TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Kılcallık (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Madde ve Özellikleri

Fizik laboratuvarında sıvıların yüzey özellikleri üzerine araştırma yapan bir öğrenci, dar kesitli ortamlarda sıvıların yerçekimine rağmen düşey doğrultuda ilerleyebildiğini gözlemliyor.

I. Sağanak yağmur altında kalan kalın koton montun eteklerinden içeri giren nemin kumaş lifleri arasında zamanla yukarı doğru tırmanması

II. Toprak altındaki kılcal kök hücrelerinden alınan suyun ve çözünmüş minerallerin odun boruları (ksilem) vasıtasıyla ağacın en üstteki yapraklarına taşınması

III. Laboratuvar masasına dökülen sıvının temizlenmesi için kullanılan mutfak havlusunun ucunun suya batırılmasıyla tüm yüzeyin kısa sürede ıslanması

Buna göre, verilen olaylardan hangilerinin gerçekleşmesinde kılcallık etkisi doğrudan rol oynar?

B

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız II

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Madde ve Özellikleri

Deniz, bir fizik projesi için atölyede X, Y ve Z fiziksel değişim süreçlerini gözlemleyerek not alıyor: • X eylemi: Dereceli silindirdeki saf suyu boş bir beherglasın içerisine tamamen aktarmak. • Y eylemi: Oda sıcaklığındaki katı haldeki saf bir metal külçesini ocakta eriterek sıvı hale getirmek. • Z eylemi: Hassas terazide tartılan bir cismi dünya üzerinde yerçekimi ivmesinin farklı olduğu kutuplardan ekvatora taşımak.

I. X eyleminde sıvının şekli ve hacmi değişirken özkütlesi sabit kalır.

II. Y eyleminde metalin hacmi artarken özkütlesi azalır.

III. Z eyleminde cismin kütlesi değişmezken ağırlığı azalır.

Buna göre, Deniz'in gözlemlediği bu eylemler sonucunda maddelerin niceliklerindeki değişimlerle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız II

D

I ve III

E

II ve III

B

Yalnız III

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

X eyleminde kap değiştiği için sıvının şekli değişir ancak hacmi ve özkütlesi sabit kalır (Hacim değişmez). Y eyleminde eriyen maddelerin genellikle hacmi artar ve özkütlesi azalır. Z eyleminde kutuptan ekvatora götürülen cismin kütlesi değişmez, yerçekimi ivmesi azaldığı için ağırlığı azalır.

X eylemi: Sıvı başka kaba döküldüğünde şekil alır, hacim sabit kalır. I. Öncül yanıltmalıdır (hacim değişmez).
Y eylemi: Katıdan sıvıya geçen maddelerin çoğu genleşir, hacmi artar, özkütlesi azalır. (Ancak su gibi istisnalar hariç genel kuraldır, ancak hacim artışı özkütleyi kesin azaltır).
Z eylemi: Kütle değişmeyen madde miktarıdır. Ağırlık ise $G = m \cdot g$ olup ekvatorda $g$ azaldığı için ağırlık azalır. III. Öncül doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Sadece III'ü doğru görüp I'i gözden kaçırmak] Yalnız III'e odaklanmak.

E Seçeneği: [X öncülündeki hacim ifadesini doğru kabul etmek] Kabın şeklini alan sıvının hacminin de değiştiğini düşünmek.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve III numaralı yargıların fiziksel olarak doğru olduğunu saptamıştır.

A Seçeneği: [X öncülündeki hacim değişimi tuzağına düşmek] Kabın değişmesiyle hacmin de değiştiğini sanmak.

C Seçeneği: [Y eylemindeki genleşme kuralını ezberden kaçırmak] Erime durumunda özkütlenin her zaman sabit kaldığını sanmak.

Soru 3 Madde ve Özellikleri

Kerem, uzun bir yolculuk öncesinde otomobilinin lastik basıncını kontrol ettiğinde lastik içerisindeki havanın azaldığını fark ediyor ve bir pompet veya hava makinesi yardımıyla lastik içine dışarıdan hava basarak şişiriyor.

I. Lastik içerisindeki havanın özkütlesi

II. Lastik içerisindeki havanın toplam kütlesi

III. Lastik içerisindeki havanın ağırlığı

Hava basma işleminden sonra, esnek olmayan ideal bir oto lastiğinin hacmi sabit kaldığı varsayılırsa, lastik içinde bulunan havanın yukarıdaki niceliklerinden hangileri kesinlikle artmıştır?

C

I ve II

B

Yalnız III

D

II ve III

E

I, II ve III

A

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Lastik içine hava basıldığında içerideki gaz kütlesi (

m

) artar. Lastik hacmi (

V

) sabit kabul edildiğinden özkütle (

d = m/V

) artar. Kütle artığına bağlı olarak ağırlık (

G = m \cdot g

) de artar.

Dışarıdan hava (gaz) pompalanması içerideki madde miktarını yani kütleyi ( $m$ ) artırır (II. Öncül artar).
Hacim sabitken kütle arttığı için özkütle ( $d = m/V$ ) artar (I. Öncül artar).
Ağırlık kütle ile doğru orantılı olduğundan ( $G = m \cdot g$ ) ağırlık da artar (III. Öncül artar).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece kütlenin arttığını düşünmek] Özkütle ve ağırlık değişimini göz ardı etmek.

B Seçeneği: [Sadece ağırlığı dikkate almak] Özkütle formülünü unutmak.

D Seçeneği: [Özkütleyi sabit sanmak] Basılan havanın özkütlesinin değişmeyeceğini zannetmek.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm niceliklerin arttığını doğru tespit etmiştir.

