TYT Coğrafya: Dünya'nın Şekli ve Hareketleri & Çizgisel Hız (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Dünya üzerindeki beş farklı araştırma istasyonunun coğrafi koordinatları incelenmiş ve enlem dereceleri sırasıyla

K (65^\circ\text{ Kuzey})

,

L (40^\circ\text{ Kuzey})

,

M (20^\circ\text{ Kuzey})

,

N (0^\circ\text{ Ekvator})

ve

P (35^\circ\text{ Güney})

olarak belirlenmiştir.

Buna göre, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü esnasında birim zamanda katettiği yol dikkate alındığında, çizgisel dönüş hızı en fazla olan istasyon hangisidir?

A

K

B

L

E

P

D

N

C

M

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe azalır; Ekvator'da en fazladır.

1. Dünya'nın şeklinden dolayı paralellerin çevre uzunluğu Ekvator'dan kutuplara doğru daralır.
2. 24 saatte bir tam tur atıldığından çevresi en geniş olan Ekvator ( $0^\circ$ ) üzerinde çizgisel hız maksimumdur ( $N$ noktası).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Ekvator'un en hızlı dönen yer olduğunu doğru bilmiştir.

E Seçeneği: [Güney yarım küre yanılgısı] Yarım küre farkının çizgisel hızı etkilediğini sanabilir.

B Seçeneği: [Orta kuşak yanılgısı] Orta kuşak değerini ortalama hız olarak düşünebilir.

A Seçeneği: [Kutup yakınlığı] Kutba yakın yerde hızın fazla olduğunu düşünebilir.

C Seçeneği: [Düşük enlem tuzağı] 20 dereceyi en küçük sanabilir.

Soru 2 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Dünya, kutuplardan basık, Ekvator'dan şişkin kendine has 'geoit' bir şekle sahiptir.

I. Ekvator yarıçapının kutuplar yarıçapından yaklaşık $21\text{ km}$ daha uzun olması

II. Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe yer çekimi kuvvetinin artış göstermesi

III. Güneş ışınlarının yere düşme açısının kutuplara doğru daralması

IV. Paralel dairelerinin boylarının kutuplara doğru kısalması

Buna göre, yukarıda verilen durumlardan hangileri Dünya'nın küre değil, yalnızca 'geoit' şekle sahip olmasının doğrudan kanıtıdır?

B

I ve III

E

Yalnız I

D

III ve IV

A

I ve II

C

II ve IV

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Aynı irtifada uçan üç insansız hava aracı (İHA); A aracı

70^\circ\text{ Kuzey}

, B aracı

45^\circ\text{ Kuzey}

ve C aracı

15^\circ\text{ Kuzey}

paralel dairesi üzerinde Dünya çevresindeki tam turlarını eşit sürede (

t

saatte) tamamlamıştır.

Buna göre, bu araçların Dünya çevresindeki turlarını tamamlarken sahip oldukları ortalama uçuş hızlarının çoktan aza doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

A

A > B > C

E

A > C > B

D

C > A > B

B

C > B > A

C

B > C > A

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Enlem derecesi küçüldükçe (Ekvator'a yaklaştıkça) paralel dairesinin çevresi uzar. Eşit sürede daha uzun yol katetmek için hızın daha fazla olması gerekir.

1. Paralel çevre uzunlukları: $15^\circ$ (C) > $45^\circ$ (B) > $70^\circ$ (A).
2. $V = \frac{X}{t}$ formülüne göre süresi ( $t$ ) eşit olduğunda yolu ( $X$ ) en uzun olan C aracının hızı en büyük olmalıdır.
3. Sıralama: C > B > A.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Orta kuşak önceliği] Ortanca değeri en başa koyabilir.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Mesafe-hız ilişkisini doğru kurmuştur.

E Seçeneği: [Kutup odaklı düşünme] A'yı en hızlı kabul edebilir.

D Seçeneği: [Sıralama karışıklığı] A ve B'nin yerini karıştırabilir.

