Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.
✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi
0 / 9 Soru Cevaplandı
Soru 1Atmosfer ve İklim
Dünya'nın çevresini saran gaz kütlesi olan atmosfer, yeryüzündeki fiziksel ve biyolojik süreçlerin düzenleyicisidir. Atmosferin varlığı, gezegenin enerji bütçesini ve yüzey koşullarını doğrudan belirler.
Eğer Dünya'nın atmosferi aniden yok olsaydı, yeryüzündeki fiziksel süreçlerde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenirdi?
A
Güneş'ten gelen zararlı ultraviyole ışınlarının yeryüzüne ulaşımının engellenmesi
B
Gündüz ısınan yüzeyin gece hızla ısı kaybetmesi sonucu ekstrem sıcaklık farklarının oluşması
C
Kısa dalga boylu ışınların atmosferde daha fazla kırılmaya uğraması
D
Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızının yavaşlaması
E
Yeryüzündeki kayaçların kimyasal ayrışma hızının artması
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Atmosfer, 'sera etkisi' yaratarak yeryüzünün aşırı ısınmasını ve aşırı soğumasını engeller. Atmosferin yokluğu, ısının tutulamamasına ve gece-gündüz sıcaklık farklarının uç noktalara (Ay'daki gibi) ulaşmasına neden olur.
Atmosferin en temel görevlerinden biri ısıyı tutmaktır.
Atmosferin olmadığı bir ortamda ısıyı tutacak gaz kütlesi kalmaz.
Güneş gören yüzey hızla ısınırken, güneş görmeyen yüzey hızla ısı kaybeder.
Bu durum ekstrem günlük sıcaklık farklarına yol açar.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Atmosferin işlevi ile karıştırma]Ozon tabakasının işlevi ile karıştırılabilir.
B Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
C Seçeneği:[Fiziksel yanılgı]Kırılma kavramı atmosferle ilişkilendirilir ancak yokluğunda kırılma gerçekleşmez.
D Seçeneği:[Alakasız seçenek]Atmosferin varlığı ile dönüş hızı arasında doğrudan bir ilişki yoktur.
E Seçeneği:[Ters mantık]Ayrışma ile karıştırılabilir.
Soru 2Atmosfer ve İklim
Atmosfer, yerden yukarıya doğru farklı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip katmanlardan oluşur.
I. Gazların iyonlaşmış halde bulunduğu ve radyo dalgalarının iletildiği katmandır.
II. Güneş'ten gelen zararlı mor ötesi ışınların büyük kısmının tutulduğu gaz yoğunlaşmasının olduğu bölgedir.
III. Hava olaylarının yaşandığı ve su buharının tamamına yakınının bulunduğu katmandır.
Bu özelliklere sahip atmosfer katmanları aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralanmıştır?
A
Termosfer - Stratosfer - Troposfer
B
Mezosfer - Ozonosfer - Troposfer
C
Eksosfer - Termosfer - Stratosfer
D
Termosfer - Troposfer - Stratosfer
E
Stratosfer - Termosfer - Troposfer
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: AÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
I. İyonosfer (Termosfer içinde), II. Ozonosfer (Stratosfer içinde), III. Troposfer.
I. İyonlaşma -> Termosfer.
II. UV ışınları -> Ozonosfer (Stratosfer'in alt katmanı).
III. Hava olayları/Su buharı -> Troposfer.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
B Seçeneği:[Mezosfer hatası]İyonosfer ile Mezosfer karıştırılabilir.
C Seçeneği:[Eksosfer hatası]Dış katmanla karıştırma.
D Seçeneği:[Sıralama hatası]II ve III yer değiştirmiş.
E Seçeneği:[Sıralama hatası]Tamamen yanlış eşleşme.
Soru 3Sıcaklık
Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı, sıcaklığın en temel belirleyicisidir. Ancak bazı durumlarda, aynı enlemde olmalarına rağmen merkezlerin sıcaklıkları farklılık gösterebilir.
