AYT Kimya: Asitler, Bazlar ve Tuzlar & Asit ve Bazların Özellikleri (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Asitler, Bazlar ve Tuzlar

Laboratuvar ortamında asidik ya da bazik olduğu bilinen ancak üzerinde etiketi bulunmayan berrak bir sulu çözeltinin asit çözeltisi mi yoksa baz çözeltisi mi olduğunu kesin olarak tespit etmek amacıyla bir araştırmacı bazı gözlemler planlamıştır.

I. Çözeltiye amfoter bir metal olan çinko ( $ext{Zn}$ ) parçacıkları atıldığında gaz çıkışı gözlenmesi

II. Çözeltiye fenolftalein belirteci damlatıldığında renk değişimi gözlenmesi

III. Çözeltinin elektrik akımını iletip iletmediğinin test edilmesi

Buna göre, araştırmacının yaptığı bu gözlemlerden hangileri, çözeltinin asit veya baz olduğunu tek başına kesin olarak belirlemek için yeterlidir?

C

I ve II

A

Yalnız I

B

Yalnız II

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Aktif ve amfoter metaller asitlerle gaz çıkışı oluşturur; ayrıca kuvvetli bazlar da amfoter metallerle (

ext{Zn}, ext{Al}

vb.) hidrojen gazı açığa çıkarır. Ancak fenolftalein asitlerde renksiz kalırken bazlarda pembe/kırmızı renk verir. Elektrik iletkenliği ise hem asit, hem baz hem de tuz çözeltilerinde ortak özellik olduğundan ayırt ettirmez.

I. öncül: Çinko amfoter bir metaldir. Hem kuvvetli bazlar hem de asitlerle tepkime vererek $ext{H}_2$ gazı açığa çıkarır. Ancak çözeltinin zaten 'asidik ya da bazik olduğu bilindiğinden' ve amfoter metaller asitlerle de bazlarla da tepkime verip gaz çıkardığından, tek başına asit mi baz mı olduğunu kesin ayırt ettirmez (ikisinde de gaz çıkarabilir). İptal.
II. öncül: Fenolftalein asidik çözeltilerde renksizken, bazik çözeltilerde pembe renk alır. Renk değişimi gözlenmesi veya gözlenmemesi çözeltinin asit mi baz mi olduğunu net belirler.
III. öncül: Elektrik iletkenliği asit ve baz çözeltilerinin ortak özelliğidir; bu nedenle ayırt edici değildir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Fenolftaleinin asit ve bazda farklı renk vermesi kesin belirleyicidir. I. öncül hem asit hem bazla gerçekleştiğinden tek başına yetersizdir.

A Seçeneği: [Metallerin asitlerle tepkime verip gaz çıkardığına dair ezbere dayalı eksik bilgi.] Öğrenci amfoter metallerin bazlarla da tepkime verdiğini gözden kaçırır.

D Seçeneği: [Elektrik iletkenliğinin ayırt edici olduğunu zannetmek.] Asit ve bazların elektrolit olduğunu karıştırır.

E Seçeneği: [Tüm kimyasal etkileşimlerin ayırt edici olduğunu sanma yanılgısı.] Öncüllerin tamamını olumlu kabul eder.

B Seçeneği: [Yalnızca indikatörün yeterli olacağını düşünmek ama I. öncüldeki çinkonun bazla da tepkime vereceğini atlamak.] I. öncülün tuzak olduğunu fark edemez.

Soru 2 Kimya Her Yerde

Laboratuvar ortamında gerçekleşen bazı nötrleşme tepkimeleri ve bu tepkimeler sonucunda oluşan tuzların yaygın adları incelenmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen bileşiklerden hangisi yaygın adı verilen tuzların eldesinde kullanılan asit veya baz çiftinin ortak bileşenlerinden biri değildir?

D

Çamaşır sodası (

Na_2CO_3

)

E

Sönmüş kireç (

Ca(OH)_2

)

B

Nişadır (

NH_4Cl

)

A

Yemek tuzu (NaCl)

C

Kireç taşı (

CaCO_3

)

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Sönmüş kireç bir bazdır (

Ca(OH)_2

), tuz değildir.

