AYT Tarih: Osmanlı Kültür ve Medeniyeti & Sosyal Hayat ve Vakıflar (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Osmanlı Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti'nde toplumsal dayanışmayı ve yardımlaşmayı kurumsallaştıran pek çok yapı inşa edilmiştir. Bu bağlamda kimsesiz yaşlılar ve fakirler için barınma evleri açılmış, yardıma muhtaç çocukların korunması ve eğitilmesi amacıyla özel müesseseler kurulmuştur. Özellikle 19. yüzyılın sonlarından itibaren bu alandaki çalışmalar devlet eliyle ve sivil girişimlerle daha da çeşitlendirilmiştir.

Buna göre, verilen metinde Osmanlı Devleti Dönemi'nde kurulan sosyal kurumlar arasında aşağıdakilerden hangisine doğrudan ya da dolaylı olarak ulaşılamaz?

C

Darüşşafaka

A

Darülaceze

E

Darüleytam

D

Darülbedayi

B

Hamidiye Etfal

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti

Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyılda yapılan hukuki düzenlemelerle birlikte yargı alanında farklı mahkemeler ortaya çıkmıştır. Müslümanların ve gayrimüslimlerin davalarının yanı sıra ticari ve yabancılara ait davalar için de ayrı mahkemeler teşkilatlandırılmıştır. Bu süreçte, gayrimüslim tebaanın kendi aralarındaki dinî ve mezhepsel kurallara göre şekillenen; özellikle aile, miras ve vesayet gibi şahsi davalarına bakan özel yargı mercileri de varlığını sürdürmüştür.

Metinde sözü edilen ve gayrimüslimlerin dinî ve mezhepsel esaslara göre yargılandığı mahkeme türü aşağıdakilerden hangisidir?

A

Şeri Mahkemeler

D

Ticaret Mahkemeleri

E

Konsolosluk Mahkemeleri

B

Nizamiye Mahkemeleri

C

Cemaat Mahkemeleri

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Gayrimüslimlerin din ve mezhep yönünden bağlı oldukları, aile ve miras gibi şahsi davalarına bakan mahkemeler Cemaat Mahkemeleridir.

Metinde gayrimüslimlerin din ve mezheplerine göre yargılandığı vurgulanmıştır.
Şeri mahkemeler genel olarak İslam hukukuna dayanır ve tüm Müslümanlar ile bazı durumlarda gayrimüslimlerin ortak davalarına bakar.
Nizamiye mahkemeleri ise Müslüman ve gayrimüslimlerin ortak davalarına bakan modern mahkemelerdir.
Gayrimüslimlerin kendi aralarındaki aile ve miras gibi şahsi davalarına bakan mahkemeler Cemaat Mahkemeleridir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Şeri hukuk ile gayrimüslim hukukunu karıştırma] Şeri mahkemelerin tüm davalara baktığı düşüncesiyle seçilebilir.

D Seçeneği: [Ticari davalarla şahsi davaları karıştırma] Mahkeme türleri arasında genel bir aşinalık kurma çabası.

E Seçeneği: [Yabancılarla gayrimüslim tebaayı karıştırma] Gayrimüslim kelimesinden hareketle yabancı uyruklulara mahsus konsolosluk mahkemelerine gitme.

B Seçeneği: [Tanzimat sonrası kurulan genel mahkemelerle karıştırma] Nizamiye mahkemelerinin her tür davaya baktığı yanılgısı.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Metindeki ipuçlarını doğru analiz etme.

Soru 3 Kültür ve Medeniyet

Osmanlı İmparatorluğu'nda hayırsever devlet adamları ve zengin şahıslar tarafından kurulan vakıflar, devlet bütçesinden harcama yapılmaksızın pek çok kamusal hizmetin yürütülmesini sağlamıştır.

I. Ülke genelinde bayındırlık faaliyetlerinin yürütülerek yeni yerleşim yerlerinin cazibe merkezi haline getirilmesi,

II. Toplumsal refahın dengelenmesi ve gelir dağılımındaki uçurumların hayır kurumlarıyla hafifletilmesi,

III. Toprak rejiminin merkeziyetçi bir anlayışla doğrudan devlet mülkiyetine geçirilmesi

Buna göre, vakıf sisteminin bu işlevlerinden hangileri Osmanlı sosyal ve ekonomik hayatının sürekliliğini desteklemeye yöneliktir?