Aşağıdakilerden hangisi, sıcaklığın yeryüzündeki dağılışında güneş ışınlarının geliş açısı dışında kalan (ikincil/özel) faktörlerin etkisine bir örnek değildir?
A
Ekvator'dan kutuplara gidildikçe sıcaklığın genel olarak azalması
B
Aynı enlemdeki iki noktadan, yükseltisi az olanın daha sıcak olması
C
Deniz kıyısındaki bir yerin, aynı enlemdeki iç kesimden daha ılıman olması
D
Güney Yarım Küre'deki bir dağın kuzey yamacının daha sıcak olması
E
Sıcak su akıntılarının ulaştığı kıyıların, aynı enlemdeki diğer yerlerden sıcak olması
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: AÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
A seçeneği güneş ışınlarının geliş açısının (enlem etkisi) doğrudan bir sonucudur. Diğerleri özel faktörlerdir.
Enlem etkisi = Güneş ışınlarının geliş açısı.
Yükselti, karasallık, bakı, okyanus akıntıları = Enlem dışı (özel) faktörler.
A şıkkı doğrudan enlem etkisi ile ilgilidir.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
B Seçeneği:[Yükselti etkisi]Bu bir özel faktördür.
C Seçeneği:[Denizellik etkisi]Bu bir özel faktördür.
D Seçeneği:[Bakı etkisi]Bu bir özel faktördür.
E Seçeneği:[Okyanus akıntısı]Bu bir özel faktördür.
Soru 4Sıcaklık
Bir merkeze güneş ışınları sabah saatlerinde eğik, öğle vaktinde en dik açıyla gelir. Yeryüzü, güneşten aldığı ısıyı hemen geri yansıtmaz, önce ısınır sonra ısıyı atmosfere verir.
Buna göre, bu merkezin sabah saatlerinden akşam saatlerine kadar olan sıcaklık değişimini gösteren en uygun grafik aşağıdakilerden hangisidir?
A
Sıcaklığın sabah yüksek olup öğlene doğru düştüğü grafik
B
V şeklinde bir grafik
C
Sabah artan, öğleden sonra zirve yapıp akşam düşen çan eğrisi grafiği
D
Sabah düşük, öğleden sonra zirve yapan ve akşam düşen, öğleden sonra daha yüksek olan grafik
E
Sabah düşük, öğle vakti zirve yapan ve hemen düşen simetrik grafik
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: DÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Sıcaklık birikimi nedeniyle en yüksek sıcaklık öğle vaktinde (güneş ışınlarının en dik geldiği an) değil, öğleden sonra (14:00 civarı) gerçekleşir.
Güneş ışınları öğle vakti en dik gelir.
Yeryüzü ısınır, ısı birikir.
Maksimum sıcaklık öğleden sonra görülür.
Grafik, öğleden sonra tepe noktası yapacak şekilde asimetrik olmalıdır.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Ters mantık]Sabahın sıcak olduğunu sanma.
B Seçeneği:[U şekli]Sıcaklığın öğlen düştüğünü sanma.
C Seçeneği:[Simetrik hata]Isınma ve soğumanın eşit olduğunu sanma.
D Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
E Seçeneği:[Simetrik hata]Güneşin en dik geldiği anın en sıcak an olduğunu sanma.
Soru 5Sıcaklık
Dünya'nın yıllık hareketine bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısı değişir. Ancak, güneş ışınlarının en dik geldiği tarih ile en sıcak ayın yaşandığı tarih arasında 'ısı birikimi' nedeniyle zaman farkı oluşur.
Kuzey Yarım Küre'de güneş ışınlarının en dik açıyla geldiği tarih 21 Haziran olmasına rağmen, en sıcak aylar genellikle Temmuz ve Ağustos'tur. Buna göre, aşağıda koordinatları verilen merkezlerden hangisinde 21 Mart ile 23 Eylül tarihleri arasında sıcaklık farkı en belirgin şekilde 'ısı birikimi' ile açıklanır?
