Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.
✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi
0 / 11 Soru Cevaplandı
Soru 1Hidrografya
Bir akarsuyun sularını okyanus veya denizlere ulaştıramayıp bir gölde biriktirmesi veya kuruyarak yok olması durumuna 'kapalı havza' denir. Bu oluşum genellikle yer şekilleri, iklimsel kuraklık veya zeminin geçirgenliği ile doğrudan ilişkilidir.
Buna göre, aşağıda verilen akarsulardan hangisi Türkiye sınırları içerisinde yer alan ve sularını bir iç göle boşaltan kapalı havza örneğidir?
E
Yeşilırmak
D
Büyük Menderes
C
Bakırçay
B
Akarçay
A
Seyhan
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Akarçay, sularını Eber Gölü'ne boşaltan tipik bir kapalı havza akarsuyudur.
Seçenekleri incele: Seyhan, Bakırçay, Menderes ve Yeşilırmak sularını denizlere boşaltan açık havza akarsularıdır.
Akarçay'ın havza özelliklerini hatırla: Akarçay, Afyonkarahisar çevresinden doğar ve sularını Eber Gölü'ne dökerek kapalı havza özelliği gösterir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Açık havza]Büyük akarsu olduğu için karıştırılabilir.
B Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru bilgi
C Seçeneği:[Ege bölgesi]Ege akarsularının havzası sanılabilir.
D Seçeneği:[Büyük akarsu]Havza büyüklüğü ile karıştırılabilir.
E Seçeneği:[Karadeniz]Karadeniz'e dökülenleri hatırlayamama.
Soru 2Hidrografya
Akarsu debisi (akım), bir kesitten birim zamanda geçen su miktarıdır. Debinin düşük olması, akarsuyun beslenmesinin zayıf olması veya su kaybının fazla olmasıyla ilişkilidir.
Buna göre, bir akarsuyun yatağındaki kayaç yapısının 'geçirimli' (karstik) olması, akarsuyun debisinin düşük olmasına neden olur. Aşağıdaki faktörlerden hangisi de benzer şekilde akarsuyun debisinin azalmasına (kaybına) doğrudan neden olur?
D
Havza içerisinde suyun buharlaşma oranının yüksek olması
E
Beslendiği kaynak sayısının artması
B
Akarsu yatağının eğiminin artması
C
Havza içerisinde baraj sayısının artması
A
Havzaya düşen yağış miktarının artması
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: DÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Buharlaşma, suyun atmosfere karışarak akarsu yatağından eksilmesine neden olan doğrudan bir kayıp faktörüdür.
Seçenekleri analiz et: A, B, E seçenekleri debiyi artırıcı etkenlerdir.
C şıkkı debiyi düzenler ama toplam su miktarını doğrudan yok etmez (sadece tutar).
D şıkkı ise suyun fiziksel olarak yok olmasını sağlar (buharlaşma), bu nedenle debiyi doğrudan düşürür.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Yağış]Yağışın debiyle ilişkisini ters kurma.
D Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
E Seçeneği:[Beslenme]Beslenmeyi azaltan faktör sanma.
C Seçeneği:[Baraj]Barajın suyu tuttuğunu düşünme.
B Seçeneği:[Eğim]Eğimle debiyi karıştırma.
Soru 3Hidrografya
Akarsular, çeşitli fiziksel ve beşeri kriterlere göre sınıflandırılabilirler. Bu sınıflandırmalar, akarsuyun yönetiminden tarımsal kullanımına kadar birçok alanda veri sağlar.
Aşağıdakilerden hangisi akarsuları sınıflandırırken kullanılan temel özellikler arasında yer almaz?
B
Akarsuyun döküldüğü yer (Deniz/Göl)
C
Akarsuyun yatak şekli (Menderes/Vadi)
D
Beslenme kaynakları (Yağmur/Kar)
E
Akım düzeni (Rejim)
A
Akım miktarı (Debi)
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Akarsuyun yatak şekli (menderes çizmesi, vadi tipi) bir sınıflandırma kriteri değil, bir 'yeryüzü şekli' özelliğidir.
C şıkkındaki 'yatak şekli' akarsuyun jeomorfolojik bir sonucudur, bir sınıflandırma türü değildir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
E Seçeneği:[Rejim]Sınıflandırma kriteri sanılabilir.
D Seçeneği:[Beslenme]Sınıflandırma kriteri sanılabilir.
B Seçeneği:[Döküldüğü yer]Sınıflandırma kriteri sanılabilir.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
A Seçeneği:[Debi]Sınıflandırma kriteri sanılabilir.
Soru 4Hidrografya
Akarsu debisi, havzanın büyüklüğü, iklim koşulları ve yağış rejimi ile doğrudan bağlantılıdır. Ekvatoral iklim bölgesindeki akarsular genellikle yıl boyu yüksek debiye sahiptir.
