AYT Felsefe: 17. Yüzyıl Felsefesi & Bilimsel Yöntem (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Kepler, gezegenlerin yörüngelerini hesaplarken antik dönemden kalan 'mükemmel daire' inancını terk etmiş ve elips yörüngeleri kabul etmiştir. Bu durum, dönemin astronomi anlayışında köklü bir değişikliğe yol açmış, gökyüzünün değişmezliği fikrini sarsmıştır. Kepler'in bu yaklaşımı, gökyüzündeki hareketlerin matematiksel bir kesinlikle açıklanabileceğini göstererek, önceki yüzyılların metafiziksel açıklamalarının yerini gözlemsel verilere dayalı bir matematiksel fiziğe bırakmasını sağlamıştır.

Bir araştırmacı, deney yaparken kendi kişisel inançlarını, toplumun genel kabullerini ve dilin yanıltıcı etkilerini bir kenara bırakarak sadece nesnel verilere odaklanmalıdır. Eğer araştırmacı, 'doğanın kitabı'nı okumak istiyorsa, zihnini yüzyıllardır birikmiş olan, sorgulanmamış ve kanıtlanmamış yargıların oluşturduğu tortulardan temizlemelidir. Ancak bu şekilde, önyargıların sisli perdesi aralanabilir ve olgular olduğu gibi görülebilir.

Bazı düşünürler, zihinde matematiksel aksiyomların veya ahlaki ilkelerin doğuştan var olduğunu, insanın bunları deneyimlemeden önce de bildiğini iddia ederler. Oysa eğer bu bilgiler doğuştan gelseydi, henüz hiçbir deneyim yaşamamış olan çocukların veya zihinsel gelişimini tamamlamamış bireylerin de bu ilkelere sahip olması gerekirdi. Gerçekte ise, zihin başlangıçta hiçbir yazı içermeyen temiz bir levha gibidir; üzerindeki tüm bilgiler, dış dünyadan gelen duyumlar ve bu duyumların zihinde işlenmesiyle oluşur.

Rönesans, sadece geçmişin tozlu sayfalarını yeniden keşfetmek değil, o sayfaların üzerine kendi çağının özgün mührünü basmaktır. Rönesans insanı, antik metinleri birer kutsal metin gibi ezberlemek yerine, onları kendi akıl süzgecinden geçirerek dönüştürmüştür. Bu süreçte insan, evrenin merkezine yerleşmiş; doğayı bir gizemler yumağı olarak değil, matematiksel yasalarla çözülebilecek bir yapı olarak görmeye başlamıştır. Bu yeni bakış açısı, skolastik eğitimin dogmatik sınırlarını aşarak, bireyi özne konumuna yükseltmiştir.

Bir binayı sağlam temeller üzerine inşa etmek istiyorsak, önce eski ve çürük yapıları yıkmalı, zemini temizlemeliyiz. Descartes da bilgiyi inşa ederken benzer bir yol izler. O, duyuların yanıltıcılığından, rüyaların gerçekliğinden ve hatta matematiksel doğruların bile bir aldatmaca olabileceğinden şüphe duyar. Ancak bu şüphe, bir amaç değil, sağlam bir temele ulaşmak için kullanılan bir araçtır. Şüphe edilemeyecek tek bir noktaya ulaştığında, bilgi binasının inşası başlayacaktır.

............, mevcut toplumsal düzendeki aksaklıkları eleştirmek ve geleceğe dair daha adil, huzurlu ve ideal bir toplum tasarımı sunmak amacıyla kurgulanmış hayali devlet modelleridir. T. More, Platon, Farabi gibi düşünürler, kendi dönemlerinin siyasal sorunlarına çözüm ararken, gerçekte var olmayan ancak var olması arzulanan bu düzenleri tasarlamışlardır. Bu tasarımlar, insanlığın daha iyi bir yaşam arayışının felsefi yansımasıdır.

Spinoza'ya göre evren, Tanrı'nın zorunlu bir yansımasıdır; bu nedenle 'kötülük' diye bir şey yoktur, o sadece insanın bütünü görememesinden kaynaklanan bir yanılgıdır. Descartes ise farklı bir yol izler: Tanrı, insana irade özgürlüğü vermiştir. İnsan, bu özgürlüğü yanlış kullanarak kötülüğü seçebilir. Tanrı, iyiyi ve kötüyü birbirinden ayırt etme yetisini insana bahşettiği için, kötülüğün sorumluluğu Tanrı'ya değil, insanın seçimlerine aittir.

Descartes, şüphe yöntemini kullanarak her şeyden şüphe etmeye başlar. Nesnelerden, diğer insanlardan, hatta kendi bedeninin varlığından bile şüphe eder. Ancak bu şüphe sürecinde fark eder ki; şüphe ettiği gerçeğinden şüphe edemez. Şüphe etmek bir düşünme eylemidir; düşünmek için de düşünen bir 'Ben'in var olması zorunludur.

Leibniz'e göre doğrular ikiye ayrılır. Birincisi, çelişmezlik ilkesine dayanan ve aksinin düşünülmesi imkansız olan 'akıl doğruları'dır; bunlar zorunludur ve matematikte olduğu gibi kesinlik içerirler. İkincisi ise 'olgu doğruları'dır; bunlar deneyime, duyulara ve geleneğe dayanır, dolayısıyla değişebilir ve zorunlu değildirler. Örneğin, '$2 + 2 = 4$' bir akıl doğrusudur, ancak 'bugün hava güneşli' ifadesi bir olgu doğrusudur.