AGS Tarih: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi & Türk Devletleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

VIII. yüzyılın ortalarında Ötüken merkezli Türk siyasi birliğinde merkezi otoritenin zayıflaması, boylar arası ittifakları beraberinde getirmiştir.

Göktürk İmparatorluğu'nun yeniden teşkilatlanma sürecinde Bilge Kağan; ülkenin bayındır hale getirilmesi, şehirlerin surlarla çevrilmesi ve Çin tarzı Budist ve Taoist mabetlerin inşa edilmesi yönünde tekliflerde bulunmuş, ancak devletin akıl hocası ve başkumandanı bu isteğe şiddetle karşı çıkmıştır. Bu devlet adamı, Türk milletinin varlığını sürdürebilmesinin ancak bozkır yaşam tarzının, hareket kabiliyetinin ve göçebe askeri geleneklerin korunmasıyla mümkün olduğunu savunmuştur.

Orhun Abideleri'nde Kutluk Kağan'ın Çin esaretine ve baskısına karşı Ötüken bölgesinde başlattığı bağımsızlık mücadelesi anlatılırken; dağda inekli, ovada yürüyen dağınık Türk boylarının bir araya getirilerek kısa sürede teşkilatlandırıldığı ve ataların töresi temel alınarak devletin yeniden ayağa kaldırıldığı vurgulanmaktadır.

IX. yüzyılda Orta Asya'ya gelen yabancı elçi ve seyyahlar, Türk topluluklarının yaşam tarzındaki değişimleri eserlerinde detaylıca aktarmışlardır. Bu bağlamda, dönemin önemli seyyahlarından biri, başkentleri surlarla çevrili olan, kapılarında nöbetçilerin beklediği, tarımsal faaliyetlerin ve ticaretin merkezî bir yapıda yürütüldüğü büyük bir Türk başkentini ziyaret etmiştir.

Avrupa'da "Tanrı'nın Kırbacı" olarak anılan, Batı Roma ve Bizans İmparatorluklarını vergiye bağlayan, Nibelungen Destanı'nda "Etzel" adıyla kahramanlaştırılan Avrupa Hun hükümdarı, aynı zamanda Alman ve Germen mitolojisinde derin izler bırakmıştır. Hakkında yapılan son araştırmalar, onun Hristiyan kilisesinin kaydettiği barbar imajından uzak, adil ve hoşgörülü bir yönetim sergilediğini ortaya koymaktadır.

MÖ II. yüzyılda Orta Asya'da boylar halinde yaşayan Türk topluluklarını tek bir bayrak altında toplayan Asya Hun hükümdarı, Çin imparatoruna gönderdiği resminamede, boyları çorak bozkırlardan kurtararak tek bir aile gibi birleştirdiğini ve yay çekebilen tüm kavimleri idaresi altında tek bir siyasi yapıya dönüştürdüğünü ifade etmiştir.

VIII. yüzyılın ortalarında Çin'deki siyasi istikrarsızlıktan ve iç karışıklıklardan faydalanarak Tang sülasine üstünlük kuran Uygur Kağanlığı, Türk devlet geleneklerinde köklü değişimlerin yaşandığı bir döneme girmiştir. Bu süreçte Çin seferinden dönen hükümdar, Tibet seferi sırasında tanıştığı Mani dinini benimsemiş ve bu inancın başkent Ötüken başta olmak üzere ülke genelinde yayılması için çaba sarf etmiştir.

Orta Asya'da Kutluk Devleti'ne son vererek kurulan, yerleşik hayata geçerek maniheizm dinini benimseyen ve Arap-İslam coğrafyasındaki eserlerde 'Dokuz Oğuzlar' adıyla anılan Türk devleti, kendinden sonraki Türk kültürel yaşamını derinden etkilemiştir.