve sönmemiş kireç formüllerinin karıştırılması.] Aday Ca(OH)2 ile CaO formüllerini karıştırmış olabilir.

Soru 2 Sulu Çözeltilerde Denge

Aşağıdaki iyonik bileşiklerden hangisinin suda iyonlaşma denklemi yanlış verilmiştir?

Yanlış verilen iyonlaşma denklemini bulunuz.

A

\text{K}_2\text{SO}_4(k) \longrightarrow 2\text{K}^+(\text{suda}) + \text{SO}_4^{2-}(\text{suda})

E

\text{Al}_2(\text{SO}_4)_3(k) \longrightarrow 2\text{Al}^{3+}(\text{suda}) + 3\text{SO}_4^{2-}(\text{suda})

D

\text{Na}_3\text{PO}_4(k) \longrightarrow 3\text{Na}^+(\text{suda}) + \text{PO}_4^{3-}(\text{suda})

B

\text{FeCl}_3(k) \longrightarrow \text{Fe}^{2+}(\text{suda}) + 3\text{Cl}^-(\text{suda})

C

\text{Zn(NO}_3)_2(k) \longrightarrow \text{Zn}^{2+}(\text{suda}) + 2\text{NO}_3^-(\text{suda})

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Demir(III) klorür bileşiğinde demir elementi +3 değerliklidir, ancak B seçeneğinde +2 olarak verilmiştir.

Bileşiklerin katyon ve anyon yükleri belirlenir.
$\text{FeCl}_3$ bileşiğinde $\text{Cl}^-$ klorun yükü -1 olduğundan, demirin yükü $\text{Fe}^{3+}$ olmalıdır.
B seçeneğinde $\text{Fe}^{2+}$ yazıldığı için denklem yanlıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Metal yükü hatası] Demirin yükü yanlış yazıldığı için aranan yanlıştır.

C Seçeneği: [Doğru denklem] Doğru ifade olduğu için elenir.

E Seçeneği: [Doğru denklem] Doğru ifade olduğu için elenir.

D Seçeneği: [Doğru denklem] Doğru ifade olduğu için elenir.

A Seçeneği: [Doğru denklem] Doğru ifade olduğu için elenir.

Soru 3 Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Kimya laboratuvarında öğretmen, öğrencilerine katı hâldeki sofra tuzunun (

NaCl

) elektrik akımını iletmediğini ancak sıvı hâlinin veya suda çözünmüş hâlinin elektrik akımını ilettiğini gösteren bir deney yapmıştır. Deney sonrasında öğrencilerden tuzların genel özellikleri ile ilgili bir rapor hazırlamaları istenmiştir.

Öğrencilerin hazırladığı raporda tuzlar ile ilgili verilen aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A

Güçlü iyonik bağlar içerdiklerinden örgü yapılı kristal katı hâlde bulunurlar.

C

Katı hâlde serbest hareket edebilen iyon bulundurmadıkları için elektrik akımını iletmezler.

B

Oda koşullarında genellikle katı hâlde ve erime noktaları oldukça yüksektir.

E

Sulu çözeltilerinin pH değerleri her koşulda

7

olup daima nötr özellik gösterirler.

D

Sıvı hâlleri ve sulu çözeltileri iyon hareketine dayalı olarak elektrik akımını iletir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Tuzların sulu çözeltileri oluşturan köklerin asit veya baz özelliklerine bağlı olarak asidik, bazik ya da nötr olabilir.

Tuzlar iyonik bileşikler olup oda koşullarında katı hâldedir ve örgü yapılı kristaller oluşturur.
Güçlü elektrostatik çekim kuvvetleri nedeniyle erime ve kaynama noktaları yüksektir.
Katı hâlde iyonlar sabit olduğu için elektrik akımını iletmez; ancak sıvı hâlde ve suda çözündüklerinde iyonlar serbest hareket edeceği için elektrik akımını iletirler.
Zayıf asit ve kuvvetli bazdan oluşan tuzlar bazik; kuvvetli asit ve zayıf bazdan oluşan tuzlar asidik; kuvvetli asit ve kuvvetli bazdan oluşan tuzlar ise nötr özellik gösterir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru bilgi] Katı hâldeki iyonik bileşiklerin iletken olmadığını bilir.

B Seçeneği: [Doğru bilgi] İyonik bağın sağlamlığından dolayı erime noktalarının yüksek olduğunu bilir.

E Seçeneği: [Aşırı genelleme] Tüm tuzların nötr tuzlardan ibaret olduğu yanılgısına düşer.

D Seçeneği: [Doğru bilgi] Sıvı ve sulu çözelti hâlinde serbest iyonların iletkenlik sağladığını bilir.

