TYT Felsefe: 15-17. Yüzyıl Felsefesi & Bilim ve Yöntem (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Modern bilimsel devrim sürecinde, doğa artık kutsal bir gizemler bütünü olarak değil, çözülmesi gereken karmaşık bir mekanizma olarak görülmeye başlanmıştır. Bu bakış açısı, doğa olaylarının ardında yatan değişmez yasaların keşfedilmesini zorunlu kılmış, bu yasaların ise ancak matematiksel formülasyonlar ve tekrarlanabilir gözlemlerle doğrulanabileceği kabul edilmiştir. Artık bilgi, otoriteye dayalı bir inanç değil, kanıta dayalı bir zorunluluktur.

Spinoza'ya göre, zihin dış dünyadan gelen karmaşık verileri işlemekle kalmaz; aynı zamanda kendi içinde $A = A$ ilkesi gibi mutlak kesinliğe sahip, deneyimden bağımsız doğrular barındırır. Bu doğrular, bir binanın temeli gibi diğer tüm bilgilerin üzerine inşa edildiği sarsılmaz öncüllerdir. Zihin, bu öncülleri kullanarak tümdengelimsel bir yöntemle evrenin yasalarına ulaşabilir.

Hobbes ve Locke gibi düşünürler, felsefenin alanını 'doğa yasaları' ile sınırlamışlardır. Onlara göre felsefe, teolojik tartışmaların ötesine geçmeli ve gözlemlenebilir fiziksel dünyayı açıklamalıdır. Bu yaklaşım, evreni bir saat mekanizması gibi gören ve bu mekanizmanın parçalarını (madde ve hareket) analiz etmeyi amaçlayan yeni bir rasyonaliteyi beraberinde getirmiştir.

17. yüzyıl akılcıları, zihnin kendi içine dönerek tüm evrensel doğruları keşfedebileceğine inanmışlardır. Ancak bu yaklaşım, dış dünyadaki somut verileri ve deneyimi 'aldatıcı' olarak yaftalayarak yok saymıştır. Oysa zihin, boş bir levha (tabula rasa) olmasa bile, dış dünyadan gelen duyusal verilerle beslenmediği sürece, sadece kendi kurgularından ibaret, gerçeklikten kopuk bir sistem üretme riskiyle karşı karşıyadır.

Toplumsal yapının hızla değiştiği, feodal bağların çözülüp merkezi devletlerin güç kazandığı dönemlerde, mevcut düzenin yarattığı adaletsizlikler ve kaos, düşünürleri 'mükemmel' bir toplum kurgusu yapmaya itmiştir. Bu kurgular, mevcut sistemin aksaklıklarına bir tepki olarak doğmuş ve geleceğe dair bir umut projeksiyonu sunmuştur.

Bacon'ın ideal devletinde, devletin temel karar alma mekanizmaları, duygusal veya geleneksel yargılara değil, doğrudan bilimsel veriye ve araştırmaya dayanır. Burada yönetenler, toplumu 'yönetenler' değil, toplumun sorunlarını bilimsel yöntemle çözen 'bilginler'dir. Devlet, bir laboratuvar gibi çalışır.

Skolastik felsefede insan, Tanrı'nın yarattığı hiyerarşik düzenin bir parçası olarak 'nesne' konumundaydı. Ancak modern felsefeyle birlikte insan, kendi varlığını sorgulayan, dünyayı anlamlandıran ve bilgiyi kuran 'özne' konumuna yükseldi. Artık bilgi, dışarıdan alınan bir vahiy değil, insanın kendi aklıyla inşa ettiği bir yapıdır.

Siyaset, ahlaki kuralların değil, devletin bekasının ve gücün korunması ilkesinin geçerli olduğu bir alandır. Hükümdar, devletin birliğini sağlamak için gerektiğinde sert, gerektiğinde ise kurnaz olmalıdır. Önemli olan, devletin ayakta kalmasıdır; bu yolda atılan her adım, sonucu itibarıyla meşrudur.