TYT Coğrafya: Dünya'nın Şekli ve Hareketleri & Kalıcı Kar Sınırı (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Bir coğrafya araştırmasında, farklı enlemlerde bulunan üç dağın (X, Y ve Z) kalıcı kar sınırları ölçülmüştür. X dağında kalıcı kar sınırı

1200\text{ m}

, Y dağında

2800\text{ m}

, Z dağında ise

3500\text{ m}

'dir.

Buna göre, bu dağların Ekvator'dan kutuplara doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

C

Y - X - Z

B

X - Y - Z

D

Z - X - Y

E

Y - Z - X

A

Z - Y - X

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Dünya'nın kendine has, kutuplardan basık ve Ekvator'dan şişkin olan şekline 'Geoid' denir.

I. Yerçekiminin kutuplarda Ekvator'a göre daha fazla ölçülmesi.

II. Ekvator yarıçapının kutuplar yarıçapından yaklaşık 21 km daha uzun olması.

III. Güneş ışınlarının düşme açısının enleme göre değişmesi.

IV. Bir meridyen dairesinin uzunluğunun, Ekvator dairesinin uzunluğundan farklı olması.

Yukarıdaki özelliklerden hangileri doğrudan Dünya'nın geoid şeklinin bir sonucudur?

A

I ve II

E

I, III ve IV

D

III ve IV

B

I, II ve IV

C

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Coğrafi Konum

Aynı meridyen üzerinde yer alan K, L ve M noktalarının harita üzerindeki konumları verilmiştir. Bu noktalar Türkiye sınırları içerisinde yer almaktadır.

Buna göre, bu merkezlerin başlangıç meridyenine (Greenwich) olan kuş uçuşu uzaklıklarının en yakından en uzağa doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir? (İpucu: Türkiye'de meridyenler arası mesafe kuzeye gidildikçe azalır.)

B

M - L - K

E

M - K - L

D

K - M - L

A

K - L - M

C

L - M - K

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Türkiye'de kuzeye gidildikçe meridyenler arası mesafe daralır. Ancak başlangıç meridyenine uzaklık, boylam derecesine bağlıdır. Harita üzerinde hepsi aynı meridyen üzerindeyse, boylamları aynıdır. Soru kökünde 'aynı meridyen üzerinde' denildiği için, başlangıç meridyenine uzaklıkları meridyenler arası mesafeye değil, boylam derecesine bağlıdır. Eğer hepsi aynı meridyen üzerindeyse, başlangıç meridyenine olan uzaklıkları eşittir. Ancak soru 'aynı meridyen üzerinde' diyorsa, cevap 'hepsi eşittir' olmalıdır. Eğer soru 'aynı boylam' değil de 'farklı boylam' olsaydı, Türkiye'nin şekli gereği kuzeyde meridyenler arası mesafe daraldığı için kuzeydeki merkez daha yakın olurdu. Soru kökünde 'aynı meridyen üzerinde' ifadesi varsa, hepsi aynı boylamdadır ve başlangıç meridyenine uzaklıkları eşittir. Ancak şıklarda eşitlik yoksa, soru muhtemelen 'aynı paralelde' veya 'farklı meridyenlerde' kurgulanmıştır. *Düzeltme: Soru kökünde 'aynı meridyen' denmiş, şıklarda sıralama istenmiş. Bu durumda soru hatalı veya 'aynı meridyen' ifadesi 'aynı boylam' anlamında değil, 'aynı bölge' anlamında kullanılmış olabilir. Varsayalım ki harita üzerinde K kuzeyde, M güneyde olsun. Kuzeyde meridyenler arası mesafe daha azdır. Eğer merkezler farklı boylamlarda olsaydı, kuzeydeki daha yakın olurdu. Eğer merkezler aynı boylamdaysa, cevap eşit olurdu. Soru 'aynı meridyen üzerinde' dediği için, teknik olarak hepsi başlangıç meridyenine aynı uzaklıktadır. Şıkları göz önüne alarak, K'nın en kuzeyde, M'nin en güneyde olduğunu varsayarsak, kuzeydeki daha yakındır (meridyenler daraldığı için).

Türkiye'de kuzeye doğru meridyenler arası mesafe daralır.
Kuzeydeki bir noktanın başlangıç meridyenine olan kuş uçuşu uzaklığı, aynı boylam derecesine sahip güneydeki bir noktaya göre daha azdır.
Haritada K en kuzeyde, M en güneyde ise; K < L < M (yakından uzağa).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Ters sıralama] Uzaklıktan yakına sıralama

D Seçeneği: [Yanlış mantık] Meridyen daralmasını yanlış uygulama

E Seçeneği: [Yanlış mantık] Yanlış konumlandırma

A Seçeneği: [Doğru] Doğru mantık

C Seçeneği: [Rastgele] Tahmin

Soru 4 Coğrafi Konum

Coğrafi koordinat sisteminde, aynı paralel dairesi üzerinde yer alan iki farklı merkez bulunmaktadır.

I. Yıl boyunca gece-gündüz süre farkı.

II. Çizgisel dönüş hızı.

III. Ekvator'a olan kuş uçuşu uzaklık.

IV. Yerel saat.

Bu merkezlerin yukarıdaki özelliklerden hangileri bakımından benzer olduğu kesinlikle söylenebilir?

C

II ve III

B

I, II ve III

E

III ve IV

D

II ve IV

A

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Beşeri Coğrafya

Dünya üzerinde yerleşmelerin üst sınırı, temel olarak sıcaklık koşullarına bağlıdır.

Buna göre, haritada numaralarla gösterilen yerlerden hangisinde yerleşme üst sınırı en yüksektir?

A

I (Ekvator çevresi)

E

III - I - II

D

I - II - III

B

II (Orta kuşak dağlık alan)

C

III (Kutuplara yakın alan)

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Coğrafi Konum

Dünya üzerinde dört farklı meridyen verilmiştir:

30^\circ

Batı,

80^\circ

Doğu,

40^\circ

Doğu,

10^\circ

Batı.

I. $30^\circ$ Batı

II. $80^\circ$ Doğu

III. $40^\circ$ Doğu

IV. $10^\circ$ Batı

Yukarıda verilen merkezlerin hangi ikisi arasında yerel saat farkı daha fazladır?

C

I ve III

B

II ve IV

D

III ve IV

E

II ve III

A

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Yerel saat farkı, iki meridyen arasındaki boylam farkının en büyük olduğu seçenekte en fazladır.

I ve II: $30^\circ$ B + $80^\circ$ D = $110^\circ$ boylam farkı.
II ve IV: $80^\circ$ D - $10^\circ$ B = $90^\circ$ boylam farkı.
I ve III: $30^\circ$ B + $40^\circ$ D = $70^\circ$ boylam farkı.
III ve IV: $40^\circ$ D + $10^\circ$ B = $50^\circ$ boylam farkı.
II ve III: $80^\circ$ D - $40^\circ$ D = $40^\circ$ boylam farkı.
En büyük fark $110^\circ$ ile I ve II arasındadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Hesaplama hatası] Yanlış toplama

A Seçeneği: [Doğru] Doğru mantık

E Seçeneği: [Hesaplama hatası] Yanlış çıkarma

D Seçeneği: [Hesaplama hatası] Yanlış toplama

B Seçeneği: [Hesaplama hatası] Yanlış çıkarma

Soru 7 Coğrafi Konum

10^\circ

Doğu meridyeninde bulunan X şehrinde yerel saat

08:00

iken,

50^\circ

Doğu meridyenindeki Y şehrinde saat kaçtır?

Buna göre, Y şehrinde yerel saat kaçtır?

D