A Seçeneği: [Ters orantı hatası] Kutba yakın yerin daha hızlı olması gerektiğini sanabilir.

Soru 4 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Ekvator üzerindeki bir limandan hareket ederek aynı meridyen yayı boyunca Kuzey Kutup Noktası'na (

90^\circ\text{ KKN}

) doğru kesintisiz ilerleyen bir araştırma gemisinin seyir defteri incelenmiştir.

Buna göre, bu seyahat boyunca gözlemlenen değişimlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?

A

Güneş ışınlarının öğle vakti düşme açısı kademeli olarak küçülür.

E

Öğle vaktinde cisimlerin yatay düzlemdeki gölge boyları uzar.

D

Yer çekimi kuvvetinde belirgin bir artış meydana gelir.

B

Dünya'nın dönüşünden kaynaklanan çizgisel hız artış gösterir.

C

Kutup Yıldızı'nın gökyüzündeki görünüm açısı yükselir.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Güneş ışınlarının öğle vakti Ekvator çizgisine

90^\circ

'lik dik açıyla ulaştığı 21 Mart ekinoks gününde ölçüm yapılmaktadır.

Buna göre, $38^\circ\text{ Kuzey}$ paralelinde yer alan İzmir kentine öğle vakti Güneş ışınları kaç derecelik açı ile düşer?

A

38°

E

90°

D

62°

B

42°

C

52°

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Ekinokslarda bir merkeze Güneş ışınlarının düşme açısı

\alpha = 90^\circ - \text{Enlem}

formülüyle hesaplanır.

1. Ekinoks günü Güneş $0^\circ$ Ekvator'a dik ( $90^\circ$ ) gelir.
2. İzmir'in enlemi: $38^\circ\text{ K}$ .
3. Düşme açısı = $90^\circ - 38^\circ = 52^\circ$ olarak bulunur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [İşlem hatası] $90 - 48 = 42$ gibi yanlış çıkarma yapabilir.

E Seçeneği: [Ekvatorla karıştırma] Her yere dik geldiğini sanabilir.

D Seçeneği: [Ters toplama] $100 - 38$ gibi yanlış bir tabana göre hesaplayabilir.

A Seçeneği: [Enlem açısı yanılgısı] Doğrudan enlem derecesini işaretleyebilir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Formülü doğru uygulayıp $90 - 38 = 52^\\circ$ bulmuştur.

Soru 6 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Aşağıdaki grafikte, Dünya üzerinde

0^\circ

(Ekvator)'dan

90^\circ

(Kutuplar)'a doğru gidildikçe kesintisiz artış gösteren bir coğrafi değişken '?' ile sembolize edilmiştir. [Grafik: Yatay Eksen = Enlem (

0^\circ \rightarrow 90^\circ

), Düşey Eksen = ? ; Doğru: Orijinden (

0^\circ

) başlayıp

90^\circ

'ye doğru yukarı yönlü artan eğri/çizgi]

Buna göre, grafikteki soru işareti (?) yerine aşağıda verilen özelliklerden hangisi yazılamaz?

D

Kutup Yıldızı'nın gökyüzündeki görünüm yüksekliği

E

Yer çekimi kuvvetinin büyüklüğü

B

Aynı boydaki cisimlerin öğle vakti gölge boyu

A

Güneş ışınlarının atmosferde katettiği tutulma oranı

C

Ardışık iki meridyen arasındaki kuş uçuşu mesafe

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Meridyenler arası mesafe Ekvator'da en geniş (

111\text{ km}

) olup kutuplara doğru daralarak

0\text{ km}

olur (azalır). Grafikteki gibi artış göstermez.

1. Grafikte $0^\circ$ 'dan $90^\circ$ 'ye doğru değeri artan bir özellik gösterilmiştir.
2. Işınların tutulması, gölge boyu, Kutup Yıldızı açısı ve yer çekimi kutba doğru artar.
3. İki meridyen arası mesafe ise kutba doğru azalır; dolayısıyla bu grafikle gösterilemez.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Meridyen aralığının daraldığını (azaldığını) tespit etmiştir.

