TYT Felsefe: Felsefenin Doğuşu ve Bilim & Bilimin Ortaya Çıkışı ve İnsanın Merak Duygusu (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

İnsanoğlu, çevresini saran evrenin işleyişini kavrama ve hayatın anlamını çözme serüveninde hiçbir zaman sadece elindekilerle yetinmemiştir. Görünenin ardındaki saklı düzeni arama çabası, onu dogmaların ötesine geçmeye ve sürekli yeni sorular sormaya yöneltmiştir. Rutinin tekdüzeliğinden duyulan zihinsel huzursuzluk, bireyi varoluşun gizemini çözmek için yeni yöntemler geliştirmeye itmiş; bu bitmek bilmeyen arayış süreci, insanlık tarihinin en dönüştürücü zihinsel ürünlerinden birinin doğmasını sağlamıştır.

İnsanoğlu, çevresindeki varlık alanını kuşatan esrar perdesini aralamak adına daima zihinsel bir serüvene atılmıştır. Kimi zaman doğanın görkemli olayları karşısında duyduğu hayretle kimi zaman da gündelik hayatın tekdüceliğinden sıyrılma arzusuyla yeni ve keşfedilmemiş ufuklara yönelmiştir. Evrenin işleyişini anlama ve bilinmeyene nüfuz etme çabası, insan zihninin sistematik bir yöntemle bilgi üretme faaliyetini, yani bilimi, zorunlu bir ürün olarak doğurmuştur.

İlk çağ düşünürlerinden Protagoras, insanların başlangıçta dağınık ve korumasız bir şekilde doğa durumunda yaşadıklarını, vahşi hayvanların saldırıları karşısında kendilerini savunamadıkları için şehirler kurarak bir araya geldiklerini belirtir. Ancak bu ilk birlikteliklerde de adaletsizlikler ve çatışmalar devam etmiş, bunun üzerine insanların bir arada barış içinde yaşayabilmesini sağlamak amacıyla yasalar yapılmış ve siyasal düzen oluşturulmuştur.

Bir filozof bilgi sürecini ele alırken dış dünyadan gelen ham verilerin zihnin süzgecinden geçmeden bir anlam ifade etmeyeceğini savunmuştur. Ona göre dışarıdan gelen duyumlar zihnin doğuştan sahip olduğu formlar ve kategoriler vasıtasıyla biçimlendirilir. Ne sadece deney ne de sadece akıl tek başına bilgiyi oluşturabilir; bunlar birbirini tamamlayan unsurlardır.

İslam düşünce geleneğinde bilgi, insanın varoluş gayesinin merkezinde yer alır. Vahiy merkezli bu perspektifte insan, akıl ve duyular gibi donanımlarla donatılarak hakikati aramakla yükümlü kılınmıştır. Kur'an perspektifinde bilginin mutlak kaynağı Yaratıcı olarak nitelendirilirken, bilginin elde edilmesinde insanın aktif çabası ve bilişsel yetileri önemsenmiştir. İslam bilginleri ilim ve marifet gibi kavramlarla bilginin teorik ve pratik yönlerini tasnif etmiş; selim akıl, doğru haber (sadık haber) ve salim duyular vasıtasıyla bilginin ampirik ve rasyonel zeminini örmüşlerdir.