YKS Felsefe: Varlık Felsefesi & Sartre'ın Varlık Anlayışı (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bir taş parçası, doğa yasalarının determinizmi içinde, ne olduğunu bilmeden ve seçmeden öylece durur. Oysa insan, bir boşlukla karşılaşır; bu boşluk, onun gelecekteki 'ne olacağına' dair karar verme zorunluluğudur. İnsan, kendi geleceğini tasarlarken mevcut durumunu aşar, bir proje geliştirir ve bu projeyle kendi anlamını inşa eder. Taşın aksine insan, kendi varlığının sorumluluğunu sırtında taşır.

Bilimsel ilerleme, biriken doğruların üzerine yenilerini eklemek değil; mevcut teorilerin hatalarını ayıklayarak onları daha güçlü kılma sürecidir. Bir kuramın bilimsel sayılabilmesi için, onun yanlışlanabileceği durumların önceden belirlenmiş olması gerekir. Eğer bir kuram her türlü olaya uyarlanabiliyorsa ve hiçbir gözlemle çürütülemiyorsa, o kuram bilimsel değil dogmatiktir.

Bir önermenin anlamlı olabilmesi için, onun gözlemlenebilir veya deneylenebilir bir olguya karşılık gelmesi gerekir. 'Tanrı vardır' veya 'Ruh ölümsüzdür' gibi ifadeler, deneyle doğrulanamadığı için mantıkçı pozitivistlere göre anlamsızdır. Felsefenin görevi, bu tür metafiziksel tartışmalarla uğraşmak değil, bilimsel dilin mantıksal analizini yapmaktır.

Sürü psikolojisiyle oluşturulmuş, zayıfların güçlüleri dizginlemek için uydurduğu 'iyi' ve 'kötü' kavramları, insanın yaratıcı gücünü köreltir. Ahlak, gökten inmiş bir yasa değil, insanın kendi yaşamını onaylaması veya reddetmesiyle ilgili bir tercihtir. İnsan, üzerine giydirilen bu ahlak gömleğini yırtıp atmalı, kendi değer yargılarını bizzat kendisi oluşturmalıdır.

Bir sanatçı, bir heykeli yapmadan önce zihninde onun ne olacağını tasarlar. Heykelin 'özü', yapımından önce hazırdır. Ancak insan, bu heykel gibi değildir. İnsan, dünyaya fırlatılmış bir varlıktır; o, önce var olur, sonra kendi eylemleriyle ne olduğunu, yani 'özünü' belirler. İnsanın doğuştan getirdiği bir 'insan doğası' yoktur.

Rudolf Carnap'a göre, bir bilimsel önermenin anlamlı olması için doğrulanabilir olması gerekir. Doğrudan doğrulama, duyusal gözlemle (bakarak, dokunarak) mümkündür; örneğin 'Masa beyazdır' önermesi gibi. Dolaylı doğrulama ise, önermenin kendisi doğrudan gözlemlenemese bile, onun sonuçlarının deneyle test edilmesiyle mümkündür; örneğin 'Bu maddede elektronlar vardır' önermesi gibi.

20. yüzyıl felsefesi, tek bir ana akımın veya tek bir doğrunun hakim olduğu bir dönem değil; aksine, dil felsefesinden varoluşçuluğa, fenomenolojiden mantıkçı pozitivizme kadar pek çok farklı pencerenin açıldığı, oldukça zengin ve çok sesli bir düşünce iklimidir. Bu dönemde felsefe, tek bir sistem kurma iddiasından ziyade, farklı disiplinlerle (bilim, dil, psikoloji) etkileşim içinde olan, parçalı bir yapı sergiler.

Rasyonalizm, evrenin akla uygun bir düzeni olduğunu ve insanın bu düzeni tam olarak kavrayabileceğini iddia eder. Ancak Camus, insanın anlam arayışı ile evrenin sessizliği arasındaki uçurumu görür. Ona göre, akıl bu uçurumu kapatmaya çalışsa da her seferinde yetersiz kalır. Evren, rasyonel bir açıklamanın ötesindedir ve bu durum, insanın temel trajedisidir.

Nusret Hızır'a göre, felsefe ve bilim, her ikisi de sistemli düşünce çabaları olsa da, birbirlerinin yerine geçemezler. Bilim, olguları açıklamak ve yasalar koymak için kendi özel dilini ve yöntemini kullanır. Felsefe ise, bilimin ve diğer insan etkinliklerinin kavramlarını, dillerini ve dayandıkları temelleri analiz eder. Felsefeyi sadece bir 'dil analizcisi' olarak görmek, onun zenginliğini daraltmaktır.