B Seçeneği: [Gölge boyu eğilimi] Gölgenin kısaldığını düşünebilir.

D Seçeneği: [Açı ilişkisi] Kutup yıldızı açısının azaldığını sanabilir.

E Seçeneği: [Yer çekimi eğilimi] Yer çekiminin azaldığını sanabilir.

A Seçeneği: [Tutulma kavramı] Kutuplarda tutulmanın azaldığını düşünebilir.

Soru 7 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Gezegenimizin kendi ekseni etrafındaki 24 saatlik periyodik dönüşü litosfer, atmosfer ve hidrosfer üzerinde çeşitli dinamik süreçleri tetikler.

I. Ekvator çevresinde yıl boyunca termik alçak basınç kuşağının varlığını koruması

II. Sürekli rüzgârların ve okyanus akıntılarının hareket yönlerinde sapmalar oluşması

III. Gün içinde taşlarda mekanik (fiziksel) ufalanmanın meydana gelmesi

IV. $30^\circ$ ve $60^\circ$ enlemlerinde dinamik kökenli basınç merkezlerinin teşekkül etmesi

Buna göre, yukarıda verilen olaylardan hangileri Dünya'nın günlük hareketinin (eksen hareketinin) doğrudan bir sonucudur?

C

II ve IV

E

I, II, III ve IV

D

II, III ve IV

B

I ve III

A

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 8 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Gündüz saatlerinde karaların denizlere oranla daha hızlı ısınıp alçak basınç alanı oluşturmasıyla denizden karaya; gece ise karaların hızla soğuyup yüksek basınç haline gelmesiyle karadan denize doğru esen yerel rüzgârlara 'meltem rüzgârları' denir.

Meltem rüzgârlarının gün içinde periyodik olarak yön değiştirmesine yol açan temel faktör, aşağıdaki coğrafi olaylardan hangisinin ortaya çıkmasında etkili değildir?

A

Yerel saat farklarının ve saat dilimlerinin meydana gelmesi

B

Ana yönlerin (doğu-batı) belirlenmesi

E

Gece ve gündüz sürelerinin birbirini ardalaması (takip etmesi)

D

Gölge boyu ve yönünün gün içinde sürekli değişmesi

C

Çizgisel dönüş hızının Ekvator'dan kutuplara doğru azalması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 9 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Coğrafya öğretmeni tahtaya Dünya'da gözlemlenen bazı doğal süreçleri listelemiş ve öğrencilerden farklı bir nedene dayanan süreci bulmalarını istemiştir.

Buna göre, aşağıda verilen olaylardan hangisinin meydana gelmesi diğer dördünden farklı bir temel nedene dayanır?

C

Gün içinde basınç farklarının oluşmasına bağlı olarak meltemlerin esmesi

A

Paralel dairelerinin çevre uzunluklarının kutuplara yaklaştıkça küçülmesi

B

Meridyen yayları arasındaki mesafenin kutup noktalarında sıfırlanması

E

Güneş ışınlarının yere düşme açısının Ekvator'dan kutba doğru daralması

D

Kutup Yıldızı'nın yalnızca Kuzey Yarım Küre'den izlenebilmesi

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 10 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerde Güneş batıdakilere göre daha erken doğar. Farklı boylamlarda yer alan beş merkezin batıdan doğuya doğru sıralaması şöyledir: I. Merkez (

120^\circ\text{ Batı}

) II. Merkez (

40^\circ\text{ Batı}

) III. Merkez (

0^\circ\text{ Başlangıç Meridyeni}

) IV. Merkez (

50^\circ\text{ Doğu}

) V. Merkez (

140^\circ\text{ Doğu}

)

Dünya'nın mevcut dönüş yönünün tam tersine dönmesi (doğudan batıya doğru) durumunda, Güneş'in doğuş sırası bakımından yeri değişmeyen merkez hangisidir?

C

III

B

II

D

IV

E

V

A

I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Beş merkezli bir dizilimde yön tersine döndüğünde sıralama baştan ve sondan simetrik olarak yer değiştirir; tam ortadaki 3. merkez sırasını korur.

