YKS Felsefe: MS 2. Yüzyıl - 15. Yüzyıl Felsefesi & Augustinus Felsefesi (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Anselmus'un 'inanıyorum ki anlayayım' ilkesi, Augustinus'un 'anlayayım diye inanıyorum' öğretisiyle temellenir. Augustinus'a göre zihin, kendi içsel ışığıyla (ilahi aydınlanma) hakikati kavrar. Şüpheci bir zihin, kendi şüphe etme eyleminden bile şüphe edemez, çünkü şüphe etmek bir düşünme eylemidir ve düşünmek var olmayı gerektirir. Bu içsel deneyim, değişmez ve ezeli hakikatlerin varlığına, dolayısıyla bu hakikatlerin kaynağı olan Tanrı'nın varlığına bizi ulaştırır.

Augustinus'a göre Tanrı, mutlak iyi ve mutlak varlıktır. O halde kötülük, Tanrı'nın yarattığı bir öz veya töz olamaz. Kötülük, iyiliğin eksikliği, yani 'privatio boni'dir. Tıpkı karanlığın bir ışık kaynağı olmayıp sadece ışığın yokluğu olması gibi, kötülük de iyiliğin yokluğudur. İnsan, Tanrı'nın ona verdiği iradeyi yanlış kullanarak, yani yönünü mutlak iyiden (Tanrı'dan) geçici ve dünyevi olana çevirerek bu yokluğu (kötülüğü) oluşturur.

Farabi'ye göre insan, doğası gereği toplumsal bir varlıktır; tek başına ihtiyaçlarını karşılayamaz ve yetkinleşemez. Bu yüzden erdemli bir toplum ve devlet zorunludur. Rousseau'ya göre ise insan doğal durumda özgür ve mutluydu; ancak mülkiyet ve eşitsizliklerin ortaya çıkmasıyla bu durum bozuldu. İnsanlar, özgürlüklerini korumak ve güvenliği sağlamak amacıyla bir 'toplum sözleşmesi' ile devleti kurdular.

Orta Çağ'da 'tümel' kavramların (örneğin 'insan' kavramının) gerçekliği üzerine üç ana görüş ortaya çıkmıştır. Birinci görüşe göre tümeller, nesnelerden bağımsız olarak zihnin dışında gerçek bir varlığa sahiptir. İkinci görüşe göre tümeller sadece birer isimden ibarettir, gerçeklikleri yoktur. Üçüncü görüşe göre ise tümeller, nesnelerin içinde yer alan ortak özelliklerin zihin tarafından soyutlanmasıyla oluşur.

El-Kindi, evrenin sonlu olduğunu ve sonlu olan her şeyin bir başlangıcı olması gerektiğini savunarak Tanrı'nın varlığına ulaşır (Hudûs delili). Aquinalı Thomas ise, evrendeki hareketin ve neden-sonuç ilişkisinin bir ilk hareket ettiriciye ve ilk nedene dayanması gerektiğini savunur (Kozmolojik delil).

İslam felsefesinde İbn Sina gibi düşünürler, Aristotelesçi mantık ve doğa bilimlerini kullanarak akıl ve deneyi inancın temellendirilmesinde önemli bir araç haline getirmişlerdir. Hristiyan felsefesinde ise Augustinus'tan itibaren 'inanıyorum ki anlayayım' ilkesiyle, inanç her zaman aklın ve bilginin önünde ve üstünde tutulmuştur.

Ontolojik kanıtlamada Tanrı, 'düşünülebilecek en mükemmel varlık' kavramından yola çıkılarak ispatlanır. Bu yöntemde Tanrı'nın varlığı, onun kavramının zorunlu bir parçasıdır. Kozmolojik kanıtlamada ise evrenin varlığından, hareketinden veya neden-sonuç ilişkisinden yola çıkılarak, bu zincirin başında bir 'ilk neden' veya 'ilk hareket ettirici' olması gerektiği sonucuna varılır.

Dış dünyada gördüğümüz pek çok varlık var. Bunlar birbirinden farklı olabiliyor. Söz gelimi farklı görünüşte, bambaşka kültürlerden gelen, kendine özgü kişilik özellikleri olan çok sayıda insan var. Her insan tek ve benzersiz. Ancak biz hepsi için 'insan' kavramını kullanıyoruz. İnsan genel bir kavram. Kavramları somut gerçekliğin içinde göremiyoruz. Peki bunlar nereden geliyor? Nesnelerin içinde mi, onlardan bağımsız mı? Belki de nesnelerden önce.

Antik Çağ sonlarında ve Orta Çağ başlarında, din büyük bir güç kazanmış, felsefe de bu durumdan etkilenerek dini bir yapıya bürünmüştür. Aristoteles sonrası felsefede bir ara duyumların ve akılcılığın bilgiye ulaşmada yeterli olduğu savunulsa da zamanla, insanın bilme gücüne olan güven azalırken, gizemli ve sonsuz bir Tanrı fikrinin vereceği güvene ihtiyaç duyulmaya başlanmıştır. Böylece, dini gereksinimlere bağlı olarak önce doğu dinlerini benimseme, daha sonra da Hristiyanlığa yönelim söz konusu olmuştur. Bu yeni duruma temel olarak da Platon felsefesi alınmıştır.