C Seçeneği: [Ağırlığı elemek] Gazların ağırlığının olmadığını düşünmek.

Soru 4 Madde ve Özellikleri

Bir evde çamaşır yıkayan anneye çocukları şu tavsiyelerde bulunuyor: • Güray: Çamaşırlar üzerindeki inatçı yağ lekelerinin daha kolay çıkması için suyu 30°C yerine 60°C sıcaklıkta ısıtmalısın. • Koray: Suyun yüzey gerilimini düşürerek kumaş liflerinin arasına daha iyi nüfuz etmesi için deterjan kullanmalısın. • Nihal: Suyun kaldırma kuvvetini ve çözücülüğünü artırmak için suya tuz dökerek yıkayabilirsin.

Buna göre anne, çocuklarından hangilerinin bilimsel olarak doğru tavsiyelerine uyarsa çamaşırlar üzerindeki kirleri ve yağları daha kolay çıkartabilir?

B

Güray ve Koray

E

Güray, Koray ve Nihal

D

Koray ve Nihal

A

Yalnız Koray

C

Güray ve Nihal

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Madde ve Özellikleri

Bir bardaktaki çaya peçetenin ucu değdirildiğinde, sıvının peçete üzerinde yerçekimine rağmen yükselerek üst taraflarını ıslattığı görülür.

I. Adezyon kuvveti

II. Kılcallık olayı

III. Kohezyon kuvveti

Buna göre yukarıda verilen olayda, öncüllerinde belirtilenlerden hangileri etkili olmuştur?

C

I ve III

A

Yalnız II

E

I, II ve III

D

II ve III

B

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Madde ve Özellikleri

Fizik öğretmeni derste kılcallık olayını işledikten sonra öğrencilerden günlük hayattan kılcallığa örnek verebilecekleri durumlar istemiştir.

I. Kan tahlili için iğne ile delinen parmağa cam kılcal tüp dokundurulduğunda kanın tüpün içine hızla dolması

II. Su ve kir tutmayan özel nano-kumaşların üzerine dökülen sıvının küreselleşerek kumaştan uzaklaşması

III. Lunaparktaki su kaydırağına üst kısımdan sürekli su pompalanarak kaydırağın sürtünmesinin azaltılması

Buna göre öğrencilerin verdiği yukarıdaki örneklerden hangilerinde kılcallık etkisi açıkça görülür?

C

I ve II

D

I ve III

E

II ve III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 7 Madde ve Özellikleri

Yağmur yağdığında bazı bitkilerin yaprakları üzerinde su damlacıkları küreselliğini bozmadan küreye yakın durmaktadır.

I. Su damlacıklarının üzerine çok az miktarda kül veya deterjan tozu dökülürse damlacıkların küreselliği bozulur ve yayılır.

II. Damlacıklara etki eden kohezyon kuvvetinin büyüklüğü adezyon kuvvetinin büyüklüğünden fazladır.

III. Damlacıkların kütleleri yerçekiminin etkisiyle çok daha büyük olsaydı küresellikleri bozulurdu.

Buna göre, yargılarından hangileri doğrudur?

C

I ve III

A

Yalnız II

B

I ve II

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 8 Madde ve Özellikleri

Fizik laboratuvarında sıvıların yüzey özellikleri konusunu pekiştirmek isteyen öğretmen, günlük yaşamdan üç farklı olay tahtaya yazmıştır: • I. Teflon tavaya dökülen suyun tavanın yüzeyini ıslatmayarak boncuk boncuk durması • II. Mutfakta tezgah üzerine damlayan meyve suyumun yayılıp tezgahı ıslatması • III. Kek hamuruna daldırılan tahta kaşığın ucuna yoğun hamurun yapışıp kalması

I. Teflon tava

II. Meyve suyu ve tezgah

III. Kek hamuru ve tahta kaşık

Buna göre, bu olaylardan hangilerinde kohezyon kuvveti adezyon kuvvetine göre daha baskın (etkili) olmuştur?

A

Yalnız I

B

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Kılcallık (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Buna göre, verilen olaylardan hangilerinin gerçekleşmesinde kılcallık etkisi doğrudan rol oynar?

Buna göre, Deniz'in gözlemlediği bu eylemler sonucunda maddelerin niceliklerindeki değişimlerle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

Hava basma işleminden sonra, esnek olmayan ideal bir oto lastiğinin hacmi sabit kaldığı varsayılırsa, lastik içinde bulunan havanın yukarıdaki niceliklerinden hangileri kesinlikle artmıştır?

Buna göre anne, çocuklarından hangilerinin bilimsel olarak doğru tavsiyelerine uyarsa çamaşırlar üzerindeki kirleri ve yağları daha kolay çıkartabilir?

Buna göre yukarıda verilen olayda, öncüllerinde belirtilenlerden hangileri etkili olmuştur?

Buna göre öğrencilerin verdiği yukarıdaki örneklerden hangilerinde kılcallık etkisi açıkça görülür?

Buna göre, yargılarından hangileri doğrudur?

Buna göre, bu olaylardan hangilerinde kohezyon kuvveti adezyon kuvvetine göre daha baskın (etkili) olmuştur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

TYT Fizik: Fizik Bilimine Giriş & SI Birim Sistemi (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Kinematik & Konum, Yol ve Yer Değiştirme (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Hareket Çeşitleri & Öteleme, Dönme ve Titreşim (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Dayanıklılık & Katıların Dayanıklılığı ve Boyut İlişkisi (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Özkütle (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Kohezyon Kuvveti (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)