YKS Felsefe: 20. Yüzyıl Felsefesi & Fenomenoloji (10 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bir ressamın, karşısındaki ağacı resmederken, o ağaca dair daha önce öğrendiği biyolojik bilgileri, ona atfettiği sembolik anlamları ve estetik yargılarını zihninden tamamen silerek, sadece ağacın kendisine, yani doğrudan bilincine yansıyan 'o' haline odaklanması süreci anlatılmaktadır.

Bir bilim insanı, 'X maddesi, Y sıcaklığında her zaman genleşir' önermesini laboratuvar ortamında defalarca test eder ve her seferinde aynı sonucu alır. Bu önermeyi, gözlem ve ölçümle doğrudan desteklenebildiği için bilimsel olarak anlamlı ve geçerli kabul eder.

Nietzsche'ye göre geleneksel ahlak, bireyin yaşama sevincini baskılayan, onu sürü psikolojisine hapseden bir zincirdir.

Doğa bilimleri, dış dünyadaki nesneleri neden-sonuç ilişkisi içinde 'açıklamaya' çalışırken; tarih, sosyoloji ve psikoloji gibi tin bilimleri, insanın iç dünyasını ve kültürel ürünlerini 'anlamaya' odaklanır. Bir tarihi metni analiz ederken, o metnin yazıldığı dönemin ruhunu kavramak, sadece dışsal verileri incelemekten farklı bir yöntem gerektirir.

Thomas Kuhn'a göre bilim, sadece birikimli bir ilerleme süreci değildir. Bilim insanları topluluğu, belirli bir dönemde 'normal bilim' dediğimiz bir çerçeve içinde çalışır. Ancak bu çerçevenin açıklayamadığı anomaliler arttığında, bilim krize girer ve yeni bir bakış açısı, yani yeni bir paradigma, eskisinin yerini alır.

Bir sanatçı, eserini yaratırken ona önceden belirlenmiş bir form dayatmaz. Tuvalin başına geçtiğinde her fırça darbesiyle eserin neye benzeyeceğine karar verir. Sanatçı, eserin nihai halinden ve o süreçte yaptığı her tercihten bizzat sorumludur. Varoluşçulara göre insan da tıpkı bu sanatçı gibidir; kendi hayatının eserini, seçimleriyle kendisi yaratır.

Bir fotoğraf makinesi, hareket halindeki bir yarışçının anlık görüntüsünü dondurarak kaydedebilir. Ancak bu fotoğraf, yarışın bütününe, o akışkanlığa ve canlılığa dair hiçbir şey söylemez. Bergson'a göre akıl, tıpkı bu fotoğraf makinesi gibi, hayatı parçalara bölerek inceler ve onu dondurur. Oysa hayat, kesintisiz bir 'süre' (duree) içindedir.

Karl Popper'a göre, bir teorinin bilimsel sayılabilmesi için, onun gelecekte yanlışlanabileceği durumların önceden tanımlanmış olması gerekir. Eğer bir teori, her türlü gözlemle uyumlu hale getirilebiliyorsa ve hiçbir şekilde yanlışlanamıyorsa, o teori bilimsel değil, metafizikseldir.

Sartre'a göre insan, dünyaya 'fırlatılmıştır'. Bu dünyada ona yol gösterecek önceden belirlenmiş bir 'insan doğası' veya 'kader' yoktur. İnsan, yaptığı her seçimle kendi özünü inşa eder. Bu durum, insanı seçimlerinin yüküyle baş başa bırakır; yani insan, seçimlerinden dolayı tamamen sorumludur.

Kuhn'a göre bilimsel bilgi, sadece dış dünyadaki verilerin tarafsız bir yansıması değildir. Bilim insanları, içinde bulundukları paradigmanın (dünya görüşü, inançlar, eğitim) etkisi altındadır. Bu durum, bilimsel gerçekliğin zaman zaman değişebileceğini ve 'nesnellik' kavramının mutlak olmadığını gösterir.