YKS Felsefe: Skolastik ve Modern Felsefe & Bilgi ve İnanç İlişkisi (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Orta Çağ'da bilgi, kutsal metinlerin yorumlanması ve otoriteye dayalı bir hiyerarşi içinde şekillenirken; 17. yüzyıldan itibaren 'bilen özne'nin kendi aklıyla dünyayı inşa etme süreci başlamıştır. Bu süreçte felsefe, teolojinin hizmetkarı olma konumundan sıyrılarak, doğayı matematiksel ve mekanik yasalarla açıklayan bağımsız bir disiplin haline gelmiştir. Bu dönüşüm, bilginin kaynağını dışsal bir vahiyden, öznenin kendi gözlem ve akıl yürütme süreçlerine kaydırmıştır.

Francis Bacon, doğanın sırlarını çözmek için antik dönemden kalan kıyas (dedüksiyon) yönteminin yetersiz olduğunu savunur. Ona göre, zihindeki ön yargılardan arınmış bir gözlemci, doğadaki tekil olayları sabırla biriktirmeli ve bu verilerden hareketle genel yasalara ulaşmalıdır. Bu süreç, parçadan bütüne giden, deneyimle desteklenen sistematik bir inşa sürecidir.

15. yüzyıla kadar bilimsel bilgi, Aristotelesçi mantık ve kilise dogmalarıyla sınırlıydı. Ancak 16. yüzyıldan itibaren doğa, kutsal bir metin gibi değil, çözülmesi gereken bir mekanizma olarak görülmeye başlandı. Gözlem ve deney, bilginin tek meşru kaynağı haline geldi. Bu dönemde bilim insanları, 'neden?' sorusundan ziyade 'nasıl?' sorusuna odaklanarak doğanın işleyiş yasalarını keşfetmeye çalıştılar.

Machiavelli'ye göre devletler, doğadaki canlılar gibi doğar, büyür ve ölürler. Tarih, benzer krizlerin ve fırsatların farklı zamanlarda tekrar sahnelendiği bir tiyatro gibidir. İnsan doğası değişmediği için, geçmişteki liderlerin kriz anlarında aldıkları kararlar, bugün de geçerli dersler barındırır. Bu nedenle devlet adamı, tarihsel olayları bir laboratuvar verisi gibi incelemelidir.

Descartes, 17. yüzyılda bilginin temellerini yeniden inşa etmek ister. Ona göre, duyularımız bizi yanıltabilir ve rüyalarımız gerçeklikle karışabilir. Bu nedenle, yanlış olan her şeyi ayıklamak için şüpheyi bir 'araç' olarak kullanır. Şüphe edilemeyecek tek bir gerçekliğe ulaşana kadar her şeyden şüphe eder.

Thomas Hobbes'a göre felsefe, nedenleri ve etkileri akıl yoluyla hesaplanabilir olan cisimlerin bilimidir. Zihinsel bir işlem olarak düşünmek, kavramları toplamak veya ayırmaktır. Bu işlem, somut ve ölçülebilir varlıklar üzerinde gerçekleşebilir. Ruh, melek veya Tanrı gibi kavramlar, zihinsel bir işlemle hesaplanamadığı için felsefenin konusu olamaz, inanç alanına girer.

Francis Bacon'a göre, insan zihni doğayı olduğu gibi yansıtan bir ayna değildir; aksine, doğayı çarpıtan ve yanlış görmemize neden olan çeşitli 'idoller' (putlar) ile doludur. Bu idoller, toplumsal alışkanlıklar, dilin yanlış kullanımı veya kabul edilmiş otoritelerden kaynaklanabilir. Doğru bilgiye ulaşmak, bu çarpıtmaları temizlemekle mümkündür.

Aristoteles fiziğinde hareket, bir nesnenin kendi 'doğal yerine' ulaşma çabası olarak görülür; yani hareketin amacı, varlığın potansiyelini gerçekleştirmesidir. Newton ise hareketi, bir dış kuvvetin etkisiyle değişen, doğrusal ve mekanik bir süreç olarak tanımlar. Ona göre cisimler, dışarıdan bir etki olmadıkça hareketlerini sürdürürler (eylemsizlik).

Spinoza, Descartes ve Leibniz, bilginin kaynağını duyularda değil, akılda ve matematiksel kesinlikte arayan rasyonalist filozoflardır. Onlara göre, evrenin işleyişi mantıksal bir düzen içindedir ve bu düzen, deneyimden bağımsız olarak akıl yürütme (dedüksiyon) yoluyla kavranabilir. Vahiy veya geleneksel inançlar, rasyonel bilginin yerini tutamaz.