TYT Felsefe: Felsefenin Özellikleri & Refleksif Düşünce (12 Soruluk Çıkmış Formatında Test)

Bir ressamın sadece tuvalindeki manzarayı değil, o manzarayı çizerken kullandığı fırça darbelerinin kendi iç dünyasındaki yansımasını da tuvale aktarması gibidir felsefe. Felsefe, sadece var olanı konu edinmez; o var olanı konu edinen düşüncenin kendisine de geri döner. Yani düşünce, kendi üzerine eğilerek kendi yapısını, sınırlarını ve dayanaklarını sorgular.

Bir mühendis köprü inşa ederken statik hesaplamalar yapar ve fizik yasalarını kullanır. Ancak bu köprünün 'neden' yapılması gerektiği, bu köprünün insanların yaşam kalitesine nasıl bir katkı sunacağı veya etik olarak neyi temsil ettiği fizik yasalarının konusu değildir. İşte insan, yaşamın anlamı ve değerleri konusunda bir karara varmak istediğinde felsefeye ihtiyaç duyar.

Filozof, sıradan insanın 'nasıl olsa böyledir' diyerek geçip gittiği olaylar karşısında duraksayan kişidir. O, güneşin doğuşuna sadece bir doğa olayı olarak değil, varlığın bir mucizesi olarak bakar. Her gün gördüğü ağaca, sanki ilk kez görüyormuş gibi şaşkınlıkla bakar ve 'Neden?' diye sorar.

A: Adalet nedir? B: Yasaların uygulandığı düzendir. A: Peki, yasalar haksızsa adalet yine de sağlanmış olur mu? B: O zaman yasa değişmelidir. A: Peki, değişen yasanın adil olduğunu neye dayanarak söyleyebiliriz?

Felsefe, sadece entelektüel bir merakın tatmini değildir. Eğer bir kişi 'adalet' üzerine düşündüğü halde adaletsiz davranıyorsa, onun yaptığı sadece bir kavram oyunudur. Felsefe, bilginin yaşamla buluştuğu noktada anlam kazanır. Bilgiyi sevmek, o bilginin gerektirdiği erdemli yaşamı da arzulamayı gerektirir.

Biyoloji bilimi, genetik yapıyı inceler ve 'insan genomu nasıldır?' sorusuna yanıt arar. Ancak 'genetik mühendisliği ile insanın yapısını değiştirmek ahlaki midir?' sorusu biyolojinin değil, felsefenin alanıdır. Bilim, olanı betimlerken; felsefe, olması gerekeni sorgular.

İnsan, bir nesneyi algıladığında o nesne hakkında bilgi edinir. Ancak felsefe, bu bilginin nasıl elde edildiğini, bilginin kaynağını ve sınırlarını sorgular. Yani felsefe, doğrudan nesneye değil, nesne hakkındaki düşünceye yönelir.

Felsefe, toplumun kabul ettiği genel doğruları olduğu gibi almaz. 'Bu doğru mudur?', 'Neden böyle kabul edilmiştir?' diye sorar. Bu tavır, bazen toplumun yerleşik düzenini sarsabilir. Ancak bu sarsıntı, aslında toplumun daha sağlıklı bir düşünce yapısına kavuşması için gerekli bir süreçtir.

Antik Yunan'da filozoflar 'arkhe' (ilk neden) nedir sorusuyla evreni anlamaya çalışırken, Orta Çağ'da felsefe daha çok inanç ve akıl ilişkisini, Tanrı'nın varlığını tartışmıştır. Modern çağda ise bilgi ve özne merkezli sorular ön plana çıkmıştır.

Bugünün filozofu, Platon'un mağara alegorisini okumadan kendi bilgi kuramını oluşturamaz. Geçmişteki düşünürlerin açtığı yollar, bugünkü düşüncenin basamaklarını oluşturur. Felsefe, geçmişin mirasını reddetmek yerine onu eleştirerek ve geliştirerek ilerler.

Bilimler, varlığı parçalara ayırarak inceler; fizik maddeyi, biyoloji canlıyı ele alır. Felsefe ise bu parçaların ötesine geçerek, varlığı bir bütün olarak, kendi birliği içinde anlamaya çalışır.

Felsefe, her türlü inancı, bilgiyi ve kuralı akıl süzgecinden geçirir. O, 'bu böyledir' denilen her şeye karşı 'neden?' diye sorar. Bu tavrıyla felsefe, değişmez doğrulara (dogmalara) karşı durur.