Buna göre, aşağıda verilen akarsulardan hangisinin debisi, diğerlerine göre çok daha düşüktür?
D
Mississippi
E
Fırat
C
Nil
B
Kongo
A
Amazon
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: EÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Fırat, diğer seçeneklerdeki devasa havzalara (Amazon, Kongo, Mississippi, Nil) sahip dünya akarsularına kıyasla çok daha küçük bir havzaya ve debiye sahiptir.
Seçenekleri analiz et: Amazon ve Kongo Ekvatoral bölgede, çok yüksek debili akarsulardır.
Nil ve Mississippi dünyanın en uzun ve büyük havzalı akarsularındandır.
Fırat ise bölgesel bir akarsudur ve diğerlerine göre debisi oldukça düşüktür.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
B Seçeneği:[Kongo]Ekvatoral nehirleri karıştırma.
C Seçeneği:[Nil]Uzunluk ile debiyi karıştırma.
E Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
D Seçeneği:[Mississippi]Kuzey Amerika'nın en büyüğü.
A Seçeneği:[Amazon]Büyük nehirleri karıştırma.
Soru 5Hidrografya
Kuzey Yarım Küre'de yer alan bir akarsuyun akım grafiği incelendiğinde, ilkbahar aylarında (Mart-Nisan-Mayıs) debinin zirve yaptığı görülmektedir.
Bu akarsuyun daha çok kar erimeleriyle beslendiği söylenebilir. Buna göre, aşağıdaki grafiklerden hangisi kar erimeleriyle beslenen bir akarsuyun tipik akım grafiğini gösterir?
E
Yıl boyu düzensiz dalgalı grafik
D
Kışın yüksek, yazın düşük olan grafik
B
Yıl boyu düzenli, düz bir çizgi
C
İlkbaharda keskin bir yükseliş gösteren (kar erimesi) ve sonra düşen grafik
A
Sıfıra yakın başlayıp sonbaharda zirve yapan grafik
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Kar erimeleri sıcaklığın arttığı ilkbahar aylarında gerçekleşir. Bu nedenle grafikte ilkbahar aylarında ani bir yükseliş (pik) görülür.
Kar erimesi = İlkbahar ısınması.
Grafik analizi: İlkbaharda (M-N-M) zirve yapan grafik, kar erimesiyle beslenen akarsuya aittir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Sonbahar]Yanlış mevsim.
D Seçeneği:[Kış]Kış yağışlarını karıştırma.
E Seçeneği:[Düzensiz]Genel düzensiz rejim.
B Seçeneği:[Düzenli rejim]Düzenli rejimi karıştırma.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
Soru 6Hidrografya
Dünyadaki tatlı su kaynakları homojen dağılmamıştır. Büyük bir kısmı katı halde depolanmışken, çok az bir kısmı akarsu ve göllerde bulunur.
I. Yer altı suları
II. Akarsular
III. Göller
IV. Buzullar
Yukarıda verilen dünya tatlı su kaynaklarının toplam hacimlerinin en fazladan en aza doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
E
I - II - III - IV
D
III - IV - II - I
C
I - IV - III - II
B
IV - III - I - II
A
IV - I - III - II
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: AÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Dünyadaki tatlı suyun büyük çoğunluğu buzullarda (IV) bulunur. Ardından yer altı suları (I), sonra göller (III) ve en az pay akarsulara (II) aittir.
Buzullar (en fazla)
Yer altı suları
Göller
Akarsular (en az)
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
D Seçeneği:[Tam tersi]En azdan en fazlaya sıralama.
E Seçeneği:[Buzul hatası]Buzulları sona atma.
B Seçeneği:[Sıralama hatası]Göller ve yer altı sularını karıştırma.
C Seçeneği:[Buzul hatası]Yer altı suyunu başa alma.
A Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
Soru 7Hidrografya
Okyanusların karalar arasına sokulan kısımlarına iç deniz, okyanusların kenarında yer alan ve okyanustan derinlik farkı veya eşiklerle ayrılan kısımlara kenar deniz denir.
I. Akdeniz (İç)
II. Adriyatik (İç)
III. Umman Denizi (Kenar)
IV. Baltık Denizi (İç)
V. Kızıldeniz (İç)
Yukarıda verilen denizlerden hangisi 'iç deniz' tanımına uymaz?
A
I
D
IV
E
V
B
II
C
III
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Umman Denizi, Hint Okyanusu'nun bir parçasıdır ve karalar arasına dar bir şekilde sokulmuş değildir; okyanusun geniş bir uzantısıdır, bu yüzden kenar denizdir.
Akdeniz, Adriyatik, Baltık ve Kızıldeniz karalar arasında kalmış, dar boğazlarla okyanusa bağlanan iç denizlerdir.