Verilen seçeneklerdeki maddelerin kimyasal formülleri belirlenir.
NaCl, $NH_4Cl$ , $CaCO_3$ ve $Na_2CO_3$ birer tuzdur ve ilgili asit-baz tepkimelerinden elde edilir.
$Ca(OH)_2$ ise baz sınıfına giren sönmüş kireçtir, nötrleşme ürünü bir tuz değildir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Tuzdur.] $Ca(OH)_2$ ve $H_2CO_3$ tepkimesinden oluşur.

B Seçeneği: [Tuzdur.] $NH_3$ ve $HCl$ tepkimesinden oluşur.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Sönmüş kireç bir bazdır, tuz değildir.

D Seçeneği: [Tuzdur.] $NaOH$ ve $H_2CO_3$ tepkimesinden oluşur.

A Seçeneği: [Tuzdur.] $NaOH$ ve $HCl$ tepkimesinden oluşur.

Soru 3 Asitler, Bazlar ve Tuzlar

Kimya laboratuvarında çalışan bir araştırmacı, günlük hayatta sıklıkla karşılaşılan bazı asit ve baz maddelerinin kullanım alanlarına dair etiketleme çalışması yapmaktadır.

Buna göre, araştırmacının hazırladığı etiketlerden hangisinde madde ve kullanım alanı eşleştirmesi yanlış verilmiştir?

C

Fosforik asit (

H_3PO_4

): Kola gibi karbonatlı içeceklere tat katmak ve pas sökücü ürünlerin üretiminde kullanılır.

A

Formik asit (

HCOOH

): Karınca ısırıklarında oluşan tahrişi ve ağrıyı hafifletici ilaç yapımında etken madde olarak doğrudan sürülerek kullanılır.

E

Asetik asit (

CH_3COOH

): Turşu yapımında, gıda koruyucusu ve sirke eldesinde kullanılır.

D

Nitrik asit (

HNO_3

): Gübre, boya ve patlayıcı yapımında temel kimyasal hammadde olarak kullanılır.

B

Kalsiyum hidroksit (

Ca(OH)_2

): Tarım topraklarının asitliğini düzenlemek ve kireç tozu üretmek amacıyla kullanılır.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Formik asit (

HCOOH

), karınca salgısında ve ısırıklarında bulunan, cilde asidik tahriş yapan bir maddedir; ağrıyı hafifletmek için doğrudan cilde sürülmez, aksine tahrişe yol açar.

A şıkkını inceleyelim: Karınca ısırıklarında cilde enjekte edilen formik asit kaşıntı ve tahrişe neden olur, cilde tedavi amacıyla doğrudan sürülmez.
B şıkkını inceleyelim: $Ca(OH)_2$ (sönmüş kireç) tarımda toprak asitliğini gidermek için yaygın olarak kullanılır.
C şıkkını inceleyelim: $H_3PO_4$ gıda sektöründe içeceklere tat vermek ve metal yüzeylerde pas gidermek için kullanılır.
D şıkkını inceleyelim: $HNO_3$ (kezzap) dinamit, gübre ve boya üretiminde kullanılır.
E şıkkını inceleyelim: $CH_3COOH$ sirkenin ana bileşenidir, gıda ve turşu yapımında kullanılır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Fosforik asidin gıdadaki yeri]

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Formik asidin karıncada olduğunu bilip kullanım alanındaki yanlışı fark eden adaylar burayı seçer.

B Seçeneği: [Kireçli bileşiklerin tarımdaki yeri]

D Seçeneği: [Kezzap kullanım alanları]

E Seçeneği: [Sirke ruhu alanı]

Soru 4 Asitler, Bazlar ve Tuzlar

1 \text{ mol } \text{H}_3\text{PO}_4

içeren sulu çözelti ile

1,5 \text{ mol } \text{NaOH}

içeren sulu çözelti oda koşullarında karıştırılarak tam verimli tepkime gerçekleştiriliyor.

I. Tepkime sonucunda tam nötralleşme gerçekleşir.

II. Tepkime kabında sınırlı bileşen $\text{NaOH}$ 'tır.

III. Oluşan çözeltinin oda koşullarındaki pH değeri $7$ 'dir.

Bu tepkimeyle ilgili ifadelerden hangileri doğrudur?

C

I ve II

A

Yalnız I

D

II ve III

E

I, II ve III

B

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen asit ve bazın mol sayıları üzerinden teflon tepkime denklemi yazılır ve sınırlı bileşen bulunur.

Tepkime denklemi yazılır: $\text{H}_3\text{PO}_4(suda) + 3\text{NaOH}(suda) \rightarrow \text{Na}_3\text{PO}_4(suda) + 3\text{H}_2\text{O}(s)$
Başlangıç molleri: $1 \text{ mol } \text{H}_3\text{PO}_4$ ve $1,5 \text{ mol } \text{NaOH}$ .
Katsayılara göre oran: $1 \text{ mol } \text{H}_3\text{PO}_4$ için $3 \text{ mol } \text{NaOH}$ gereklidir. Ancak el ልimizde $1,5 \text{ mol } \text{NaOH}$ vardır. Bu durumda $\text{NaOH}$ sınırlı bileşendir (II. öncül doğrudur).
$\text{NaOH}$ tamamen tükenirken $\text{H}_3\text{PO}_4$ artar, bu nedenle tam nötralleşme gerçekleşmez ve ortam asidiktir ( $\text{pH} < 7$ ) (I ve III yanlıştır).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Tüm öncüllerin doğru olduğunu zannetmek.] Genelleme hatası yapmak.

D Seçeneği: [Asit-baz tepkimelerinin her zaman tuz ve su oluşturup pH'ı 7 yapacağını düşünmek.] Ortamda kalan maddenin etkisini göz ardı etmek.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

A Seçeneği: [Mol sayıları farklı olduğu için tepkimenin nötralleşme olmadığını fark edememek.] Asit ile bazın karıştırıldığı her durumu otomatik olarak nötralleşme sanır.

C Seçeneği: [I. öncül ile II. öncülün birbiriyle çeliştiğini görememek.] Sınırlı bileşenin $\text{NaOH}$ olduğunu bulup otomatik olarak tam nötralleşme varsayımı yapmak.

Soru 5 Kimyasal Türler Arası Etkileşimler / Maddenin Halleri

Laboratuvar ortamında asit ve baz çözeltilerinin nötralleşme tepkimeleri sonucunda elde edilen katı bileşikler (tuzlar) ile ilgili bazı gözlemler yapılmaktadır.

I. Saf hâldeyken elektrik akımını iletmezler ancak sulu çözeltileri veya eriyikleri iletkendir.

II. Oda koşullarında ($25^\circ ext{C}$ ve $1 ext{ atm}$) tamamı katı hâlde bulunur.

III. Sulu çözeltilerinin pH değerleri her zaman $7$ olup nötr özellik gösterir.

Bu bileşiklerin genel özellikleri ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

E

I, II ve III

D

II ve III

B

Yalnız II

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Tuzlar iyonik yapılı bileşiklerdir. Katı hâlde iyonları sabit olduğundan elektrik akımını iletmezler, ancak suda çözündüklerinde veya eridiklerinde serbest iyon içerdikleri için elektriği iletirler. Oda koşullarında hepsi katıdır, sulu çözeltilerinin pH'ı ise tuzun karakterine (kuvvetli/zayıf asit-baz kökenli olmasına) bağlı olarak 7'den farklı da olabilir.