A
30°-40° Kuzey, 20°-30° Doğu (Akdeniz çevresi)
B
10°-20° Güney, 30°-40° Batı
C
40°-50° Kuzey, 10°-20° Doğu
D
0°-10° Güney, 50°-60° Doğu
E
60°-70° Kuzey, 30°-40° Doğu
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: AÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Kuzey Yarım Küre'de Orta Kuşak'ta (Akdeniz çevresi gibi) ısı birikimi daha belirgindir. 23 Eylül, 21 Mart'tan daha sıcaktır çünkü yaz boyunca biriken ısı henüz dağılmamıştır.
Kuzey Yarım Küre'de 21 Haziran'dan sonra yaz başlar.
Isı birikimi yazın sonunda (Eylül'de) zirveye yaklaşır.
Bu durum Orta Kuşak'ta belirgindir.
A seçeneği Kuzey Yarım Küre Orta Kuşak'ı temsil eder.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
B Seçeneği:[Güney Yarım Küre]Yarım küre karıştırma.
C Seçeneği:[Farklı enlem]Enlem karıştırma.
D Seçeneği:[Ekvatoral bölge]Ekvatoral bölgede mevsimsel fark azdır.
E Seçeneği:[Kutup bölgesi]Kutup bölgesinde ısı birikimi azdır.
Soru 6Sıcaklık
Atmosferde yükseldikçe sıcaklık her 200 metrede ortalama 1∘C azalır. Bu durum yeryüzündeki bitki örtüsünden kalıcı kar sınırına kadar pek çok şeyi etkiler.
I. Bir dağ yamacı boyunca yükseldikçe bitki türlerinin kuşaklar oluşturması.
II. Çöllerde nem azlığı nedeniyle gece-gündüz sıcaklık farkının fazla olması.
III. Dağların denize bakan yamaçlarında yağışın daha fazla olması.
IV. Ekvator'da bile yüksek dağların zirvesinde kalıcı karların bulunması.
Yukarıdakilerden hangileri, sıcaklığın yükseltiye bağlı olarak azaldığını doğrudan gösteren kanıtlardır?
A
I ve II
B
I ve IV
C
II ve III
D
II ve IV
E
III ve IV
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
I. Bitki kuşakları (yükselti ile sıcaklık değişimi), IV. Kalıcı kar sınırı (yükselti ile sıcaklık değişimi). II. Nem ile ilgilidir, III. Yamaç yağışı ile ilgilidir.
I. Yükselti arttıkça sıcaklık azalır, bitkiler değişir. (Doğru)
II. Nem azlığı ile ilgilidir. (Yanlış)
III. Yamaç yağışı ile ilgilidir. (Yanlış)
IV. Yükselti arttıkça sıcaklık azalır, kar erimez. (Doğru)
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Nem etkisi]Çöl ve sıcaklık farkı karıştırma.
B Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
C Seçeneği:[Nem ve yağış]İkisi de yükselti ile doğrudan değil, nemle ilgilidir.
D Seçeneği:[Nem ve yükselti]II. öncül yanlış.
E Seçeneği:[Yağış ve yükselti]III. öncül yanlış.
Soru 7Sıcaklık
Matematiksel iklim kuşakları sadece enleme göre belirlenirken, sıcaklık iklim kuşakları kara-deniz dağılışı, okyanus akıntıları ve rüzgarlar gibi faktörlerle şekillenir.
I. Yerel Rüzgarlar
II. Okyanus Akıntıları
III. Yörüngenin Şekli
IV. Kara ve Denizlerin Dağılışı
Yukarıdakilerden hangileri, sıcaklık iklim kuşaklarının sınırlarının matematiksel iklim kuşaklarına göre farklılık göstermesinde etkili olmuştur?
A
I ve II
B
II ve III
C
II ve IV
D
III ve IV
E
I ve IV
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: CÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Okyanus akıntıları ve kara-deniz dağılışı sıcaklığı doğrudan etkileyerek sınırları değiştirir. Yörünge şekli (elips) tüm dünyayı etkiler, bölgesel fark yaratmaz. Yerel rüzgarlar çok küçük ölçeklidir, iklim kuşağı sınırını değiştirmez.
