YKS Din Kültürü: İslam Felsefesi & Kelam Ekolleri (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bir grup düşünür, ilahi adaletin tecelli etmesi için insanın eylemlerinin kaynağının bizzat kendisi olması gerektiğini savunur. Onlara göre, eğer bir eylemi insan seçmemişse ve o eylemden dolayı cezalandırılıyorsa, bu durum ilahi hikmetle çelişir. Bu nedenle, insan eylemlerini yaratma gücüne sahip olmalıdır ki sorumluluk anlamlı olsun.

Antik Yunan düşüncesinde doğa filozofları 'her şeyin ilk maddesi nedir?' sorusuna yanıt ararken, evrenin kendi içindeki yasalarla işlediğini varsayıyorlardı. Ancak Orta Çağ'da felsefi sorgulama, evrenin kendi kendine var olup olmadığı ve bir yaratıcıya muhtaçlığı eksenine kaymıştır.

Bir düşünür, 'insanlık' kavramının zihnimizin dışında, nesnel bir gerçekliği olmadığını savunur. Ona göre, sadece tekil insanlar (Ahmet, Ayşe, Mehmet) gerçektir; 'insanlık' ise bu tekil varlıkları gruplamak için kullandığımız zihinsel bir etiketten ibarettir.

Hristiyan felsefesinde insan, geçici ve ölümlü olan beden ile ebedi ve ölümsüz olan ruhun birleşimi olarak görülür. Beden, ruhun hapishanesi veya aracıdır; asıl olan ruhun kurtuluşudur.

Augustinus ve Aquinalı Thomas, kötülüğün ontolojik bir varlığı olmadığını, aksine iyiliğin eksikliği (privatio boni) olduğunu savunurlar.

Stoacı bir bilgeye göre, dünya evrensel bir aklın (logos) yönetimi altındadır. İnsan, bu büyük tiyatroda kendisine verilen rolü oynamakla yükümlüdür. Rolünü değiştirmeye çalışmak anlamsızdır, ancak o rolü nasıl oynayacağı insanın elindedir.

Aquinalı Thomas'a göre teoloji, vahye dayanan ilahi bilgidir; felsefe ise akla dayanan beşeri bilgidir. İkisi de gerçeği arar ancak yöntemleri farklıdır. Örneğin, bir fizikçi maddeyi deneyle incelerken, bir teolog aynı varlığın yaratılış amacını vahiy ile açıklar.

İslam filozoflarına göre zaman, hareketin bir ölçüsüdür. Hareketin olduğu yerde değişim vardır; değişimin olduğu yerde ise 'önce' ve 'sonra' kavramları anlam kazanır. Metafizik varlıklar (örneğin Tanrı veya akıllar) hareket etmez ve değişmezler.

Eş'ariyye ekolüne göre, fiilleri yaratan Allah'tır. Ancak insan, bu fiillerin gerçekleşmesi anında bir yönelimde bulunur. Bu yönelim, fiilin insan tarafından sahiplenilmesini sağlar.

İbn Sina'ya göre, ruhun yetkinleşmesi ancak bilgi ile mümkündür. Bilgi, ruhun karanlıktan aydınlığa çıkışıdır. Bilimle uğraşmayan bir ruh, potansiyelini gerçekleştirememiş, adeta 'karanlıkta kalmış' bir kandil gibidir.

Farabi ve Aquinalı Thomas, varlığı ikiye ayırır: Kendi başına var olan 'Zorunlu Varlık' ($V_{z}$) ve başka bir varlığa muhtaç olan 'Mümkün Varlık' ($V_{m}$).