I. öncül doğrudur; iyonik yapılı tuzlar kristal örgü yapısında olduklarından katı hâlde elektriği iletmezken, sulu çözeltileri iyon hareketliliği nedeniyle iletkendir.
II. öncül yanlıştır; tuzlar oda koşullarında genellikle katı hâldedir fakat istisnai durumlar veya genel tanımlarda bazı özel iyonik sıvılar hariç katı oldukları bilinse de öncül 'tamamı' ifadesi veya hidroliz gibi kavramlarla sınırlı kalmayıp, asıl çeldirici III. öncüldedir. Dikkat edilirse tuzların sulu çözeltileri asidik, bazik veya nötr olabilir.
III. öncül yanlıştır; kuvvetli asit ve zayıf bazdan oluşan tuzlar asidik, zayıf asit ve kuvvetli bazdan oluşan tuzlar ise bazik karakter gösterir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [III. öncüldeki pH=7 genellemesine düşmek.] Her tuzun nötr sulu çözelti oluşturduğu yanılgısına kapılmıştır.

A Seçeneği: [Yok] İyonik bağ ve iletkenlik ilişkisini doğru kuran ve diğer öncüllerdeki tuzakları fark eden adaylar bu seçeneği seçer.

B Seçeneği: [Sadece katı olma halini doğru kabul edip iletkenlik kısmını atlama.] İyonik bileşiklerin katı hâlde elektrik iletmediğini unutarak eksik değerlendirme yapmıştır.

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru sanma.] Kapsamlı bilgi eksikliği nedeniyle tüm ifadeleri genel doğru kabul etmiştir.

D Seçeneği: [II ve III numaralı öncüllerdeki kalıpyargı tuzakları.] Tuzların genel özellikleri hakkındaki yaygın ezber hatalarını doğru kabul etmiştir.

Soru 6 Sulu Çözeltilerde Denge

Laboratuvar ortamında bazı oksit bileşiklerinin su ile etkileşimleri sonucunda sulu çözeltiler elde edilmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen oksit bileşiklerinin sudaki çözünme denklemlerinden hangisi yanlıştır?

C

\text{MgO}(k) + \text{H}_2\text{O}(s) \longrightarrow \text{Mg}^{2+}(\text{suda}) + \text{O}^{2-}(\text{suda})

D

\text{N}_2\text{O}_5(g) + 3\text{H}_2\text{O}(s) \longrightarrow 2\text{NO}_3^-(\text{suda}) + 2\text{H}_3\text{O}^+(\text{suda})

E

\text{CO}_2(g) + 2\text{H}_2\text{O}(s) \longrightarrow \text{H}_3\text{O}^+(\text{suda}) + \text{HCO}_3^-(\text{suda})

B

\text{SO}_3(g) + \text{H}_2\text{O}(s) \longrightarrow 2\text{H}_3\text{O}^+(\text{suda}) + \text{SO}_4^{2-}(\text{suda})

A

\text{K}_2\text{O}(k) + \text{H}_2\text{O}(s) \longrightarrow 2\text{K}^+(\text{suda}) + 2\text{OH}^-(\text{suda})

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Aktif metal oksitleri (bazik oksitler) su ile tepkimeye girdiklerinde serbest oksit iyonu (

\text{O}^{2-}

) oluşturmazlar, su ile birleşerek hidroksit iyonu (

\text{OH}^-

) verirler.

MgO bileşiği bazik bir oksittir.
Su ile tepkimesi sonucu $\text{Mg(OH)}_2$ katısı oluşur veya iyonlaşarak $\text{Mg}^{2+}(\text{suda})$ ve $2\text{OH}^-(\text{suda})$ iyonlarını verir.
C seçeneğinde ise $\text{O}^{2-}$ iyonu serbest hâlde yazılmıştır ki sulu ortamda $\text{O}^{2-}$ iyonu kararsızdır ve su ile hemen $\text{OH}^-$ oluşturur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Oksit iyonunun suda serbest kalabileceği yanılgısı] Aday, $\text{MgO}$'nun suya atıldığında $\text{Mg}^{2+}$ ve $\text{O}^{2-}$ şeklinde ayrışacağını düşünerek bu şıkkı doğru kabul edebilir.

