YKS Felsefe: 17. Yüzyıl Felsefesi & Descartes ve Rasyonalizm (10 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Spinoza, geometrik yöntemi felsefesine uyarlayarak, tıpkı aksiyomlardan türetilen teoremler gibi, zihnin kendi içsel işleyişiyle mutlak ve değişmez hakikate ulaşabileceğini savunur. Ona göre duyusal veriler yanıltıcıdır; gerçeklik, ancak zihnin matematiksel bir kesinlikle işlediği mantıksal çıkarımlarla kavranabilir.

Aydınlanma dönemi düşünürleri, başlangıçta sadece Antik Yunan metinlerini çevirip yorumlayarak dilbilimsel bir çalışma yürüten entelektüel hareketin, zamanla insanın evrendeki konumunu, özgürlüğünü ve toplumsal haklarını sorgulayan bir yaşam felsefesine evrildiğini gözlemlerler. Bu dönüşüm, artık sadece geçmişin tozlu sayfalarını değil, yaşayan insanın problemlerini merkeze alan bir yaklaşımı doğurmuştur.

Galileo, teleskopla yaptığı gözlemler sonucunda Jüpiter'in uydularını keşfettiğinde, bu durum gökyüzünün değişmez ve mükemmel olduğu inancını sarsmıştır. Kilise otoriteleri, bu keşfin kutsal metinlerin yorumlanış biçimiyle çeliştiğini öne sürerek gözlemleri reddetmiş ve Galileo'yu fikirlerini geri almaya zorlamıştır.

Doğa durumunda insanlar, sınırsız bir özgürlüğe sahiptir ancak bu özgürlük, herkesin herkese karşı şiddet uygulayabildiği bir kaos ortamını doğurur. İnsanlar, kendi yaşamlarını güvence altına almak ve sürekli korkudan kurtulmak için, doğal haklarının bir kısmını ortak bir otoriteye devrederek toplumsal düzeni kurarlar.

Bacon'a göre zihin, doğayı anlamaya çalışırken bazı önyargıların (putların) etkisinde kalır. Bilimsel ilerleme, bu önyargılardan arınmış bir zihinle, doğadaki tekil olayların sistematik bir şekilde gözlemlenmesi ve bu gözlemlerden genel yasalara (tümevarım) ulaşılmasıyla mümkündür.

Leibniz'e göre evren, birbirine indirgenemeyen, kendi başına var olan sonsuz sayıda tözden (monad) oluşur. Her monad, tüm evreni kendi bakış açısından yansıtan bir aynadır ve diğerlerinden bağımsızdır.

Descartes, her şeyden şüphe ederek başladığı süreçte, şüphe etme eyleminin kendisinin bile bir düşünme gerektirdiğini fark eder. Şüphe etmek, bir düşünme biçimidir ve düşünen bir varlığın olması zorunludur. Bu, onun felsefesinin sarsılmaz temelidir.

Kant, Aydınlanmayı 'insanın kendi aklını başkasının rehberliğine ihtiyaç duymadan kullanma cesareti' olarak tanımlar. Bu süreçte bilim, yerleşik dogmaları sorgulayarak ilerlerken; felsefe, bu sorgulamanın sınırlarını ve insan haklarını temellendirir.

Spinoza'ya göre Tanrı, evrenin dışında duran bir yaratıcı değil, evrenin kendisidir (Deus sive Natura). Doğa yasaları, Tanrı'nın zorunlu işleyişidir. Dolayısıyla evrenin işleyişini anlamak, Tanrı'yı anlamaktır.

Locke'a göre insan zihni doğuştan hiçbir bilgiyle donatılmamıştır. Zihin, üzerine deneyimlerin yazıldığı boş bir levha gibidir. Bilgi, ancak duyu organları aracılığıyla dış dünyadan gelen verilerin işlenmesiyle oluşur.