AYT Tarih: Türk-İslam Devletleri Tarihi & Kültür ve Medeniyet (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Türk-İslam Devletleri Tarihi

Karahanlılar ve Gaznelilerden sonra Türk-İslam sentezinin zirveye ulaştığı Büyük Selçuklu Devleti döneminde, devlet yönetiminde iz bırakan devlet adamları aynı zamanda bilim ve kültür hayatına da yön vermiştir. Bu doğrultuda hem Alparslan hem de Melikşah dönemlerinde uzun yıllar vezirlik yapan, Bağdat'ta ünlü Nizamiye Medreseleri'ni kurarak İslam eğitim tarihine damga vuran ve Türk siyaset düşüncesinin başyapıtı kabul edilen eseri kaleme alan devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Yukarıda özellikleri verilen ünlü devlet adamı ve siyaset bilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Farabi

Yusuf Has Hacip

İbn Sina

Kaşgarlı Mahmud

Nizâmülmülk

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 İlk Türk-İslam Devletleri

İlk Türk-İslam devletlerinde kadının saray ve devlet yönetimindeki yeri, İslamiyet öncesi Türk geleneklerinin İslamî esaslarla harmanlanmasıyla şekillenmiştir.

I. Hükümdar eşlerinin (hatunların) elçileri kabul etmesi ve devletin dış politika kararlarında söz sahibi olması,

II. Vakıflar kurarak sosyal yardımlaşma faaliyetlerinde öncü rol oynamaları,

III. Veraset sistemindeki belirsizlikler nedeniyle doğrudan taht iddia ederek hükümdar olmaları.

Bu durumlardan hangileri Türk-İslam devletlerinde kadının idari yetkilere sahip olduğunun doğrudan kanıtıdır?

Yalnız I

Yalnız II

I, II ve III

II ve III

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Türk-İslam devletlerinde kadınların siyasi ve idari yetkilerini, sosyal faaliyetlerden ayırt etmek gerekir.

I. öncül, elçi kabulü ve dış politika kararları gibi doğrudan devlet yönetimiyle (idari) ilgilidir.
II. öncül, vakıf kurma ve sosyal yardımlaşma faaliyetleri olup sosyal/kültürel alana girer.
III. öncül, İlk Türk-İslam devletlerinde (Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu vb.) kadınların doğrudan tahta çıkma geleneği (hükümdar olma) bulunmadığından yanlıştır (Eyyübilerde Şecerüddür istisnadır ancak genel Türk-İslam devletleri için kural değildir).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Sosyal ve idari kavramlarını birleştirme] II. öncülü idari yetki olarak değerlendiren adayların düştüğü yaygın çeldirici.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Yalnızca idari/siyasi yetki bildiren I numaralı öncülü doğru tespit eden adayların ulaştığı sonuç.

D Seçeneği: [Hükümdar olma yanılgısı] III. öncülü doğru kabul eden adayların seçeneği.

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme eğilimi] Genel bir olumluluk sezinleyerek tüm öncülleri idari kategoriye alan adayların hatası.

B Seçeneği: [Sosyal alanı idari alanla karıştırma] Vakıf kurmanın devlet yönetimiyle ilgili olduğunu zanneden adaylar bu şıkka yönelir.

Soru 3 İlk Türk İslam Devletleri

Karahanlılar döneminde geleneksel Türk ordusu özellikleri büyük ölçüde korunurken, Gazneliler ve Büyük Selçuklular döneminde merkezi otoriteyi korumak ve sınırları genişleyen imparatorluğun askeri ihtiyacını karşılamak amacıyla farklı milletlerden (özellikle Türkistan'daki gayrimüslim Türk boylarından veya esir alınanlardan) oluşturulan özel askeri birliklere ağırlık verilmiştir.

Metinde sözü edilen ve ilk Türk İslam devletlerinin ordularında merkezi otoriteyi güçlendirmek amacıyla eski Türk devlet geleneginden farklı olarak yaygınlaştırılan askeri sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Turan taktiği

Gulam sistemi

İkta sistemi

Onlu sistem

Devşirme sistemi

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İlk Türk İslam devletlerinde (özellikle Gazneli ve Selçuklularda) orduya asker kazandırmak için uygulanan Gulam sistemi, köken olarak eski Türklerdeki 'Tigin' veya 'Oğlan' uygulamalarından farklılaşarak İslamiyet sonrası kurumsallaşmış, gayrimüslim ya da savaşta esir edilen çocukların özel olarak yetiştirilip hükümdara bağlandığı bir sistemdir.

