YKS Felsefe: Bilgi Felsefesi & Fenomenoloji (10 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bir nesneye yöneldiğimizde, onun dışsal özelliklerini, geçmişteki tecrübelerimizi ve ona yüklediğimiz rastlantısal anlamları paranteze alırız. Bu işlem, nesnenin zihnimizde beliren saf yapısını, yani değişmez olanı ortaya çıkarmayı hedefler. Bilinç, nesneyi sadece bir 'şey' olarak değil, o şeyin kendisi kılan temel yapı olarak kavrar.

Bilim, doğrusal bir merdiven gibi basamak basamak yükselmez. Aksine, mevcut kuramsal çerçevenin artık karşılaşılan anormallikleri açıklayamadığı noktada, köklü bir kırılma yaşanır. Bu kırılma, bilim insanlarının dünyaya bakışını, kullandıkları araçları ve sordukları soruları bütünüyle değiştirir. Eski düzenin yerini yeni bir çerçeve alır.

Doğa bilimlerinde nesneler dışarıdan gözlemlenebilir ve tekrarlanabilir yasalarla açıklanabilir. Ancak insan eylemlerini içeren sosyal bilimlerde durum farklıdır; bir eylemin nedenini anlamak için o eylemi gerçekleştiren kişinin niyetini, içinde bulunduğu kültürel ortamı ve tarihsel bağlamı değerlendirmek gerekir. Bu yüzden sosyal bilimler, dışsal bir açıklama yerine içsel bir anlamlandırma çabasıdır.

Bir kuramın bilimsel sayılabilmesi için, onun her koşulda doğru çıkması değil, aksine yanlışlanabilme ihtimalini barındırması gerekir. Eğer bir kuram, her türlü veriyi kendi lehine yorumlayıp kendini korumaya alıyorsa, o kuram bilimsel değil, dogmatiktir. Bilim, sürekli olarak kendi hatalarını arayan ve çürütülmeye açık olan bir yapıdır.

Bir önermenin anlamlı olabilmesi için, onun dünyadaki olgularla doğrudan veya dolaylı olarak ilişkilendirilebilmesi ve denenebilmesi gerekir. Deneyle sınanamayan, gözlemle desteklenemeyen her türlü önerme, dilin sınırlarını aşan ve bilgi değeri taşımayan birer 'anlamlı olmayan' ifadedir.

Felsefenin görevi, bilimin önermelerini mantıksal olarak çözümlemek ve dildeki karmaşayı gidermektir. Bilim, ancak gözlemlenebilir olgularla ve bu olguların matematiksel dille ifadesiyle ilgilenmelidir. Bunun dışındaki alanlar, yani deneyle sınanamayan, olgusal temeli olmayan ifadeler, bilgi alanına değil, anlamsızlık alanına girer.

Bilim, sadece nesnel verilerin toplanması değil, o verileri yorumlayan bilim insanlarının oluşturduğu topluluğun bir ürünüdür. Bu topluluk, ortak inançlara, değerlere ve yöntemlere sahiptir. Bilimselliğin ne olduğuna dair kararlar, bu topluluğun ortak kabulü olan çerçeve tarafından belirlenir. Bu çerçeve, bilimsel ilerlemenin yönünü ve içeriğini tayin eder.

20. yüzyıl felsefesi, tek bir akımın veya görüşün egemen olduğu bir dönem değildir. Bir yanda bilimi tek bilgi kaynağı gören akımlar varken, diğer yanda insanın iç dünyasını, varoluşunu ve metafiziksel kaygılarını merkeze alan düşünürler mevcuttur. Tanrı'nın varlığını savunanlar ile onu reddeden materyalistler, felsefi tartışmalarda yan yana yer almıştır.

Felsefe, insanın kendi varoluşunun derinliklerine inmesidir. Bu süreç, toplumun dayattığı değerlerin ötesine geçerek, başkalarıyla olan iletişimimizde kendimizi bulmamızı gerektirir. Biz, başkalarının bize bakışından ve beklentilerinden bağımsız değiliz; aksine, onlarla olan ilişkimiz içinde kim olduğumuzu ve ne olmak istediğimizi keşfederiz.

İnsan, dünyaya fırlatılmış bir varlıktır ve bu dünyada kendi yolunu kendisi çizmek zorundadır. Seçim yapmamak bile bir seçimdir. Özgürlük, insanın omuzlarına yüklenen ağır bir sorumluluktur; çünkü insan, yaptığı her seçimle sadece kendini değil, tüm insanlığı tanımlar. Bu özgürlük, insanın kaçamayacağı bir kaderdir.