YKS Felsefe: Varlık Felsefesi & Varlığın Niteliği (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bir mimara göre bir binanın yüksekliği, estetik bir başarı göstergesiyken; bir itfaiyeci için aynı yükseklik, yangına müdahale edilebilirlik açısından bir risk faktörüdür. Bir tarihçi için eski bir kale, geçmişin tanığıyken; bir müteahhit için aynı yapı, yıkılıp yerine yenisinin yapılması gereken bir alan olarak görülür.

Bir laboratuvarda yapılan ölçümlerde termometrenin 25 dereceyi göstermesi veya bir meyvenin tadının ekşi olarak algılanması, bizim duyusal bir kesinlik içinde olduğumuzu kanıtlar. Ancak bu veriler, ısının veya tadın 'kendi başına' ne olduğu konusunda bize hiçbir kesin bilgi sunmaz; sadece bizim o anki algısal etkileşimimizi betimler.

Bir liderin yönetim tarzında, otoriteyi aşırı derecede kullanması onu tiranlığa, otoriteyi hiç kullanmaması ise anarşiye sürükler. Liderin gerçek başarısı, bu iki uç nokta arasında doğru dengeyi kurup, yetkiyi yerinde ve zamanında kullanabilme becerisinde yatar.

Felsefenin gelişimine bakıldığında, ilk dönemlerde doğa olaylarının nedenlerini anlamaya çalışan (arkhe problemi) düşünürlerin öne çıktığı görülür. Daha sonraki dönemlerde ise, şehir devletlerinin (polis) gelişmesi ve demokrasi kültürünün yerleşmesiyle birlikte, insanın toplumsal yaşamdaki yeri, adalet ve erdem gibi konular felsefenin merkezine yerleşmiştir.

Thales'in arkhe olarak 'su'yu belirlemesine karşı çıkan Anaximandros, somut bir maddenin (su, ateş, hava) her şeyin kaynağı olamayacağını savunmuştur. Ona göre, her şeyin kaynağı olan madde, belirli bir niteliğe sahip olmayan, sınırsız, belirsiz ve sonsuz bir yapıdadır.

Antik Çağ'da doğa filozofları, varlığın tek bir maddeden (su, hava, ateş) oluştuğunu savunurken, bazı düşünürler varlığın birbirine dönüşebilen dört temel kökten (toprak, hava, su, ateş) meydana geldiğini öne sürmüştür.

Bir nehirde akan su, sürekli bir akış halindedir. Siz nehre ikinci kez girdiğinizde, nehir artık aynı nehir, siz de aynı siz değilsinizdir. Çünkü her şey, karşıtların çatışmasıyla sürekli bir değişim ve dönüşüm içindedir.

Septik filozoflar, her sav için birbirine eşit güçte karşıt kanıtlar sunulabileceğini savunurlar. Duyularımız bizi yanıltabilir, aklımız ise çelişkili sonuçlara varabilir. Bu durumda, herhangi bir yargıda bulunmak, doğruya ulaşmayı değil, sadece yanılgıya düşmeyi garantiler.

Parmenides, varlığın değişmez olduğunu savunurken, Herakleitos her şeyin bir oluş ve değişim içinde olduğunu öne sürmüştür. Platon ise bu iki zıt görüşü sentezleyerek; duyusal dünyanın değiştiğini (Herakleitos), ancak gerçek varlığın değişmeden kalan idealar dünyasında olduğunu (Parmenides) savunmuştur.