YKS Felsefe: Felsefe Tarihi & Rönesans ve Aydınlanma (10 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Modern Batı felsefesi, köklerini antik çağda bulsa da, kendi özgün karakterini önceki dogmatik yapıların yıkılmasıyla kazanmıştır. İlk aşamada otoriteye karşı bir başkaldırı ve özgürleşme çabası görülür. Ancak bu yıkıcı aşamanın ardından, bir süre sessizlik veya durağanlık dönemi yaşanmış, bu dönemde yeni fikirler kendi iç tutarlılıklarını kazanmıştır. Nihayetinde bu birikim, akıl ve bilim merkezli, geleneksel bağlardan kopuşun hedeflendiği bir olgunluk evresine evrilmiştir.

İnsan zihni, deneyimle elde ettiği verileri işleme konusunda oldukça yeteneklidir; ancak deneyim alanının ötesine geçmeye çalıştığında, yani 'kendinde olan' varlığın özünü kavramaya kalkıştığında, kendi sınırlarına çarpar. Zihin, aşkın olanı (Tanrı, evrenin bütünü, ruhun özü) anlamlandırmak için kavramlar üretse de, bu kavramlar nesnel bir bilgi değeri taşımaz. Çünkü bilgi, sadece duyusal verilerin zihinsel kategorilerle işlenmesiyle mümkündür. Bu nedenle, metafiziksel iddialar teorik bir bilgi değil, pratik bir inanç veya ahlaki bir gereklilik alanına aittir.

Gerçeklik, durağan bir yapı değil, sürekli bir oluş halidir. Bir düşünce veya varlık, kendi içinde bir karşıtlık barındırır. Bu karşıtlık, statik bir çelişki değil, gelişimin motorudur. Düşünce, kendi zıddıyla karşılaşır ve bu çatışmadan daha yüksek, daha kapsayıcı bir senteze ulaşır. Felsefenin temel ödevi, bu evrensel gelişme yasasını, yani tez-antitez-sentez sürecini takip ederek varlığın akışını anlamlandırmaktır.

Yönetim biçimleri, sadece iktidarın kimde olduğuyla değil, bu iktidarın hangi kurallar çerçevesinde kullanıldığıyla tanımlanır. Bazı yönetimlerde yönetici, halkın iradesini yansıtan yasalarla bağlıdır ve keyfi kararlar alamaz. Diğer bazı yönetimlerde ise iktidar, hiçbir kural tanımayan tek bir kişinin elindedir ve bu durum, toplumsal düzeni değil, korku ve baskıyı temel alır.

Auguste Comte'un pozitivist felsefesi, bilginin ancak gözlemlenebilir ve doğrulanabilir olgularla sınırlı kalması gerektiğini savunur. Bu anlayışa göre, deney ve gözlem alanının dışına çıkan, kanıtlanamayan her türlü spekülatif soru, felsefenin ilgi alanından çıkarılmalıdır.

Bir eylemin ahlaki değeri, o eylemin sonucunda elde edilen faydaya veya kişinin o eylemi yaparken hissettiği duygusal tatmine bağlı değildir. Kant'a göre, bir eylemin ahlaki olabilmesi için, eylemin kendisinin 'ahlak yasasına' uygun olması ve kişinin bu yasaya duyduğu saygıdan dolayı o eylemi gerçekleştirmesi gerekir. Eğer bir kişi, sadece başkaları onu takdir etsin diye veya vicdanı rahatlasın diye yardım ediyorsa, bu eylem ahlaki açıdan 'değersizdir'.

18. yüzyıl, genellikle 'aklın yüzyılı' olarak tanımlanır ve rasyonel düşüncenin her türlü dogmayı yıktığı bir dönem olarak görülür. Ancak bu dönem, sadece katı bir rasyonalizmden ibaret değildir. İnsanın doğasında aklın yanında duyguların, estetik beğenilerin ve sezgilerin de önemli bir yeri olduğu savunulmuş; hatta bazı düşünürler, aklın soğukluğuna karşı duyguların sıcaklığını ve sanatın iyileştirici gücünü ön plana çıkarmışlardır.

Bilgi, felsefenin her zaman temel konularından biri olmuştur; ancak John Locke'a gelene kadar, bilgi üzerine yapılan çalışmalar genellikle diğer felsefi konuların (varlık, tanrı vb.) içinde erimiş durumdaydı. Locke, 'İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme' adlı eseriyle, bilgiyi başlı başına, bağımsız bir felsefi disiplin haline getirmiş; zihnin nasıl işlediğini ve bilginin kaynağını sistematik olarak incelemiştir.

Mutlak akıl veya 'Tin', başlangıçta kendi içine kapalı, henüz kendini gerçekleştirmemiş bir potansiyeldir. Kendini tanıyabilmesi için, kendi dışına çıkması, yani 'kendisi olmayana' (doğaya) dönüşmesi gerekir. Bu süreçte Tin, doğada yabancılaşır. Ancak bu yabancılaşma geçicidir; Tin, insanlık tarihi boyunca süren diyalektik süreçlerle doğayı kendine mal eder, onu akılla bütünleştirir ve nihayetinde kendini tam olarak tanıyarak mutlak özgürlüğe ulaşır.

Evrende var olan her şey, maddenin hareketlerinden ibarettir. İnsan da bu mekanik sistemin bir parçası olan karmaşık bir makinedir. Zihinsel süreçler, duygular veya düşünce olarak adlandırdığımız her şey, aslında beynin fiziksel işleyişinin bir sonucudur. Madde dışında tinsel veya ruhsal bir cevher yoktur.