Eski Türk devletlerinde ordu millet anlayışıyla tamamen Türklerden oluşuyordu.
İlk Türk İslam devletlerinde ise merkezi otoriteyi ve hükümdarı korumak amacıyla gulam (saray kölesi/özel asker) sistemi geliştirilmiştir.
Bu sistem Osmanlıdaki devşirme sisteminin erken bir modelini oluşturur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Savaş stratejisi ile askeri teşkilat kavramlarının karıştırılması] Turan taktiğinin Türk savaş sanatının alametifarikası olmasından ötürü soruya uyarlanabileceği düşünülür.

E Seçeneği: [Ekonomik ve askeri sistemin (İkta) birbirine karıştırılması] İkta sisteminin de orduyla (tımar sisteminin temeli) ilişkili olmasından dolayı yenilik olarak algılanması

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Hükümdarın korumalığını yapan ve doğrudan merkeze bağlı olan gulam ordusunun ilk kez bu dönemde yaygınlaşması doğru tespit edilmiştir.

A Seçeneği: [Askeri teşkilatlanma denince akla ilk gelen unsur olması] Aday, onlu sistemin Mete Han tarafından kurulduğunu ve Türklerde hep var olduğunu gözden kaçırarak yenilik sanabilir.

C Seçeneği: [Osmanlı'daki devşirme sistemiyle karıştırılması] Aday, kökenleri yabancı olan çocukların orduya alınmasını doğrudan devşirme olarak kodlayabilir.

Soru 4 İlk Türk-İslam Devletleri

Büyük Selçuklu Veziri Nizamülmülk'ün gayretleriyle açılan ve dönemin en önemli yükseköğretim kurumları olan Nizamiye Medreseleri, devletin merkezi otoritesini korumak ve idari kadroları güçlendirmek amacıyla çok yönlü bir işleve sahip kılınmıştır.

I. Batınilik gibi merkezi otoriteyi sarsmaya yönelik zararlı akımlarla fikri mücadelede bulunmak

II. Divan teşkilatında ve bürokraside görev alacak nitelikli devlet memurları yetiştirmek

III. Uluslararası ticaretin güvenliğini sağlamak amacıyla kervansaraylar inşa etmek

Yukarıdakilerden hangileri Büyük Selçuklu Devleti'nde kurulan Nizamiye Medreselerinin açılış amaçları arasında gösterilebilir?

Yalnız I

Yalnız II

II ve III

I, II ve III

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 İlk Türk-İslam Devletleri

Türklerin İslamiyet'i benimsemesiyle birlikte sanatsal üretimlerinde yeni bir döneme girilmiş, özellikle tasvir yasağının etkisiyle bazı sanat dalları ön plana çıkarken bazı geleneksel alanlar (örneğin heykel) önemini yitirmiştir.

I. Hat

II. Heykel

III. Minyatür

Buna göre, yukarıdaki sanat dallarından hangilerinin İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türklerde gelişme gösterdiği söylenebilir?

I ve III

Yalnız I

II ve III

I, II ve III

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İslamiyet'in kabulüyle Türk sanatı dini motifler ve kurallar çerçevesinde şekillenmiştir. Tasvir (figüratif resim ve heykel) yasaklandığı için heykel sanatı gerilemiş, buna karşılık yazıyı sanat haline getiren hat ve kitap ressamlığı olan minyatür büyük bir gelişme göstermiştir.

