YKS Felsefe: 20. Yüzyıl Felsefesi & Husserl ve Fenomenoloji (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Husserl'e göre bilincin yöneldiği her içerik bir fenomendir. Ancak bu fenomenler, gündelik yaşamın karmaşası içinde zihnimize yığılan tesadüfi verilerdir. Felsefenin görevi, bu yığınların ardındaki değişmez, zorunlu ve evrensel yapıyı ortaya çıkarmaktır. Bunun için zihnin, nesnelerin dışsal özelliklerine dair yargılarını askıya alması ve sadece saf bilince odaklanması gerekir.

Varlık, tek bir düzlemde ele alınamayacak kadar karmaşıktır. Bir taşın, bir bitkinin, bir insanın ve bir sanat eserinin varoluş biçimleri aynı yasalarla açıklanamaz. Her varlık alanı, kendi özgün yasalarına sahip olmakla birlikte, bir alt katmanın üzerine inşa edilir. Bu hiyerarşik yapıda, üst katman alt katmanın yasalarını içerir ancak onlara indirgenemez.

Bilim tarihi, birikimli bir ilerlemeden ziyade, kesintili bir süreçtir. Bilim insanları belirli bir dönemde, ortak kabul görmüş yöntemler, kurallar ve metafiziksel varsayımlar çerçevesinde çalışırlar. Ancak zamanla bu çerçeve, açıklayamadığı anomalilerle karşılaşır ve kriz başlar. Bu kriz, eski çerçevenin terk edilip yenisinin gelmesiyle çözülür.

Felsefe, artık teolojik veya metafiziksel spekülasyonların alanı olmaktan çıkmalıdır. Bilginin tek geçerli kaynağı, olguların gözlemlenmesi ve bu olgular arasındaki değişmez yasaların saptanmasıdır. Bunun ötesine geçmeye çalışan, yani gözlemlenemeyen 'ilk nedenler' veya 'özler' hakkında konuşan her türlü iddia, anlamsızdır.

İnsan, dünyaya fırlatılmış bir varlıktır; ne bir amacı ne de önceden belirlenmiş bir özü vardır. O, önce var olur, sonra kendi eylemleriyle kendini tanımlar. Bu durum insanı mutlak bir sorumlulukla baş başa bırakır. Seçimlerini yaparken hiçbir dışsal otoriteye veya 'insan doğası' gibi genel geçer kavramlara sığınamaz.

Birey, rasyonel sistemlerin ve toplumsal normların içinde kaybolduğunda, kendi varoluşsal gerçekliğinden uzaklaşır. Kalabalığın içinde 'herkes' gibi davranmak, insanı derin bir boşluğa ve umutsuzluğa sürükler. Bu durumdan kurtuluş, akılcı açıklamalarla değil, bireyin kendi öznel inancıyla, 'tek başına' Tanrı'nın karşısına çıkmasıyla mümkündür.

Bilim, doğrusal bir birikimle değil, devrimsel sıçramalarla ilerler. Eski paradigma artık açıklayamadığı olgularla karşılaştığında bir krize girer. Bu kriz, yeni bir paradigmanın kabul edilmesiyle çözülür. Bilim insanları, bu geçişle birlikte dünyayı farklı bir gözle görmeye başlarlar.

Doğa bilimleri, dış dünyayı 'açıklama' (neden-sonuç ilişkisi) yöntemiyle inceler. Ancak insan ve tarih, dışsal bir gözlemle değil, içsel bir 'anlama' ile kavranabilir. Tarihsel bir olayı anlamak, o dönemin insanlarının dünyayı nasıl algıladığını, onların dilini ve tinini çözümlemekle mümkündür.

Toplumun yapısı, üretim ilişkileri ve maddi koşullar tarafından belirlenir. Hukuk, siyaset, din ve sanat gibi kurumlar, bu maddi temelin üzerine inşa edilen 'üst yapıyı' oluşturur. Maddi temeldeki (alt yapı) bir değişim, kaçınılmaz olarak üst yapıyı da dönüştürür.

Hegel, tarihi akılcı bir zorunluluk ve nesnel bir süreç olarak görüyordu. Kierkegaard ise bu nesnel sisteme şiddetle karşı çıktı. Ona göre, bir sistemin parçası olmak bireyi yok eder. Önemli olan, bireyin kendi öznel varoluşu, seçimleri, tutkuları ve Tanrı ile olan doğrudan, kişisel ilişkisidir.

Felsefenin geleneksel sorunları (metafizik, ruh, öz vb.) anlamsızdır, çünkü bunlar deneyle test edilemez. Felsefenin gerçek görevi, dilin analizi ve bilimsel önermelerin mantıksal yapısının incelenmesidir. Bilim, doğayı açıklarken felsefe, bu açıklamanın mantığını ve dilini netleştirmelidir.