B Seçeneği: [Doğru denklem] Kükürt trioksit asidik oksittir ve suyla sülfürik asit oluşturarak hidronyum iyonu verir.

E Seçeneği: [Doğru denklem] Karbondioksit asidik oksit olup karbonat/bikarbonat dengesi kurar.

D Seçeneği: [Doğru denklem] Dinitrojen pentoksit asidik bir oksittir ve nitrat iyonu ile hidronyum oluşturur.

A Seçeneği: [Doğru denklem] Potasyum oksit bazik bir oksittir ve doğru şekilde iyonlaşmıştır.

Soru 7 Yükseltgenme-İndirgenme Tepkimeleri

Oda koşullarında hazırlanan

K

,

L

ve

M

metallerinden oluşan çubuklar, üzerlerinde belirtilen sulu çözeltilere daldırıldığında gerçekleşen gözlemler aşağıdaki tabloda verilmiştir.

1. Kap: $K$ metni + $\text{HNO}_3$ (derişik) sulu çözeltisi $\rightarrow$ $\text{NO}_2(g)$ çıkışı var.

2. Kap: $L$ metali + $\text{NaOH}$ sulu çözeltisi $\rightarrow$ $\text{H}_2(g)$ çıkışı var.

3. Kap: $M$ metali + $\text{HCl}$ sulu çözeltisi $\rightarrow$ Tepkime yok.

Buna göre $K$ , $L$ ve $M$ metallerinin aktiflikleri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

C

M > K > L

B

L > K > M

E

K > M > L

D

L > M > K

A

K > L > M

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Kimya: Asitler, Bazlar ve Tuzlar & Asit ve Bazların Özellikleri (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, araştırmacının yaptığı bu gözlemlerden hangileri, çözeltinin asit veya baz olduğunu tek başına kesin olarak belirlemek için yeterlidir?

Buna göre, aşağıda verilen bileşiklerden hangisi yaygın adı verilen tuzların eldesinde kullanılan asit veya baz çiftinin ortak bileşenlerinden biri değildir?

Buna göre, araştırmacının hazırladığı etiketlerden hangisinde madde ve kullanım alanı eşleştirmesi yanlış verilmiştir?

Bu tepkimeyle ilgili ifadelerden hangileri doğrudur?

Bu bileşiklerin genel özellikleri ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, aşağıda verilen oksit bileşiklerinin sudaki çözünme denklemlerinden hangisi yanlıştır?

Buna göre $K$ , $L$ ve $M$ metallerinin aktiflikleri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, araştırmacının yaptığı bu gözlemlerden hangileri, çözeltinin asit veya baz olduğunu tek başına kesin olarak belirlemek için yeterlidir?

Buna göre, aşağıda verilen bileşiklerden hangisi yaygın adı verilen tuzların eldesinde kullanılan asit veya baz çiftinin ortak bileşenlerinden biri değildir?

Buna göre, araştırmacının hazırladığı etiketlerden hangisinde madde ve kullanım alanı eşleştirmesi **yanlış** verilmiştir?

Bu tepkimeyle ilgili ifadelerden hangileri doğrudur?

Bu bileşiklerin genel özellikleri ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, aşağıda verilen oksit bileşiklerinin sudaki çözünme denklemlerinden hangisi yanlıştır?

Buna göre KKK, LLL ve MMM metallerinin aktiflikleri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Kimya: Polimerler & Polimerlerin Olumlu ve Olumsuz Yönleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Bileşikler & Yağlar ve Yağ Çeşitleri (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Organik Kimya & Polimerler (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaç Formları (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Kimya: Temel Kimyasallar ve Çevre & Sabun ve Deterjanlar (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Kimya: Kimya Her Yerde & İlaçlar ve Zararlı Kimyasallar (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, araştırmacının hazırladığı etiketlerden hangisinde madde ve kullanım alanı eşleştirmesi yanlış verilmiştir?

Buna göre $K$ , $L$ ve $M$ metallerinin aktiflikleri arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?