I. Yerel rüzgarlar (Küçük ölçekli).
II. Okyanus akıntıları (Büyük ölçekli, etkili).
III. Yörünge şekli (Genel, bölgesel değil).
IV. Kara-deniz dağılışı (Büyük ölçekli, etkili).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Yerel rüzgar]Rüzgarın etkili olduğunu sanma.
B Seçeneği:[Yörünge etkisi]Yörünge etkisini karıştırma.
C Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
D Seçeneği:[Yörünge etkisi]Yörünge etkisini karıştırma.
E Seçeneği:[Yerel rüzgar]Rüzgarın etkili olduğunu sanma.
Soru 8Sıcaklık
Okyanus akıntıları, geldikleri yerin sıcaklık özelliklerini taşıyarak ulaştıkları kıyıların sıcaklığını değiştirir ve izoterm (eş sıcaklık) eğrilerinde sapmalara neden olur.
I. Kuzey Yarım Küre'de kıtaların batı kıyılarında izoterm eğrileri Ekvator'dan uzaklaşır. Nedeni: ............
II. Güney Yarım Küre'de kıtaların batı kıyılarında izoterm eğrileri Ekvator'a doğru yaklaşır. Nedeni: ............
III. Güney Yarım Küre'de izoterm eğrileri daha düzgün uzanış gösterir. Nedeni: ............
Yukarıdaki boşluklara getirilmesi gereken kavramlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A
Sıcak su akıntısı - Soğuk su akıntısı - Kara-deniz dağılışı
B
Yükselti - Bakı - Enlem
C
Soğuk su akıntısı - Sıcak su akıntısı - Kara-deniz dağılışı
D
Kara-deniz dağılışı - Sıcak su akıntısı - Soğuk su akıntısı
E
Enlem - Yükselti - Bakı
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: AÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
I. KYK batı kıyıları (örn: Avrupa) sıcak akıntı (Gulf Stream) ile ısınır, izotermler kutba sapar (uzaklaşır). II. GYK batı kıyıları soğuk akıntı ile soğur, izotermler Ekvator'a sapar (yaklaşır). III. GYK'de deniz oranı fazla olduğu için izotermler daha düzgündür.
KYK Batı = Sıcak Akıntı (Ekvator'dan uzaklaşır).
GYK Batı = Soğuk Akıntı (Ekvator'a yaklaşır).
GYK Düzgün = Deniz oranı/Kara-deniz dağılışı.
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
A Seçeneği:[Doğru seçenek]Doğru mantık
B Seçeneği:[Alakasız]Yükselti-bakı karıştırma.
C Seçeneği:[Ters mantık]Sıcak-soğuk karıştırma.
D Seçeneği:[Ters mantık]Kara-deniz dağılışı I'e gelemez.
E Seçeneği:[Alakasız]Enlem-yükselti karıştırma.
Soru 9Sıcaklık
Dünya haritası üzerinde K-L, M-N ve R-P noktaları işaretlenmiştir. Bu noktaların sıcaklıkları, bulundukları enlem, yükselti, denizellik/karasallık ve okyanus akıntıları gibi faktörlere bağlı olarak farklılık gösterir.
Bu merkezlerin sıcaklıklarının farklı olmasının temel nedenleri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? (K-L: Aynı enlem, K iç kesim L kıyı; M-N: M deniz kıyısı N yüksek dağ; R-P: Aynı enlem, R batı kıyısı P doğu kıyısı)
A
Enlem - Bakı - Rüzgar
B
Denizellik - Yükselti - Okyanus Akıntısı
C
Boylam - Karasallık - Yükselti
D
Enlem - Denizellik - Boylam
E
Okyanus Akıntısı - Enlem - Yükselti
Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz
✓ Doğru Cevap: BÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi