YKS Felsefe: MÖ 6. Yüzyıl - MS 2. Yüzyıl Felsefesi & Stoacılık (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bir Stoacı bilge, dış dünyadaki fırtınaların gemiyi sarsmasına engel olamayacağını bilir, ancak kendi içsel huzurunu korumak için yelkenlerini nasıl ayarlayacağına karar verebilir. Ona göre dışsal koşullar bir 'kader' ağıdır ve bu ağa müdahale etmek beyhudedir. Ancak, bu ağın içinde insanın takınacağı tavır, onun erdemli olup olmadığını belirleyen yegane ölçüttür. Erdem, dışsal şartlara boyun eğmek değil, o şartlar içinde bile aklın rehberliğinden ayrılmamaktır.

MS 2. yüzyıldan itibaren kilise öğretilerini savunmak ve yaymak amacıyla başlayan süreç, zamanla kurumsallaşmış bir eğitim modeline dönüşmüştür. İlk aşamada, inancın savunulması ve felsefi temellendirilmesi ön plandayken; ikinci aşamada, bu öğretilerin sistematik bir şekilde eğitim kurumlarında aktarılması ve akılla çelişmediğinin kanıtlanması çabası öne çıkmıştır. Her iki dönemde de temel motivasyon, kutsal metinlerin hakikatini rasyonel bir çerçeveye oturtmaktır.

Hristiyan felsefesi, MS 2. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar Avrupa düşünce dünyasını şekillendirmiştir. Bu dönemde felsefe, inancın bir aracı haline gelmiş ve temel amacı kutsal öğretileri rasyonel bir zemine oturtmak olmuştur.

Ontolojik kanıt, Tanrı'nın varlığını dış dünyadaki gözlemlerden değil, bizzat 'Tanrı' kavramının kendi içeriğinden yola çıkarak temellendiren bir yaklaşımdır. Bu yaklaşıma göre, Tanrı kavramı, zihinde var olabilecek en yetkin, en mükemmel varlık olarak tanımlandığında, bu kavramın içinde 'var olma' zorunluluğu da içkin bir nitelik olarak bulunur. Eğer Tanrı, zihinde mükemmel olarak tanımlanıyorsa ve var olmamak bir eksiklikse, Tanrı'nın var olmaması mantıksal bir çelişki doğurur.

- Tümeller, tekil nesnelerin ötesinde, kendi başına bir gerçekliğe sahip olan formlardır. - Tümellerin varlığı, insan zihninden bağımsızdır; onlar Tanrı'nın zihninde birer ideal model olarak mevcuttur. - Gerçek olan, tekil nesneler değil, bu nesnelerin paylaştığı tümel özlerdir.

İbn Sînâ'ya göre varlıklar, kendi başlarına var olma zorunluluğu taşıyanlar ve var olmak için başka bir nedene ihtiyaç duyanlar olarak ikiye ayrılır. Zorunlu varlık, varlığı kendinden olan, başlangıcı ve sonu olmayan mutlak gerçekliktir. Mümkün varlıklar ise varlıklarını bu zorunlu varlıktan alan, sürekli bir oluş ve yok oluş süreci içinde bulunan, kısacası varlığı 'olumsal' olan varlıklardır.

İbn Rüşd'e göre evren, insan yaşamına uygun bir şekilde tasarlanmış ve her parçasında bir amaçlılık barındıran muazzam bir yapıdır. Bu yapının kendi kendine oluşması veya tesadüf eseri meydana gelmesi imkansızdır. Evrendeki bu düzen ve işleyiş, onu yoktan var eden ve her an denetiminde tutan bir yaratıcının varlığını zorunlu kılar. İbn Rüşd bu yaklaşımıyla, evrendeki tasarımın bir tasarımcıyı gerektirdiğini savunur.

Bazı İslam düşünürlerine göre insan, eylemlerinde tamamen özgürdür ve kendi fiillerini yaratma gücüne sahiptir. İnsanın sorumlu olabilmesi için fiillerini kendi iradesiyle seçmesi zorunludur. Aksi takdirde, yani insanın fiilleri önceden belirlenmiş olsaydı, Tanrı'nın insanı cezalandırması veya ödüllendirmesi adalet ilkesiyle çelişirdi. Bu nedenle, insan eylemlerinin faili bizzat kendisidir.

İbn Haldun'a göre devlet, insanın toplumsal doğasının bir sonucudur. İnsanlar, tek başlarına hayatta kalamayacakları için yardımlaşma ihtiyacı duyarlar ve bu durum toplumu, toplum da güvenliği sağlamak için devleti oluşturur. Devlet, tıpkı bir canlı gibi doğar, gelişir, olgunlaşır ve nihayetinde yaşlanıp yıkılır. Bu süreç kaçınılmazdır ve devletin ömrü, o devleti ayakta tutan toplumsal dayanışma ruhuna (asabiyet) bağlıdır.

Gazâlî'ye göre duyular, bizi dış dünyaya dair yanıltıcı bilgilerle baş başa bırakabilir. Akıl ise kendi başına çelişkilerden arınmış, mutlak kesinliğe ulaştıran bir araç değildir; çünkü akıl, ancak öncüllerin doğruluğu kadar doğru sonuçlar üretebilir. Mutlak ve kesin bilgiye ulaşmanın yolu, bu iki yetinin ötesinde, doğrudan kalbe doğan ilahi bir nur olan sezgidir. Sezgi, insanın kendi içsel deneyiminde gerçekleşen ve şüphe barındırmayan tek bilgi kaynağıdır.

Skolastik felsefe, otoriteye ve kutsal metinlere dayalı bir düşünce sistemidir. Bu sistemde amaç, yeni bilgiler üretmek değil, mevcut inançları akılla temellendirmektir. Dogmaların tartışılmazlığı, felsefenin ve bilimin özgürce gelişmesini engellemiş, düşünceyi kalıplar içine hapsetmiştir. Bu dönemde akıl, inancın bir savunucusu (ancilla) konumuna indirgenmiştir.

Anselmus'a göre inanç, akıl yürütmenin başlangıç noktasıdır. İnsan, önce inanmalı ki sonra anlasın. Çünkü inanç, akla bir temel sunar ve akıl, bu temel üzerinde yükselerek hakikati kavrar. Anselmus için inanmak, karanlıkta bir ışık yakmaktır; o ışık olmadan, aklın evreni ve Tanrı'yı anlaması mümkün değildir. Bu nedenle felsefe, inancın sunduğu hakikatleri açıklığa kavuşturma çabasıdır.