C

I ve II

D

II ve III

E

I, II ve III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Vakıf sistemi; bayındırlık (imar, iskân) faaliyetlerini desteklemiş ve sosyal yardımlaşma yoluyla toplumsal refahı artırmıştır. Ancak toprak rejiminin merkezileştirilmesi tımar sistemi ve dirlik yönetimiyle ilgilidir, vakıfların doğrudan temel amacı toprak rejimini değiştirmek değildir.

Öncül I: Vakıflar imaret, cami, köprü gibi eserlerle bölgeleri imar eder, bu da iskânı ve ekonomik canlılığı destekler.
Öncül II: Vakıflar yoksullara, öğrencilere ve hastahlara yardım ederek sosyal dayanışmayı sağlar.
Öncül III: Toprak rejiminin doğrudan devlet mülkiyetine geçirilmesi vakıfların değil, miri arazi ve merkezî toprak politikalarının konusudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Yalnızca imar faaliyetlerini dikkate alma] I. öncülün doğruluğundan emin olan ancak II. öncülün sosyal devlet/yardımlaşma boyutuyla vakıf ilişkisini kuramayan adaylar bu şıkkı seçebilir.

D Seçeneği: [Toprak rejimi ile vakıf sistemini karıştırma] III. öncüldeki merkeziyetçi toprak yönetimi ifadesinin vakıflarla ilgili olduğunu zanneden adayların düştüğü tuzaktır.

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etme eğilimi] Genellikle tüm maddelerin olumlu göründüğü sorularda 'hepsi' seçeneğine yönelen ezberci adaylar bu hatayı yapar.

B Seçeneği: [Yalnızca sosyal yardımlaşma yönüne odaklanma] II. öncülün bariz doğruluğunu görüp I. öncülün iskân ve bayındırlık ile bağını göz ardı eden adaylar düşebilir.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II. öncüller vakıf sisteminin temel amaç ve sonuçları arasındadır.

Soru 4 Kültür ve Medeniyet

Osmanlı Devleti'nde hayırseverlerin mülklerini dinî, sosyal ve kamu yararına tahsis etmesiyle oluşan vakıf sistemi, devlet bütçesinden harcama yapılmaksızın birçok hizmetin yürütülmesini sağlamıştır.

I. Darüşşafaka ve imarethanelerin işletilmesi

II. Yeniçeri ocağının askerî teçhizatının doğrudan finanse edilmesi

III. Medreselerin masraflarının karşılanması ve müderris maaşlarının ödenmesi

Yukarıdakilerden hangilerinin Osmanlı vakıf sisteminin faaliyet alanları arasında doğrudan yer aldığı söylenemez?

B

Yalnız II

D

II ve III

E

I, II ve III

A

Yalnız I

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Yeniçeri ocağının askerî teçhizat ve masrafları vakıflar tarafından değil, doğrudan devlet hazinesi (merkezî bütçe / ulufe ve kapıkulu bütçesi) tarafından karşılanmıştır.

Vakıf sistemi temel olarak sosyal, eğitim, sağlık ve bayındırlık hizmetlerini yürütmüştür.
I numaralı öncülde yer alan darüşşafaka (sağlık/sosyal) ve imarethaneler (sosyal) vakıflar eliyle yürütülmüştür.
II numaralı öncüldeki Yeniçeri ocağının askerî teçhizatı devletin askerî harcamaları kapsamındadır ve vakıf sistemiyle ilişkisi yoktur.
III numaralı öncüldeki medreseler ve eğitim faaliyetleri vakıflar tarafından finanse edilmiştir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [I ve II seçeneği] Askerî teçhizatın vakıflarla karşılanabileceği yanılgısına düşer.

D Seçeneği: [II ve III seçeneği] Eğitim ve askerliği aynı kefeye koyar.

E Seçeneği: [Hepsinin doğru olduğunu zannetmek] Vakıfların her alanda devlete ait her masrafı karşıladığı genellemesine kapılır.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Yeniçerilerin masraflarının vakıflardan karşılanamayacağını doğru tespit eden aday bu şıkkı seçer.

A Seçeneği: [Yalnız I seçeneği, tüm öncüllerin vakıfla ilişkili olduğunu düşünen adayları yanıltır.] Darüşşafaka ve imarethanelerin vakıf olduğunu bilir ancak II ve III'ün durumunu karıştırır.

Soru 5 Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti

Osmanlı Devleti, XIV. yüzyıldan itibaren Rumeli'de gerçekleştirdiği fetih kalıcılığını artırmak ve bölgenin sosyo-ekonomik yapısını yeniden şekillendirmek amacıyla sistematik bir iskân politikası uygulamıştır.

