AYT Tarih: Kültür ve Medeniyet & Merkez Teşkilatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Soruları doğrudan bu sayfada çözebilir, her sorunun yanındaki butondan çözümünü inceleyebilir veya testi tamamlayıp karnenizi alabilirsiniz.

✓ Sayfa İçi Canlı Çözüm & Çeldirici Analizi

Soru 1 Kültür ve Medeniyet

Osmanlı klasik dönem merkez teşkilatında divan-ı hümayun üyeleri, devletin yürütme, yargı ve idari işlerinde padişahın yetkisini temsil ederlerdi. Bu bağlamda divanda padişahın mührünü taşıyarak en üst düzey yürütme yetkisini kullanan, büyük davalara bakıp kadı atamalarını gerçekleştiren ve aynı zamanda tahrir defterlerindeki dirlik kayıtlarını ve padişah fermanlarını düzenleyen yetkililer bulunmaktaydı.

Buna göre, verilen açıklamalar arasında aşağıdaki Osmanlı devlet görevlilerinden hangisinin yetki ve görevine değinilmemiştir?

Vezir-i Azam

Nişancı

Kazasker

Defterdar

Reisülküttap

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Kültür ve Medeniyet

Osmanlı Devleti'nde bürokrasi, diplomasi ve malî yazışmaların yürütülmesi merkez teşkilatındaki yazıcılar ve kâtipler tarafından gerçekleştirilmiştir.

I. Devletler arası yazışmaların ve antlaşma metinlerinin kaleme alınması

II. Eyaletlere gönderilen tahrir defterlerinin ve mülk kayıtlarının tutulması

III. Ordu sefere çıktığında komuta kademesine askerî strateji belirlenmesi

Buna göre, yukarıdakilerden hangilerinin Osmanlı Devleti'ndeki 'kalemiye' sınıfının sorumluluk alanı içerisinde yer aldığı söylenebilir?

Yalnız I

II ve III

I, II ve III

Yalnız II

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kalemiye sınıfı divan kararlarını yazma, maliye ve bürokratik evrak işleriyle ilgilenirdi. Seyfiye ise askerî ve idarî işleri yürütür.

Öncül I'de yer alan devletler arası yazışmalar (nişancı/reîsülküttaplık bünyesi) ve antlaşmalar kalemiye sınıfının görevidir.
Öncül II'de yer alan tahrir ve mülk kayıtlarının tutulması mali ve idari bürokrasi (defterdar/kâtipler) kapsamındadır.
Öncül III'te belirtilen askerî strateji belirleme görevi seyfiye (kılıç ehli/askeri) sınıfına aittir, kalemiyeye ait değildir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II. öncüller kalemiye sınıfının bürokratik ve mali yetkileriyle birebir örtüşür.

B Seçeneği: [Yalnızca tahrir defterlerini esas alıp dış yazışmaları atlamak.] II. öncül doğrudan ana metindeki malî ve idarî kayıt tanımıyla uyuştuğu için seçilebilir.

D Seçeneği: [Askerî stratejiyi kalemiye görevi sanmak.] Öncüllerin çoğunu doğru kabul edip askerî kararları da bürokrasiye mal eden adaylar düşer.

E Seçeneği: [Tüm devlet görevlerini tek sınıfa mal etme yanılgısı.] Bütün maddelerin devlet işi olduğunu düşünerek hepsini işaretleyen adayların yanıldığı çeldiricidir.

A Seçeneği: [Yalnızca diplomasiyi kalemiye sayıp malî kayıtları göz ardı etmek.] I. öncülün kesinliğini görüp II. öncülün mali/idari niteliğini kaçıran adaylar bu şıkka yönelir.

Soru 3 Osmanlı Kültür ve Medeniyeti / Siyasi Tarih

Osmanlı Devleti'nde Fatih Sultan Mehmet Dönemi'nde merkezi otoriteyi güçlendirmek ve devleti İmparatorluk karakterine kavuşturmak amacıyla bir dizi idari ve hukuki düzenleme hayata geçirilmiştir. Bu doğrultuda padişahlık yetkilerinin sınırları netleştirilmiş, saray bürokrasisinde Türk soylu ailelerin etkinliği dengelenmiş ve yönetimde kurumsal bir düzenlemeye gidilmiştir.

