YKS-AYT Felsefe: Bilim Felsefesi & Mantıkçı Pozitivizm (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bir düşünür, 'Mutlak varlık, zamanın ve mekanın ötesinde, değişmez bir tözdür' ifadesini incelediğinde bu tür yargıların ne dilin mantıksal yapısına ne de gözlemlenebilir dünyaya ait olduğunu belirtir. Ona göre, bir ifadenin anlamlı kabul edilebilmesi için, o ifadenin hangi koşullarda doğru veya yanlış olduğunun deneysel olarak saptanabilir olması şarttır. Bu şartı karşılamayan ifadeler, sadece dilsel bir yanılsamadan ibarettir.

Bazı düşünürler, günümüz felsefesinin insan deneyiminin derinliklerini, duygusal ve ahlaki karmaşıklığını göz ardı ederek, her şeyi laboratuvar ortamında ölçülebilir veya matematiksel formüllerle ifade edilebilir bir veri setine indirgediğini savunur. Onlara göre, hayatın anlamı, veri yığınları arasında değil, insanın kendi varoluşsal sancılarında ve öznel tecrübelerinde gizlidir.

Bir düşünür, dış dünyadaki nesnelerin kendilerinde ne olduklarıyla değil, bizim bilincimizde nasıl belirdiklerini inceler. Ona göre, bir nesne bilincin dışına çıktığında veya bilinçten bağımsız düşünüldüğünde, bizim için 'anlam' taşımaz. Nesnenin özü, ancak bilinçte yansıdığı, yani özne tarafından kavrandığı anda ortaya çıkar. Bu nedenle, bilginin ve varlığın kapısı, dış dünyadaki nesneler değil, doğrudan bilincin kendisidir.

Bir düşünür, kendisinden önceki idealist bir sistemin diyalektik yöntemini benimser ancak bu yöntemin 'baş aşağı' durduğunu iddia eder. Ona göre, diyalektik, fikirlerin veya ruhun kendi içsel gelişimi değil, maddenin, üretimin ve ekonomik koşulların çatışmasıdır. Tarihsel ilerleme, fikirlerin değil, maddi yaşamın bir sonucudur.

Bir bilim felsefecisi, evrenin işleyişini matematiksel ve mantıksal bir yapı olarak görür. Ona göre, bilim insanının görevi, zihnindeki öznel yargıları veya tarihsel sezgileri değil, doğanın kendi içindeki nesnel yasaları keşfetmektir. Bu keşif süreci, kişisel inançlardan arındırılmış, mantıksal bir dizge içerisinde ve gözlemin denetiminde gerçekleştirilmelidir.

Bir bilim felsefecisine göre, bir teorinin bilimsel olması, onun ne kadar çok doğrulandığıyla değil, aksine yanlışlanmaya ne kadar açık olduğuyla ilgilidir. Eğer bir teori, hiçbir gözlem veya deney tarafından çürütülemiyorsa, o teori bilimsel değil, dogmatiktir. Bilim, sürekli olarak kendi hatalarını arayan ve onları ayıklayan bir süreçtir.

Bir düşünür, doğa bilimlerinin (fizik, kimya) dışsal gözlemlere ve genel yasalara dayandığını, ancak tarih ve sosyoloji gibi alanların (tin bilimleri) insan eylemlerinin içsel anlamını kavramaya yönelik olduğunu savunur. Ona göre, bir atomu gözlemlemekle, bir tarihsel olayı anlamlandırmak aynı yöntemle yapılamaz.

Bir ontolog, varlığı birbiri üzerine binen dört katmanlı bir yapı olarak açıklar. En üstte tin (akıl, kültür) katmanı, onun altında ruhsal (bilinç) katmanı, onun altında organik (canlılık) katmanı ve en temelde inorganik (madde) katmanı bulunur. Her katman bir üsttekine kaynaklık eder.

Pozitivist felsefe, bilginin sınırlarını deneyimlenebilir olana hapseder. Bu nedenle, 'varlığın özü nedir?', 'ilk neden nedir?' gibi soruları, cevaplanamaz oldukları gerekçesiyle reddeder. Onlara göre, deneyim dışı bir varlıktan bahsetmek, boş bir kelime oyunudur.

Bir düşünür, geleneksel ahlak yargılarını insanın yaratıcı gücünü kısıtlayan, onu sürü psikolojisine hapseden bir 'köle ahlakı' olarak niteler. Ona göre insan, başkalarının koyduğu değerleri sorgusuzca kabul etmek yerine, kendi değerlerini kendisi yaratmalı ve kendi varoluşuna anlam katmalıdır. Bu, bireyin özgürleşmesi için zorunludur.

Bilim, doğrusal bir ilerleme çizgisi izlemez. Aksine, belirli bir dönemde kabul gören temel kuramlar, yöntemler ve değerler bütünü (paradigma) hakimdir. Ancak, bu paradigma açıklayamadığı sorunlarla karşılaştığında kriz yaşar ve yeni bir paradigma ile yer değiştirir. Bilim, bu sıçramalarla ilerler.