Umman Denizi ise okyanusun kenarındadır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
D Seçeneği:[Baltık]İç deniz olduğunu bilmeme.
E Seçeneği:[Kızıldeniz]İç deniz olduğunu bilmeme.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
B Seçeneği:[Adriyatik]İç deniz olduğunu bilmeme.
A Seçeneği:[Akdeniz]İç deniz olduğunu bilmeme.
Soru 8Hidrografya
Akarsu rejimi, akarsuyun yıl içindeki akım değişimleridir. Bu değişimler üzerinde doğal ve beşeri faktörler etkilidir.
I. Havzanın iklim koşulları
II. Akarsuyun taşıdığı yük miktarı
III. İnsan faaliyetleri (Barajlar vb.)
IV. Akarsuyun uzunluğu
Yukarıda verilen özelliklerden hangileri akarsu rejimi üzerinde doğrudan etkili olmaktadır?
C
II ve III
B
I ve III
D
III ve IV
E
II ve IV
A
I ve II
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
İklim (yağış rejimi) ve insan faaliyetleri (barajlar ile akışı düzenleme) rejimi doğrudan değiştirir. Uzunluk ve yük miktarı debiyi veya yatak şeklini etkiler ama rejimi doğrudan belirlemez.
İklim: Yağışın ne zaman düştüğünü belirler (Rejim).
İnsan: Baraj yaparak akışı düzenler (Rejim).
Yük ve Uzunluk: Rejimle doğrudan ilgili değildir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
C Seçeneği:[Yük]Yükü dahil etme.
B Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
D Seçeneği:[Uzunluk]Uzunluğu dahil etme.
E Seçeneği:[Uzunluk/Yük]Rejim dışı faktörleri seçme.
A Seçeneği:[Yük]Yükün rejimle ilgili olduğunu sanma.
Soru 9Hidrografya
Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde kışlar ılık ve yağışlı, yazlar sıcak ve kuraktır. Bu durum akarsuların beslenmesini doğrudan etkiler.
Yazın debisi düşen, kışın yağışlarla yükselen bu akarsu tipi, beslenme kaynaklarına göre aşağıdakilerden hangisine örnektir?
B
Göl suları ile beslenen akarsu
C
Yağmur suları ile beslenen akarsu
E
Yer altı suları ile beslenen akarsu
D
Kar ve buz erimeleriyle beslenen akarsu
A
Karma rejimli akarsu
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Akdeniz ikliminde yağışlar kışın yağmur şeklindedir. Akarsular da bu yağışlarla beslendiği için yağmur sularıyla beslenen akarsu tipidir.
Akdeniz iklimi = Kış yağmuru.
Yağış kışın düşüyorsa, akarsu kışın kabarır.
Bu durum yağmur sularıyla beslendiğini gösterir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
B Seçeneği:[Göl]Göl beslemesi sanma.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
E Seçeneği:[Yer altı]Yer altı sanma.
D Seçeneği:[Kar]Kar erimesi sanma.
A Seçeneği:[Karma]Karışık sanma.
Soru 10Hidrografya
Düzenli rejimli akarsular, yıl boyunca yağışın veya beslenmenin dengeli olduğu bölgelerde (Ekvatoral iklim, Okyanusal iklim) görülür.
I. Amazon
II. İndus
III. Ganj
IV. Kongo
Yukarıda verilen akarsulardan hangileri düzenli rejime sahiptir?
A
I ve II
B
II ve III
C
I ve III
E
I ve IV
D
III ve IV
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: EÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Amazon ve Kongo, Ekvatoral iklim bölgesinde yer aldıkları için yıl boyu yağış alırlar ve düzenli rejime sahiptirler. İndus ve Ganj ise Muson iklimine bağlı olarak düzensizdir.
Amazon: Ekvatoral (Düzenli)
Kongo: Ekvatoral (Düzenli)
İndus/Ganj: Muson (Düzensiz - Yazın çok yağışlı, kışın kurak)
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[İndus]Büyük nehirleri düzenli sanma.
E Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
D Seçeneği:[Ganj/Kongo]Karma set.
B Seçeneği:[İndus/Ganj]Muson nehirlerini düzenli sanma.
C Seçeneği:[Ganj]Ganj'ı düzenli sanma.
Soru 11Hidrografya
Dünyanın önemli akarsuları, döküldükleri deniz veya okyanuslara göre sınıflandırılabilir.
I. Missisippi - Atlas Okyanusu
II. Tuna - Karadeniz
III. Sarıırmak - Büyük Okyanus
IV. Nil - Kızıldeniz
V. Amazon - Atlas Okyanusu
Yukarıdaki tabloda akarsu ve döküldükleri yer eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A
I
B
II
C
III
E
V
D
IV
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: DÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi