YKS Felsefe: Sanat Felsefesi & Sanatın Doğası (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Platon'a göre sanat, idealar dünyasının bir kopyası olan fiziksel dünyanın da kopyasıdır, yani 'taklidin taklidi'dir. Ancak Aristoteles, sanatı sadece bir kopyalama süreci olarak görmez. Ona göre sanatçı, doğada eksik kalmış olanı tamamlar, olasılıkları gerçeğe dönüştürür ve evrensel olanı tikelin içinde görünür kılar. Sanat, insanı duygusal bir arınmaya (katharsis) götüren yaratıcı bir eylemdir.

İlk Çağ felsefesinde 'arkhe' (ilk neden) arayışı, evrenin temelindeki ana maddeyi bulma çabasıdır. Bazı filozoflar bu maddeyi somut bir öge olarak görürken, bazıları soyut bir ilkeye dayandırmıştır.

Mısır ve Mezopotamya uygarlıkları astronomi, geometri ve tıp gibi alanlarda çok ileri gitmişlerdi. Örneğin Mısırlılar Nil nehrinin taşma zamanlarını hesaplamak için geometriyi kullanmış, astronomide gözlem yapmışlardı. Ancak bu bilgiler pratik ihtiyaçlara yönelikti ve 'neden' sorusuna dayalı sistemli bir sorgulamadan ziyade 'nasıl' sorusuna dayalı teknik bilgilerdi. Felsefe tarihi, sistemli düşüncenin ve evreni akılla sorgulamanın Antik Yunan'da başladığını kabul eder.

Eski toplumlarda adalet, dürüstlük, merhamet ve yardımlaşma gibi değerler sadece bireysel birer erdem değil, aynı zamanda toplumsal düzenin devamlılığını sağlayan temel ilkelerdi. Bu değerlere aykırı davrananlar, toplumsal dışlanma veya yasalarla cezalandırılırdı. Bu durum, ahlakın toplumsal yaşamı düzenleyici bir işlevi olduğunu göstermektedir.

Sokrates, bir kişiye bir şey öğretmek yerine, ona sorular sorarak kendi içindeki doğru bilgiye ulaşmasını sağlar. İlk aşamada, kişinin bildiğini sandığı şeylerin aslında çelişkili olduğunu gösterir (ironi). İkinci aşamada ise, sorularıyla kişinin zihnindeki gerçek bilgiyi ortaya çıkarır (doğurtma).

Aristoteles'e göre sanat, tikel olanı değil, evrensel olanı anlatmalıdır. Sanatçı, bir insanın sadece o gününü değil, o insanın yaşadığı korku, acı veya sevinç gibi tüm insanlarda ortak olan duyguları işlemelidir. Sanat eseri, izleyicide bu duyguları uyandırarak onun duygusal bir arınma (katharsis) yaşamasına yardımcı olur.

Sokrates, Menon diyaloğunda hiç eğitim almamış bir köleye geometri problemleri çözdürür. Köle, problemin cevabını bilmemesine rağmen, Sokrates'in soruları sayesinde doğru sonuca ulaşır. Sokrates, kölenin bu bilgiyi dışarıdan öğrenmediğini, kendi zihninde zaten var olduğunu savunur.

Parmenides'e göre 'Varlık vardır, yokluk yoktur.' Yokluktan varlık çıkamayacağı gibi, varlık da yokluğa dönüşemez. Dolayısıyla değişim, bir şeyin başka bir şeye dönüşmesi, yani yokluktan varlığa geçiş veya tam tersidir. Ancak yokluk olmadığına göre, değişim de imkansızdır. Bizim değişim olarak gördüğümüz şeyler, sadece duyularımızın bizi aldatmasıdır.

Anaksimandros, hocası Thales'in aksine arkhenin su gibi somut bir madde olamayacağını savunmuştur. Ona göre arkhe, nicelik olarak sınırsız, nitelik olarak belirsiz bir şey olmalıdır. Bu ilke, tüm varlıkların temelidir ve duyusal değildir.