1. Mevcut durumda Güneş'in doğuş sırası en doğudan başlar: V (1.) $\rightarrow$ IV (2.) $\rightarrow$ III (3.) $\rightarrow$ II (4.) $\rightarrow$ I (5.).
2. Dönüş yönü tersine dönerse en batıdaki önce doğar: I (1.) $\rightarrow$ II (2.) $\rightarrow$ III (3.) $\rightarrow$ IV (4.) $\rightarrow$ V (5.).
3. Her iki durumda da III. merkez 3. sırada yer alır ve sırası değişmez.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Sıra kayması] II'nin değişmeyeceğini sanabilir.

E Seçeneği: [En doğu tuzağı] V'in hep ilk doğan olacağını düşünebilir.

D Seçeneği: [Sıra kayması] IV'ün sabit kalacağını düşünebilir.

A Seçeneği: [Uç nokta yanılgısı] En batıdakinin sabit kalacağını düşünebilir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Medyan boylamın iki senaryoda da 3. sırada kaldığını görmüştür.

Soru 11 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Gezegenimizde gerçekleşen bazı varsayımsal durumlar aşağıda belirtilmiştir:

• İngiltere'de yerel saatin Türkiye'den daha ileri olması

• Kuzey Yarım Küre'de dinamik kökenli rüzgârların hareket yönünün soluna sapması

• Güneş'in batıdaki dağların ardından doğup doğudaki ufuktan batması

Yukarıda verilen durumların aynı anda gerçekleşebilmesi için Dünya'nın hareketinde meydana gelmesi gereken temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

C

Ekseni etrafındaki dönüşünü doğudan batıya doğru gerçekleştirmesi

B

Güneş çevresindeki yörüngesinin daire şeklini alması

E

Kutuplardan basıklık oranının artarak geoitliğin belirginleşmesi

D

Kendi ekseni etrafındaki dönüş hızının iki katına çıkması

A

Eksen eğikliğinin tamamen ortadan kalkması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 12 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Dünya, kendi ekseni etrafındaki dönüş hareketini batıdan doğuya doğru 24 saatte tamamlar.

Buna göre, aşağıda verilen durumlardan hangisi Dünya'nın yalnızca 'dönüş yönüne' bağlı olarak ortaya çıkan bir sonuç değildir?

C

Dünya'nın bir yarısında aydınlık yaşanırken diğer yarısının karanlıkta kalması

D

Doğuda yer alan merkezlerin yerel saatinin batıya göre daima ileri olması

E

Sürekli rüzgârların Güney Yarım Küre'de sola doğru kavis çizmesi

B

Okyanus akıntılarının Kuzey Yarım Küre'de hareket yönünün sağına sapması

A

Van'da Güneş'in Çanakkale'ye göre daha erken doğması ve batması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

TYT Coğrafya: Dünya'nın Şekli ve Hareketleri & Çizgisel Hız (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü esnasında birim zamanda katettiği yol dikkate alındığında, çizgisel dönüş hızı en fazla olan istasyon hangisidir?

Buna göre, yukarıda verilen durumlardan hangileri Dünya'nın küre değil, yalnızca 'geoit' şekle sahip olmasının doğrudan kanıtıdır?

Buna göre, bu araçların Dünya çevresindeki turlarını tamamlarken sahip oldukları ortalama uçuş hızlarının çoktan aza doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, bu seyahat boyunca gözlemlenen değişimlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?

Buna göre, $38^\circ\text{ Kuzey}$ paralelinde yer alan İzmir kentine öğle vakti Güneş ışınları kaç derecelik açı ile düşer?

Buna göre, grafikteki soru işareti (?) yerine aşağıda verilen özelliklerden hangisi yazılamaz?

Buna göre, yukarıda verilen olaylardan hangileri Dünya'nın günlük hareketinin (eksen hareketinin) doğrudan bir sonucudur?