İslamiyet'in tasvir yasağını inceleyin: Heykel sanatı bu dönemde dinî inançlar gereği gerilemiştir (II numara elenir).
Hat sanatının gelişimini değerlendirin: Güzel yazı yazma sanatı olan hat, Kur'an-ı Kerim yazımı ve cami süslemelerinde yoğun olarak gelişmiştir (I numara doğrudur).
Minyatür sanatının gelişimini değerlendirin: Perspektifsiz resim sanatı olan minyatür, el yazması eserlerin süslenmesinde yaygınlaşmıştır (III numara doğrudur).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [İslamiyet öncesi Göktürk/Uygur heykel sanatını İslam dönemiyle karıştırmak.] İslam öncesi Türklerde balbal gibi heykel geleneklerinin olduğunu bilip bunun İslami dönemde de devam ettiğini zannedebilir.

E Seçeneği: [Tüm sanatların aynı yönde geliştiği genellemesi.] Seçeneklerin tamamının olumlu bir sanat dalı olmasından ötürü hepsinin geliştiğini düşünebilir.

D Seçeneği: [Heykel sanatının İslam'da geliştiği yanılgısına düşmek.] Heykeli diğer sanatlarla birlikte yanlışlıkla doğru kabul eder.

A Seçeneği: [Yalnızca hat sanatını hatırlayıp minyatür sanatını göz ardı etmek.] Aday hat sanatının önemini bilir ancak minyatürün de bu dönemde geliştiğini gözden kaçırabilir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Hat ve minyatürün İslamiyet'in etkisiyle geliştiğini doğru analiz eder.

AYT Tarih: Türk-İslam Devletleri Tarihi & Kültür ve Medeniyet (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yukarıda özellikleri verilen ünlü devlet adamı ve siyaset bilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Bu durumlardan hangileri Türk-İslam devletlerinde kadının idari yetkilere sahip olduğunun doğrudan kanıtıdır?

Metinde sözü edilen ve ilk Türk İslam devletlerinin ordularında merkezi otoriteyi güçlendirmek amacıyla eski Türk devlet geleneginden farklı olarak yaygınlaştırılan askeri sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Yukarıdakilerden hangileri Büyük Selçuklu Devleti'nde kurulan Nizamiye Medreselerinin açılış amaçları arasında gösterilebilir?

Buna göre, yukarıdaki sanat dallarından hangilerinin İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türklerde gelişme gösterdiği söylenebilir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

TYT Tarih Çıkmış Soru Formatında Çözümlü Konu Tarama Testi

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Öncesi ve İlk Türk-İslam Devletleri & Kutadgu Bilig ve Türk-İslam Edebiyatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi & Kültür ve Uygarlık (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

KPSS Tarih: İkinci Dünya Savaşı Sonrası Gelişmeler & Soğuk Savaş Dönemi ve Orta Doğu (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Uluslararası Örgütler ve Siyasi Gelişmeler & Ortadoğu'da Petrol ve Siyaset (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Soğuk Savaş Dönemi & Yumuşama (Detant) Dönemi (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Yukarıda özellikleri verilen ünlü devlet adamı ve siyaset bilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Bu durumlardan hangileri Türk-İslam devletlerinde kadının **idari** yetkilere sahip olduğunun doğrudan kanıtıdır?

Metinde sözü edilen ve ilk Türk İslam devletlerinin ordularında merkezi otoriteyi güçlendirmek amacıyla eski Türk devlet geleneginden farklı olarak yaygınlaştırılan askeri sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Yukarıdakilerden hangileri Büyük Selçuklu Devleti'nde kurulan Nizamiye Medreselerinin açılış amaçları arasında gösterilebilir?

Buna göre, yukarıdaki sanat dallarından hangilerinin İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türklerde gelişme gösterdiği söylenebilir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

TYT Tarih Çıkmış Soru Formatında Çözümlü Konu Tarama Testi

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Öncesi ve İlk Türk-İslam Devletleri & Kutadgu Bilig ve Türk-İslam Edebiyatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi & Kültür ve Uygarlık (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

KPSS Tarih: İkinci Dünya Savaşı Sonrası Gelişmeler & Soğuk Savaş Dönemi ve Orta Doğu (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Uluslararası Örgütler ve Siyasi Gelişmeler & Ortadoğu'da Petrol ve Siyaset (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Soğuk Savaş Dönemi & Yumuşama (Detant) Dönemi (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bu durumlardan hangileri Türk-İslam devletlerinde kadının idari yetkilere sahip olduğunun doğrudan kanıtıdır?