A Seçeneği: [Doğru bilgi] İyonik bileşiklerin kristal örgü yapısında olduğunu bilir.

Soru 4 Asitler, Bazlar ve Tuzlar

Laboratuvar ortamında sadece

ext{KOH}

,

ext{H}_3 ext{PO}_4

,

ext{NH}_3

ve

ext{HCl}

bileşikleri sulu çözeltileri halinde bulunmaktadır.

Bu maddelerden uygun olanlar birbiriyle karıştırıldığında aşağıdaki tuzlardan hangisi elde edilemez?

A

ext{K}_3 ext{PO}_4

E

ext{NH}_4 ext{H}_2 ext{PO}_4

D

ext{KCl}

B

ext{NH}_4 ext{Cl}

C

ext{K}_2 ext{SO}_4

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen maddelerden türetilebilecek katyonlar (

ext{K}^+

,

ext{NH}_4^+

) ve anyonlar (

ext{PO}_4^{3-}

,

ext{Cl}^-

) birleştirildiğinde

ext{K}_3 ext{PO}_4

,

ext{NH}_4 ext{Cl}

,

ext{KCl}

ve

ext{NH}_4 ext{H}_2 ext{PO}_4

tuzları elde edilebilir. Ancak

ext{K}_2 ext{SO}_4

tuzu için yapısında

ext{SO}_4^{2-}

iyonu bulunduran

ext{H}_2 ext{SO}_4

asidine ihtiyaç vardır; bu asit verilen maddeler arasında yoktur.

Verilen bazlar: $ext{KOH}$ ( $ext{K}^+$ ve $ext{OH}^-$ kaynağı) ve $ext{NH}_3$ ( $ext{NH}_4^+$ kaynağı).
Verilen asitler: $ext{H}_3 ext{PO}_4$ ( $ext{PO}_4^{3-}$ kaynağı) ve $ext{HCl}$ ( $ext{Cl}^-$ kaynağı).
Seçeneklerdeki tuzların kökenlerini analiz et: A şıkkındaki $ext{K}_3 ext{PO}_4$ , $ext{KOH}$ ve $ext{H}_3 ext{PO}_4$ 'ten oluşur.
B şıkkındaki $ext{NH}_4 ext{Cl}$ , $ext{NH}_3$ ve $ext{HCl}$ 'den oluşur.
C şıkkındaki $ext{K}_2 ext{SO}_4$ 'ün yapısındaki sülfat ( $ext{SO}_4^{2-}$ ) kökü için ortamda $ext{H}_2 ext{SO}_4$ olması gerekir ancak verilmemiştir.
D şıkkındaki $ext{KCl}$ , $ext{KOH}$ ve $ext{HCl}$ 'den oluşur.
E şıkkındaki $ext{NH}_4 ext{H}_2 ext{PO}_4$ , $ext{NH}_3$ ve $ext{H}_3 ext{PO}_4$ 'ün sınırlı orandaki nötralleşmesinden oluşabilir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Zayıf baz olan $ ext{NH}_3$'ün tuz oluşturamayacağı yanılgısı] $ ext{NH}_3$ ve $ ext{HCl}$'den $ ext{NH}_4 ext{Cl}$ oluştuğunu fark eder.

C Seçeneği: [Eksik iyon kaynağını gözden kaçırma] Ortamda sülfat iyonu olmadığı halde $ ext{K}_2 ext{SO}_4$ tuzunun oluşabileceğini düşünür.

D Seçeneği: [Yaygın tuz formüllerini karıştırma] $ ext{KOH}$ ve $ ext{HCl}$'den $ ext{KCl}$ oluştuğunu görür ve eler.

E Seçeneği: [Asit tuzlarının oluşum mekanizmasını bilmeme] $ ext{NH}_3$ ve $ ext{H}_3 ext{PO}_4$'ten asit tuzu ($ ext{NH}_4 ext{H}_2 ext{PO}_4$) oluşabileceğini göz ardı edebilir.

A Seçeneği: [Çok değerli asitlerin oluşturduğu tuzların formüllerini karıştırma] $ ext{KOH}$ ve $ ext{H}_3 ext{PO}_4$'ten $ ext{K}_3 ext{PO}_4$ oluşabileceğini bilir ve eler.

Soru 5 Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Yüksek erime noktasına sahip ve yaygın olarak sönmemiş kireç şeklinde bilinen kalsiyum oksit (

CaO

) bileşiği ile ilgili laboratuvar incelemeleri yapılmaktadır.

Bu bileşikle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A

Oda koşullarında katı hâlde bulunur ve kristal örgü yapısına sahiptir.

B

Katı hâlde elektrik akımını iletmezken, sıvı hâli ve sulu çözeltisi elektriği iletir.

