AYT Tarih: XVII. Yüzyılda Osmanlı Devleti & İç İsyanlar (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 XVII. Yüzyılda Osmanlı Devleti

Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyıldan itibaren medrese eğitim sistemindeki geleneksel işleyişin bozulması, işsiz ve kadro bekleyen binlerce medrese talebesinin (suhte/softa) toplumsal huzursuzluk yaratmasına yol açmış; bu durum devlet otoritesini sarsan önemli ayaklanmalarla sonuçlanmıştır.

Bu dönemde ortaya çıkan Suhte Ayaklanmalarının temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi <u>gösterilemez</u>?

A

Beşik ulemalığı sisteminin yaygınlaşmasıyla liyakatsiz atamaların artması

B

Medreselere kapasitenin çok üzerinde ve gelişigüzel öğrenci alınması

C

İlmiye sınıfında yükselme ve atamalarda rüşvet ile iltimasın olağan hale gelmesi

D

Tımar sisteminin bozulması sonucunda köylünün toprağını terk ederek şehirlere göç etmesi

E

Nüfus artışına paralel olarak medrese mezunlarına uygun kadro ve müderrislik sağlanamaması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 XVII. Yüzyılda Osmanlı Devleti

XVII. yüzyılda Anadolu'da artan ekonomik sıkıntılar, merkezi otoritenin zayıflaması ve güvenlik sorunları neticesinde köylülerin topraklarını terk ederek güvenli yerlere veya şehir merkezlerine göç etmesiyle sonuçlanan toplumsal bir hareketlilik yaşanmıştır. Tarihte 'Büyük Kaçgun' olarak adlandırılan bu göç dalgası, tarımsal üretimin büyük ölçüde aksamasına yol açmıştır.

Metinde bahsedilen ve Anadolu'da büyük bir nüfus hareketliliğine ve ekonomik çöküntüye neden olan 'Büyük Kaçgun' olayının ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?

A

Moğol istilalarının doğu sınırlarında güvenlik krizi yaratması

B

Yeniçeri ocağının merkezi otoriteyi korumak için isyan etmesi

C

Celâli isyanlarının Anadolu'da can ve mal güvenliğini tehdit etmesi

D

Vaka-i Vakvakiye ile devlet adamlarının yönetimden uzaklaştırılması

E

Tımarlı sipahilerin ekonomik kriz yüzünden toprakları terk etmesi

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

XVII. yüzyılda Kuyucu Murad Paşa ve diğer devlet adamlarının sert tedbirleriyle bastırılmaya çalışılan Celâli isyanları, Anadolu'da can ve mal güvenliğini tamamen sarsmış, bu durum halkın köylerini terk ederek 'Büyük Kaçgun' adı verilen büyük göç dalgasını başlatmasına neden olmuştur.

Öncülde verilen 'Büyük Kaçgun' kavramının tanımı ve dönemi analiz edilir.
XVII. yüzyılda Anadolu'daki iç güvenliğin bozulmasının temel faili olan Celâli isyanları hatırlanır.
Köylülerin topraklarını terk edip şehirlere göç etmesinin arkasındaki asıl baskı unsurunun Celâli gruplarının faaliyetleri olduğu belirlenir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Moğol istilası] Tarihteki büyük göç dalgalarını Moğol istilasıyla ilişkilendiren ezberci adaylar düşebilir.

B Seçeneği: [Yeniçeri isyanları] İstanbul merkezli askeri isyanları genel isyan kavramıyla karıştırabilirler.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru tarihsel bilgi ve neden-sonuç ilişkisi kurulmuştur.

D Seçeneği: [Vaka-i Vakvakiye] XVII. yüzyılda geçen ünlü bir olay olduğu için karıştırılabilir.

E Seçeneği: [Tımar sistemi bozulması] Ekonomik kriz ve toprak terki kavramları tımarlı sipahilerle ilişkilendirilebilir.

Soru 3 XVII. Yüzyılda Osmanlı Devleti

XVII. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında uzun süren savaşlar sonucunda imzalanan bir antlaşma ile iki devlet arasındaki diplomatik ilişkilerde müktesep haklar ve protokol kuralları yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenlemeyle, daha önceki bir antlaşmada Osmanlı sadrazamına denk sayılan Avusturya arşidükü, protokol bakımından doğrudan Osmanlı padişahına eşit kabul edilmiştir.