Meltem rüzgârlarının gün içinde periyodik olarak yön değiştirmesine yol açan temel faktör, aşağıdaki coğrafi olaylardan hangisinin ortaya çıkmasında etkili değildir?

Buna göre, aşağıda verilen olaylardan hangisinin meydana gelmesi diğer dördünden farklı bir temel nedene dayanır?

Dünya'nın mevcut dönüş yönünün tam tersine dönmesi (doğudan batıya doğru) durumunda, Güneş'in doğuş sırası bakımından yeri değişmeyen merkez hangisidir?

Yukarıda verilen durumların aynı anda gerçekleşebilmesi için Dünya'nın hareketinde meydana gelmesi gereken temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, aşağıda verilen durumlardan hangisi Dünya'nın yalnızca 'dönüş yönüne' bağlı olarak ortaya çıkan bir sonuç değildir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

KPSS Coğrafya Türkiye'nin Yer Şekilleri, Gölleri ve Platoları Çözümlü Haritalı Deneme

AYT Coğrafya: Bölgeler ve Ülkeler & Bölge Sınıflandırması (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Coğrafya: Çevre ve Toplum & Ekolojik Ayak İzi (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Coğrafya: Doğa ve İnsan & Doğal Sistemler (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Coğrafya: Coğrafyanın Bölümleri & Beşeri Coğrafya (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Coğrafya: Doğa ve İnsan & Doğal Kaynak Kullanımı (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü esnasında birim zamanda katettiği yol dikkate alındığında, çizgisel dönüş hızı en fazla olan istasyon hangisidir?

Buna göre, yukarıda verilen durumlardan hangileri Dünya'nın küre değil, yalnızca 'geoit' şekle sahip olmasının doğrudan kanıtıdır?

Buna göre, bu araçların Dünya çevresindeki turlarını tamamlarken sahip oldukları ortalama uçuş hızlarının çoktan aza doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, bu seyahat boyunca gözlemlenen değişimlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?

Buna göre, 38∘ Kuzey38^\circ\text{ Kuzey}38∘ Kuzey paralelinde yer alan İzmir kentine öğle vakti Güneş ışınları kaç derecelik açı ile düşer?

Buna göre, grafikteki soru işareti (?) yerine aşağıda verilen özelliklerden hangisi yazılamaz?

Buna göre, yukarıda verilen olaylardan hangileri Dünya'nın günlük hareketinin (eksen hareketinin) doğrudan bir sonucudur?

Meltem rüzgârlarının gün içinde periyodik olarak yön değiştirmesine yol açan temel faktör, aşağıdaki coğrafi olaylardan hangisinin ortaya çıkmasında etkili değildir?

Buna göre, aşağıda verilen olaylardan hangisinin meydana gelmesi diğer dördünden farklı bir temel nedene dayanır?

Dünya'nın mevcut dönüş yönünün tam tersine dönmesi (doğudan batıya doğru) durumunda, Güneş'in doğuş sırası bakımından yeri değişmeyen merkez hangisidir?

Yukarıda verilen durumların aynı anda gerçekleşebilmesi için Dünya'nın hareketinde meydana gelmesi gereken temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, aşağıda verilen durumlardan hangisi Dünya'nın yalnızca 'dönüş yönüne' bağlı olarak ortaya çıkan bir sonuç değildir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

KPSS Coğrafya Türkiye'nin Yer Şekilleri, Gölleri ve Platoları Çözümlü Haritalı Deneme

AYT Coğrafya: Bölgeler ve Ülkeler & Bölge Sınıflandırması (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Coğrafya: Çevre ve Toplum & Ekolojik Ayak İzi (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Coğrafya: Doğa ve İnsan & Doğal Sistemler (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Coğrafya: Coğrafyanın Bölümleri & Beşeri Coğrafya (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Coğrafya: Doğa ve İnsan & Doğal Kaynak Kullanımı (12 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Buna göre, $38^\circ\text{ Kuzey}$ paralelinde yer alan İzmir kentine öğle vakti Güneş ışınları kaç derecelik açı ile düşer?