TYT Felsefe: Bilim Felsefesi & Antik Bilim Anlayışı (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Mezopotamya uygarlıklarında, özellikle gökyüzü olaylarının takibi ve tarımsal döngülerin belirlenmesi amacıyla geliştirilen astronomik ve matematiksel veriler, oldukça hassas hesaplamalara dayanıyordu. Ancak bu hesaplamalar, gökyüzünün neden bu şekilde hareket ettiğine dair genel, evrensel ve kanıtlanabilir bir 'doğa yasası' arayışından ziyade, hasat zamanını veya dini törenleri belirlemek gibi doğrudan faydacı amaçlara hizmet ediyordu. Bu nedenle, bu uygarlıklarda gözlem ve hesaplama çok gelişmiş olmasına rağmen, 'neden' sorusunu soran sistematik bir doğa felsefesi veya bilimsel teori kurma çabası geri planda kalmıştır.

Sokrates'e göre erdem, kişinin kendi içindeki bilgiyi keşfetmesiyle oluşur. Kötülük, bilerek yapılan bir tercih değil, 'bilgisizlik'ten kaynaklanan bir yanılgıdır. İnsan, neyin iyi olduğunu tam anlamıyla idrak ederse, onu yapmaktan geri duramaz. Bu nedenle ahlaklı olmak, doğru bilgiye sahip olmakla eşdeğerdir.

Protagoras'a göre, 'İnsan her şeyin ölçüsüdür'. Bu, rüzgarın üşüyen için soğuk, üşümeyen için ılık olması gibi, bilginin nesnel bir gerçekliğe değil, algılayanın durumuna bağlı olduğunu savunur. Herkesin algısı kendi dünyasında doğrudur.

Herakleitos, evrendeki her şeyin sürekli bir değişim (oluş) içinde olduğunu, 'aynı nehirde iki kez yıkanılmayacağını' savunur. Sofistler ise, doğadaki bu sürekli değişimin, nesneler hakkında sabit ve kesin bir bilgiye ulaşmayı imkansız kıldığını öne sürerler.

Sokrates, insanlara doğrudan bilgi vermez. Bunun yerine, onlara sorular sorarak, mevcut bilgilerindeki çelişkileri fark etmelerini sağlar. Ona göre, 'doğru bilgi' insanın zihninde zaten vardır; önemli olan, uygun sorularla bu bilginin 'doğurtulması'dır. Buna 'Sokrates Yöntemi' denir.

Miletli filozoflar (Thales, Anaksimenes vb.) evrenin ana maddesini (arkhe) su veya hava gibi sabit, değişmeyen bir töz olarak görürler. Herakleitos ise evreni 'akan' bir süreç olarak tanımlar ve hiçbir şeyin kendisiyle aynı kalmadığını savunur.

Empedokles'e göre evren tek bir maddeden değil, dört temel unsurdan (hava, su, toprak, ateş) oluşur. Bu unsurlar kendi başlarına değişmezdir. Evrendeki değişim, bu unsurların bir araya gelip ayrılmasıyla gerçekleşir.

MÖ 6. yüzyıl ile MS 2. yüzyıl arasındaki Antik Yunan felsefesinde, filozoflar evrenin temelinin ne olduğunu, her şeyin kendisinden türediği ana maddeyi araştırmışlardır.

Platon'a göre 'İyi İdeası', tüm ideaların en üstünde yer alır. Tıpkı güneşin dünyadaki nesneleri görünür kılması ve onlara hayat vermesi gibi, İyi İdeası da diğer tüm idealara ve bilgiye varlığını, doğruluğunu ve anlaşılabilirliğini kazandırır. Ancak İyi İdeası, bilginin ve doğruluğun kendisinden daha yüce bir konumdadır.