I. Avusturya'nın siyasi üstünlük elde etmesi

II. Osmanlı Devleti'nin diplomatik üstünlüğünü koruyamaması

III. İki devlet arasındaki mütekabiliyet (eşitlik) ilkesinin resmen kabul edilmesi

Metinde sözü edilen antlaşma ve bu durumun yukarıdakilerden hangilerine ortam hazırladığı söylenebilir?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

C

I ve II

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

1606 Zitvatorok Antlaşması ile Avusturya arşidükü Osmanlı padişahına protokolde eşit sayılmış, böylece Osmanlı'nın Kanuni Sultan Süleyman döneminden beri Avusturya üzerindeki üstünlüğü sona ermiş ve mütekabiliyet esası benimsenmiştir.

Öncülde bahsedilen antlaşma 1606 Zitvatorok Antlaşması'dır.
Avusturya arşidükünün padişaha eşit sayılması siyasi üstünlük değil, hukuki/diplomatik eşitlik (mütekabiliyet) anlamına gelir (I yanıltıcıdır, Avusturya hukuken eşitlenmiştir ancak mutlak bir üstünlük kurmamıştır).
Osmanlı sadrazamına denk olan arşidükün padişaha denk sayılması, Osmanlı'nın eski üstün konumunu kaybettiğini gösterir (II doğrudur).
Padişah ile arşidükün denk sayılması devletler arası ilişkilerde mütekabiliyet ilkesinin geçerli olduğunu kanıtlar (III doğrudur).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece tek bir öncülün doğru olduğunu düşünme yanılgısı.] Aday sadece arşidükün statü değiştirmesine odaklanıp mütekabiliyet ilkesini göz ardı edebilir.

B Seçeneği: [Eksik değerlendirme.] Sadece Osmanlı'nın üstünlüğünü kaybetmesine odaklanıp mütekabiliyet maddesini kaçırabilir.

C Seçeneği: [Avusturya'nın 'siyasi üstünlük' kurduğu yanılgısı.] Eşit sayılmayı, Avusturya'nın Osmanlı'ya üstünlük kurduğu şeklinde yanlış yorumlayabilir.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme ezberi.] Soru kökündeki tüm olumlu ifadelerin doğru olması gerektiği ön yargısıyla yaklaşabilir.

Soru 4 Osmanlı Devletinde Kültür ve Medeniyet

Osmanlı Devleti'nde taht kavgalarını önlemek, merkezi otoriteyi güçlendirmek ve hanedanın en yaşlı ile en olgun üyesinin hükümdar olmasını sağlamak amacıyla veraset sisteminde köklü bir düzenlemeye gidilmiştir.

I. Taht kavgalarının devleti zayıflatması

II. Sancağa çıkma usulünün kaldırılması

III. 'Ekber ve Erşet' sisteminin yasal hale getirilmesi

Bu düzenlemeyi gerçekleştirerek hanedan içinde yaş ve olgunluk esasına dayalı saltanat sırasını belirleyen Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

A

III. Murat

B

I. Ahmet

C

II. Osman

D

IV. Murat

E

II. Mahmut

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 XVII. Yüzyılda Osmanlı Devleti

Tarih öğretmen Murat Bey, dersinde Osmanlı Devleti'nin yaptığı bazı antlaşmaların önceki antlaşmaların devamı veya yenilenmesi niteliğinde olduğunu belirtmiş ve öğrencilerden bu duruma örnek vermelerini istemiştir.

Öğrencilerden hangisinin verdiği antlaşma çifti, Osmanlı diplomatik tarihinde birbirinin devamı veya yenilenmesi niteliğini taşımaktadır?

A

Zitvatorok - Vasvar

B

İstanbul (1533) - Zitvatorok

C

Karlofça - İstanbul (1700)

D

Kasr-ı Şirin - Serav

E

Bucaş - Hotin

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

1533 İstanbul Antlaşması ile Osmanlı Sadrazamı ile Avusturya Arşidükü eşit sayılmışken, 1606 Zitvatorok Antlaşması ile Avusturya Arşidükü Osmanlı padişahına denk sayılmış ve 1533'teki hukuki üstünlük sona ermiştir. Bu yönüyle Zitvatorok, İstanbul Antlaşması'nın yerini almış ve onun devamı niteliğindeki düzenlemeleri içermiştir.