I. Göçebe Türkmen ailelerin yerleşik hayata geçirilerek denetim altına alınması

II. Fethedilen bölgelerde merkezi otoritenin ve güvenliğin tesis edilmesi

III. Enderun mektebine memur yetiştirmek üzere Hristiyan çocukların toplanması

IV. Boş veya bataklık arazilerin tarıma açılarak ekonomik üretim yapılması

Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Devleti'nin Rumeli'de takip ettiği iskân politikasının amaçları arasında yer almaz?

C

I ve II

D

II ve IV

E

III ve IV

B

Yalnız III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

III numaralı öncül, devşirme sistemine ait bir özellik olup iskân politikasının doğrudan bir amacı değildir.

İskân siyaseti; göçebelerin yerleşikleştirilmesi, fetihlerin kalıcı kılınması, Türk-İslam nüfusunun artırılması ve ekonomik üretimin artırılmasını hedefler.
III. öncülde belirtilen çocuk toplama ve Enderun'a öğrenci alma faaliyeti 'Devşirme Sistemi' ile ilgilidir.
I, II ve IV numaralı öncüller iskân politikasının temel amaçları arasındadır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [İskânın güvenlik ve göçebe boyutuyla ilişkisini kuramamak] Öncüllerin karmaşıklığından dolayı I ve II'yi yanlış eleyebilir.

A Seçeneği: [Göçebe Türkmenlerin yerleşikleştirilmesinin iskân dışı olduğunu sanmak] Göçebelerin yerleştirilmesinin sadece bir iç güvenlik sorunu olduğunu düşünebilir.

D Seçeneği: [Ekonomik ve idari amaçları karıştırmak] Tarım ve güvenliğin iskânla bağını kurmakta zorlanabilir.

E Seçeneği: [Tarım arazilerinin imarını devşirme ile karıştırmak] Tüm sistemleri tek bir çatı altında değerlendirme hatası.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Devşirme sisteminin iskân politikasından farklı bir uygulama olduğunu doğru tespit eder.

Soru 6 Osmanlı Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti, sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak toplumun farklı kesimlerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çeşitli vakıf kurumları oluşturmuştur.

Bu kurumlar arasında yer alan ve açıklaması yanlış verilen hangisidir?

A

Darüşşafaka, batılı anlamda ilk tiyatro binası olarak kurulmuştur.

D

Külliye, cami etrafında kurulan ve imaret, medrese, hamam gibi yapıları barındıran kompleks yapıdır.

E

Darüleytam, harp zedeleri ve kimsesiz çocukların korunması ile meslek sahibi yapılması için açılmıştır.

B

Darülaceze, kimsesiz çocuklar, engelli ve muhtaç yaşlıların barınması amacıyla yapılmıştır.

C

İmaretHane, ihtiyaç sahiplerine ve medrese öğrencilerine yiyecek dağıtılan hayır kurumudur.

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

AYT Tarih: Osmanlı Kültür ve Medeniyeti & Sosyal Hayat ve Vakıflar (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, verilen metinde Osmanlı Devleti Dönemi'nde kurulan sosyal kurumlar arasında aşağıdakilerden hangisine doğrudan ya da dolaylı olarak ulaşılamaz?

Metinde sözü edilen ve gayrimüslimlerin dinî ve mezhepsel esaslara göre yargılandığı mahkeme türü aşağıdakilerden hangisidir?

Buna göre, vakıf sisteminin bu işlevlerinden hangileri Osmanlı sosyal ve ekonomik hayatının sürekliliğini desteklemeye yöneliktir?

Yukarıdakilerden hangilerinin Osmanlı vakıf sisteminin faaliyet alanları arasında doğrudan yer aldığı söylenemez?

Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Devleti'nin Rumeli'de takip ettiği iskân politikasının amaçları arasında yer almaz?

Bu kurumlar arasında yer alan ve açıklaması yanlış verilen hangisidir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

TYT Tarih Çıkmış Soru Formatında Çözümlü Konu Tarama Testi

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Öncesi ve İlk Türk-İslam Devletleri & Kutadgu Bilig ve Türk-İslam Edebiyatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi & Kültür ve Uygarlık (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

KPSS Tarih: İkinci Dünya Savaşı Sonrası Gelişmeler & Soğuk Savaş Dönemi ve Orta Doğu (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Uluslararası Örgütler ve Siyasi Gelişmeler & Ortadoğu'da Petrol ve Siyaset (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Soğuk Savaş Dönemi & Yumuşama (Detant) Dönemi (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)