C

Ca^{2+}

ve

O^{2-}

iyonları arasındaki güçlü etkileşimler fiziksel bağlar sınıfına girer.

D

Formülü

CaO

şeklinde ifade edilir ve bileşikte iyonik bağ bulunur.

E

İnşaat sektöründe harç yapımında ve kimya endüstrisinde yaygın olarak kullanılır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Ca^{2+}

ve

O^{2-}

iyonları arasında güçlü etkileşimler iyonik bağdır ve iyonik bağlar kimyasal bağ (güçlü etkileşim) sınıfına girer, fiziksel bağ değildir.

Kalsiyum oksit ( $CaO$ ), metal ile ametal atomları arasında elektron alışverişiyle oluşan iyonik bağlı bir bileşiktir.
İyonik bağlar güçlü etkileşimler (kimyasal bağ) olarak sınıflandırılır.
D seçeneğinde 'fiziksel bağlar' ifadesi kullanıldığı için bu bilgi yanlıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [İyonik bağın fiziksel/kimyasal sınıflandırması] Doğru seçenektir.

B Seçeneği: [İyonik bileşiklerin iletkenliği] Katı hâlde iletmez, sıvı/suluda iletir kuralını hatırlar.

E Seçeneği: [Endüstriyel kullanım alanları] Sönmemiş kirecin inşaat alanındaki kullanımını bilir.

D Seçeneği: [Formül ve bağ türü] $CaO$ formülünü ve iyonik yapıyı doğru tanır.

A Seçeneği: [İyonik bileşiklerin fiziksel hâli] İyonik bileşiklerin oda koşullarında katı ve kristal yapıda olduğunu bilir.

Soru 6 Kimya Her Yerde

Günlük hayatta temizlik maddesi olarak sıklıkla kullanılan ve formülü

\text{Na}_2\text{CO}_3

olan bileşik ile ilgili laboratuvar incelemeleri yapılmaktadır.

I. Ticari piyasada çamaşır sodası olarak bilinir.

II. Zayıf asit olan $\text{H}_2\text{CO}_3$ ile kuvvetli baz olan $\text{NaOH}$ 'ın nötralleşme tepkimesi sonucu oluştuğundan sulu çözeltisi baziktir.

III. Sert sulardaki $\text{Ca}^{2+}$ ve $\text{Mg}^{2+}$ iyonlarını çökeltmeyerek suyun sertliğini giderir.

Bu bileşik ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

B

I ve II

C

I ve III

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

\text{Na}_2\text{CO}_3

bileşiği çamaşır sodasıdır, kuvvetli baz ve zayıf asitten oluştuğu için sulu çözeltisi baziktir ve sert suların yumuşatılmasında

\text{Ca}^{2+}

ve

\text{Mg}^{2+}

iyonlarını çökelterek etki eder.

I. öncül doğrudur, formülü $\text{Na}_2\text{CO}_3$ olan madde çamaşır sodasıdır.
II. öncül doğrudur, $\text{NaOH}$ (kuvvetli baz) ve $\text{H}_2\text{CO}_3$ (zayıf asit) tepkimesinden türediği için bazik özellik gösterir.
III. öncül yanlıştır, sert suların giderilmesinde bu iyonları *çökeltmek* suretiyle etki gösterir, çökeltmeden demez.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece adlandırma bilgisinin doğru olduğunu düşünüp kimyasal özellikleri es geçmek.] I. öncülün kesin doğruluğundan emin olan ancak hidroliz ve su sertliği detayını kaçıran öğrenciler.

C Seçeneği: [III. öncüldeki çeldirici kelime oyununu fark edememek.] Sert suların yumuşatılmasında kullanıldığını bildiği için üçüncü öncülü doğrudan doğru kabul edenler.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

E Seçeneği: [Tüm öncüllerin doğru gibi görünmesi (saz elemanı etkisi).] Ezberci yaklaşımla bütün maddelerin olumlu ifadelerini doğru kabul eden adaylar.

D Seçeneği: [Çamaşır sodasının yaygın adını atlayıp sadece kimyasal özelliklerine odaklanmak.] Bileşiğin formülü ile yaygın adını eşleştirmede tereddüt edenler.

AYT Kimya: Kimya Bilimi & Kimyanın Temel Kanunları ve Bileşikler (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu bileşiklerden hangilerinin yaygın adları karşısında yanlış verilmiştir?

Yanlış verilen iyonlaşma denklemini bulunuz.

Öğrencilerin hazırladığı raporda tuzlar ile ilgili verilen aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bu maddelerden uygun olanlar birbiriyle karıştırıldığında aşağıdaki tuzlardan hangisi elde edilemez?

Bu bileşikle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Bu bileşik ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)