1533 İstanbul Antlaşması'nda Avusturya kralı Osmanlı sadrazamına denk kabul edilmiştir.
1606 Zitvatorok Antlaşması ile bu kural değiştirilmiş, Avusturya arşidükü protokolde Osmanlı padişahına denk sayılmıştır.
Böylece Zitvatorok, 1533 İstanbul Antlaşması'nı hukuken geçersiz kılan ve onun yerine geçen bir antlaşma olarak Osmanlı-Avusturya ilişkilerinde dönüm noktası olmuştur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Aynı devletle yapılan önemli antlaşmaları karıştırma] İki antlaşmanın da Avusturya ile yapılmış olmasından ötürü birbiriyle ilişkili olduğu düşünülür.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru diplomatik ve kronolojik ilişkiyi kurabilen adaylar bu şıkkı seçer.

C Seçeneği: [Aynı yıl veya peş peşe imzalanan antlaşmaları karıştırma] Karlofça ile İstanbul antlaşmalarının aynı genel süreçte (1699-1700) imzalanmış olması karıştırılır.

D Seçeneği: [İran antlaşmalarını kronolojik olarak ters algılama] Serav Antlaşması Kasr-ı Şirin'den öncedir ancak doğrudan devamı niteliğinde bir yenileme ilişkisi kurulmaz.

E Seçeneği: [Lehistan ile yapılan mücadeleleri karıştırma] Bucaş ve Hotin antlaşmalarının her ikisinin de Lehistan ile yapılması akıl yürütmede yanıltıcı olabilir.

Soru 6 Kültür ve Medeniyet

Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyıldan itibaren merkezi otoritenin zayıflamasıyla birlikte idari ve kurumsal yapıda bozulmalar görülmüştür. Bu bozulmalardan biri de 'alim oğlu alimdir' anlayışıyla küçük yaşta çocukların ilmiye rütbelerini babalarından miras yoluyla alabilmesidir.

I. Medreselerdeki eğitim kalitesinin düşmesi

II. Liyakat esasının yerine soy bağının geçmesi

III. Tımar sisteminin bozulmasıyla eyalet askerlerinin azalması

Metinde sözü edilen 'Beşik Ulemalığı' uygulamasının, yukarıdakilerden hangileri üzerinde doğrudan etkili olduğu savunulabilir?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

C

I ve II

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Tarih: XVII. Yüzyılda Osmanlı Devleti & İç İsyanlar (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu dönemde ortaya çıkan Suhte Ayaklanmalarının temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi <u>gösterilemez</u>?

Metinde bahsedilen ve Anadolu'da büyük bir nüfus hareketliliğine ve ekonomik çöküntüye neden olan 'Büyük Kaçgun' olayının ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?

Metinde sözü edilen antlaşma ve bu durumun yukarıdakilerden hangilerine ortam hazırladığı söylenebilir?

Bu düzenlemeyi gerçekleştirerek hanedan içinde yaş ve olgunluk esasına dayalı saltanat sırasını belirleyen Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

Öğrencilerden hangisinin verdiği antlaşma çifti, Osmanlı diplomatik tarihinde birbirinin devamı veya yenilenmesi niteliğini taşımaktadır?

Metinde sözü edilen 'Beşik Ulemalığı' uygulamasının, yukarıdakilerden hangileri üzerinde doğrudan etkili olduğu savunulabilir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

TYT Tarih Çıkmış Soru Formatında Çözümlü Konu Tarama Testi

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Öncesi ve İlk Türk-İslam Devletleri & Kutadgu Bilig ve Türk-İslam Edebiyatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi & Kültür ve Uygarlık (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

KPSS Tarih: İkinci Dünya Savaşı Sonrası Gelişmeler & Soğuk Savaş Dönemi ve Orta Doğu (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Uluslararası Örgütler ve Siyasi Gelişmeler & Ortadoğu'da Petrol ve Siyaset (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Soğuk Savaş Dönemi & Yumuşama (Detant) Dönemi (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)