YKS Felsefe: MS 2. - 15. Yüzyıl Felsefesi & Kilise Otoritesi ve Felsefe (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

MS 2. yüzyıl ile 15. yüzyıl arasında, düşünce dünyası büyük oranda kutsal metinlerin yorumlanması ve dogmaların savunulması ekseninde şekillenmiştir. Bu dönemde filozoflar, akıl yürütme süreçlerini inanç ilkelerini temellendirmek için kullanmışlar, felsefi araştırmayı adeta teolojinin bir hizmetçisi konumuna indirgemişlerdir.

Gazali'ye göre, dış dünyanın verileri duyular aracılığıyla elde edilir ancak bu bilgiler yanıltıcı olabilir ve kesinlik taşımaz. İnsanın hakikate ulaşması, ancak fiziksel dünyanın ötesindeki mutlak gerçekliği kavrayabilecek olan ruhsal bir yetinin, yani batıni bir idrakin aktif hale gelmesiyle mümkündür. Bu yetinin uyanması, akıl yürütmenin ötesinde bir aydınlanma sürecidir.

Farabi'ye göre erdemli bir karaktere sahip olmak, doğuştan gelen bir yetenekten ziyade, sürekli tekrarlanan eylemlerin bir ürünüdür. Bir müzisyenin enstrüman çalmayı pratik yaparak öğrenmesi gibi, birey de ahlaki değerleri içselleştirmek için onları eyleme dökmeli ve bu eylemleri bir yaşam biçimi haline getirmelidir. Ahlak, teorik bir bilgi yığını değil, hayata geçirilmesi gereken bir disiplindir.

........ ekolü kelamcılarına göre akıl, dini hükümlerin anlaşılmasında ve evrenin düzeninin kavranmasında temel ölçüttür. Bu görüşe göre, yaratıcı tarafından kurulan evren düzeni rasyoneldir ve insan aklı, bu düzeni anlayabilecek kapasiteye sahiptir. Dolayısıyla, vahiy ile akıl arasında bir çelişki olamaz; eğer görünürde bir çelişki varsa, bu akıl yoluyla çözümlenmelidir.

Stoacılara göre dünya, insanın kontrol edemeyeceği olaylarla doludur. Toplumsal statü, zenginlik veya bedensel sağlık gibi dışsal koşullar, insanın içsel huzurunu belirlememelidir. Gerçek özgürlük, dış dünyanın dayatmalarına boyun eğmemek, tutkuların esiri olmamak ve evrensel akla (logos) uygun, erdemli bir yaşam sürmektir. Bu anlayışa göre, bir köle bile kendi zihninde kral kadar özgür olabilir.

Aquinalı Thomas, tümel kavramların (örneğin 'ağaç' kavramı) ne zihinden tamamen bağımsız bir dünyada (Platon) ne de sadece bir isimden (Roscelin) ibaret olduğunu savunur. Ona göre tümel, somut nesnelerin özünde, yani 'içinde' yer alır. Zihin, bu somut nesneleri gözlemleyerek tümel kavramlara ulaşır. Bu yaklaşım, Aristoteles'in 'tümel, tekillerin içindedir' görüşünün Hristiyan teolojisiyle sentezlenmiş halidir.

Hristiyan felsefesinde insan, bedensel ve ruhsal olmak üzere iki farklı tözden oluşur. Beden, dünyevi ve geçici olanı temsil ederken; ruh, tanrısal kökenli, değişmez ve ölümsüzdür. Ruhun bedenden önce var olması ve bedenin ölümünden sonra da varlığını sürdürmesi, ruhun bedenden ontolojik olarak bağımsız olduğunu gösterir. Bu ikilikçi (düalist) görüş, ruhun kurtuluşu için bedensel arzuların dizginlenmesi gerektiği inancını da beraberinde getirir.

Kozmolojik kanıtlamaya göre, evrende gözlemlediğimiz her olayın veya varlığın bir nedeni vardır. Nedenler zinciri sonsuza kadar gidemez; aksi takdirde evrenin başlangıcı açıklanamazdı. Bu nedenle, mantıksal bir zorunluluk olarak, nedenler zincirini başlatan, kendisi başka bir nedene ihtiyaç duymayan 'ilk neden' veya 'hareket ettirici' bir güç olmalıdır. Bu ilk neden, Tanrı olarak tanımlanır.

İbn Sina, bir insanın duyularının tamamen devre dışı bırakıldığı, bedeninin hiçbir şeye temas etmediği ve boşlukta süzüldüğü bir durumda bile 'ben varım' bilincini koruyacağını savunur. Bu düşünce deneyi ile İbn Sina, benliğin veya ruhun, bedenden bağımsız bir şekilde kendi varlığının farkında olabileceğini, yani özbilincin bedensel duyumlardan türetilmediğini göstermeyi amaçlar.

İslam felsefesinde aklın yanı sıra sezgiyi merkeze alan, bilginin kaynağını 'aydınlanma' (işrak) olarak gören bir ekoldür.

Meşşailik, İslam felsefesinde Aristotelesçi geleneği takip eden, mantık ve matematiği bilginin temeline koyan, inanç esaslarını akılla temellendirmeye çalışan rasyonalist bir ekoldür. Bu ekol, evrenin akılla anlaşılabilir bir düzeni olduğunu savunur ve aklı, hakikate ulaşmada en güvenilir rehber olarak kabul eder.

Orta Çağ düşünürü Roscelin, tümel kavramların (örneğin 'insanlık', 'ağaçlık') gerçekte var olmadığını, bunların sadece zihinsel birer adlandırma (flatus vocis - ses dalgası) olduğunu savunur. Ona göre gerçek olan sadece tekil nesnelerdir. Bu görüş, o dönemde kilise dogmalarının dayandığı birçok kavramın (örneğin 'Teslis' kavramı) ontolojik temelini sarsma riski taşıdığı için büyük tepki çekmiştir.