I. Divan başkanlığının veziriazama devredilerek kararların padişaha arz sistemine geçilmesi

II. Kanunname-i Âli Osman ile padişaha kardeş katli yetkisinin yasal güvenceye bağlanması

III. Yönetim kadrolarında devşirme kökenli devlet adamlarına geniş yer verilmesi

Bu uygulamalardan hangilerinin, Osmanlı merkezi otoritesini güçlendirme ve taht kavgalarını önleme amaçlarına doğrudan hizmet ettiği söylenebilir?

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Öncüllerde verilen tüm uygulamalar Fatih Sultan Mehmet döneminde merkezi otoriteyi pekiştirmek, bürokratik işleyişi hızlandırmak ve hanedan otoritesini korumak amacıyla gerçekleştirilmiştir.

I. öncül: Divan'ın başkanlığının sadrazama verilmesi, divan görüşmelerinin daha rahat yapılmasını sağladığı gibi padişahın mutlak otoritesini divan üzerinde hissettirmesine ve kararların daha hızlı alınmasına zemin hazırlayarak merkezi otoriteyi güçlendirmiştir.
II. öncül: Kardeş katlinin yasal hale getirilmesi (Kanunname), taht kavgalarını önleme ve devletin bekasını sağlama amacına yöneliktir.
III. öncül: Devşirme devlet adamlarının güçlendirilmesi, eski Türk aristokrat ailelerinin (Çandarlı gibi) merkezi yönetimdeki baskısını kırarak padişaha tam bağlı bir bürokratik sınıf oluşturmuş ve merkezi otoriteyi artırmıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece idari değişimi doğru kabul edip kardeş katli ve devşirme politikasının merkeziyetçi ve siyasi sonuçlarını göz ardı etme.] Aday sadece Divan uygulamasının merkezi otoriteyle doğrudan bağını kurup diğerlerini eleyebilir.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Aday tüm öncüllerin Fatih dönemi merkeziyetçilik ve hanedan güvenliği politikalarıyla doğrudan ilişkili olduğunu doğru analiz etmiştir.

D Seçeneği: [Divan başkanlığı değişiminin yönetim ve merkeziyetçilik üzerindeki etkisini atlama.] II ve III numaralı öncüllere odaklanıp I numaralı öncülü şekilsel bir detay sanma.

B Seçeneği: [Sadece kardeş katli yasasının taht kavgalarını önleme amacını görüp diğer öncülleri dışarıda bırakma.] Aday taht kavgaları ifadesini doğrudan kardeş katli ile eşleştirir.

C Seçeneği: [Devşirme kökenli devlet adamlarının yönetimde etkili kılınmasının merkezi otoriteye etkisini gözden kaçırma.] I ve II. öncüllerin barizliğini görüp III. öncülü çeldirici sanma.

Soru 4 Osmanlı Devletinde Kültür ve Medeniyet

Osmanlı Devleti'nde taht varislerinin devlet tecrübesi kazanması amacıyla sancaklara gönderilmesi usulüne son verilmiş, ayrıca hanedanın en yaşlı ve en olgun üyesinin tahta geçmesini öngören sistem hukuki bir nitelik kazanmıştır.

I. Sancak sisteminin kaldırılarak şehzadelerin merkezde sarayda eğitilmesi usulünün getirilmesi

II. Ekber ve erşet sisteminin yasal hale getirilerek saltanat verasetinin netleştirilmesi

Yukarıda özellikleri belirtilen uygulamaları hayata geçiren Osmanlı padişahları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

III. Murat - I. Ahmet

II. Mahmud - I. Ahmet

I. Ahmet - I. Mustafa

III. Mehmet - I. Ahmet

I. Ahmet - III. Mehmet

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Kuruluş Dönemi Teşkilat Yapısı

Osmanlı Devleti'nin kuruluştan imparatorluğa geçiş sürecinde devlet teşkilatını kurumsallaştırma adına önemli adımlar atılmıştır. Bu süreçte askeri ve idari alanlardaki ilk düzenlemeler devletin otoritesini güçlendirmiştir.

Divan-ı Hümayun'un temelini oluşturan idari yapının yanına ilk kez Kazaskerlik makamının ihdas edilmesi

Devletin askeri gücünü düzenli birliklerle desteklemek amacıyla Edirne merkezli Kapıkulu Ocağı'nın kurulması

Savaş esirlerinden yararlanma esasına dayanan Pençik sisteminin uygulamaya konulması

Bu gelişmeler, aşağıda verilen Osmanlı padişahlarından hangisinin döneminde gerçekleştirilmiştir?

Yıldırım Bayezit

II. Murat

I. Murat

Orhan Bey

Osman Bey

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Verilen öncüllerde yer alan Kazaskerlik makamının kurulması, Edirne'de Kapıkulu Ocağı'nın oluşturulması ve Pençik Sistemi'nin uygulanması I. Murat (Hüdavendigar) dönemine aittir.

Kazaskerlik ve Veziriazamlık makamları I. Murat döneminde kurulmuştur.
Kapıkulu Ocağı ilk kez I. Murat döneminde Edirne'de kurulmuştur.
Pençik Sistemi ilk defa I. Murat döneminde uygulanmaya başlanmıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Beylikten devlete geçişin ilk aşaması ile kurumsallaşma dönemini karıştırma] Osman Bey'in ilk hükümdar olması nedeniyle tüm ilk kurumsal adımları onun dönemine atfetme yanılgısı

D Seçeneği: [Fetih hareketleri ve merkeziyetçilik odaklı yanlış eşleştirme] Anadolu Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağlayan padişah olarak genel bir kurumsallaşmayı bu döneme mal etme

E Seçeneği: [Kuruluş dönemi son aşaması ile ilk aşamasını karıştırma] II. Murat'ın devletin ikinci kurucusu olarak anılmasından ötürü temel askeri ocakları bu döneme bağlama

B Seçeneği: [Orhan Bey dönemi yenilikleri ile I. Murat dönemi yeniliklerini karıştırma] İlk düzenlemelerin (Yaya ve Müsellem, Divan, ilk vezir) hep Orhan Bey döneminde yapıldığı bilgisiyle öncülleri ilişkilendirme

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Öncüllerdeki bilgilerin I. Murat dönemi ile tam uyuştuğunu fark etme

AYT Tarih: Kültür ve Medeniyet & Merkez Teşkilatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, verilen açıklamalar arasında aşağıdaki Osmanlı devlet görevlilerinden hangisinin yetki ve görevine değinilmemiştir?

Buna göre, yukarıdakilerden hangilerinin Osmanlı Devleti'ndeki 'kalemiye' sınıfının sorumluluk alanı içerisinde yer aldığı söylenebilir?

Bu uygulamalardan hangilerinin, Osmanlı merkezi otoritesini güçlendirme ve taht kavgalarını önleme amaçlarına doğrudan hizmet ettiği söylenebilir?

Yukarıda özellikleri belirtilen uygulamaları hayata geçiren Osmanlı padişahları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bu gelişmeler, aşağıda verilen Osmanlı padişahlarından hangisinin döneminde gerçekleştirilmiştir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

TYT Tarih Çıkmış Soru Formatında Çözümlü Konu Tarama Testi

AYT Türk Dili ve Edebiyatı: İslamiyet Öncesi ve İlk Türk-İslam Devletleri & Kutadgu Bilig ve Türk-İslam Edebiyatı (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi & Kültür ve Uygarlık (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

KPSS Tarih: İkinci Dünya Savaşı Sonrası Gelişmeler & Soğuk Savaş Dönemi ve Orta Doğu (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Uluslararası Örgütler ve Siyasi Gelişmeler & Ortadoğu'da Petrol ve Siyaset (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

AYT Tarih: Soğuk Savaş Dönemi & Yumuşama (Detant) Dönemi (5 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)