TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Katıların Dayanıklılığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Madde ve Özellikleri

Fizik laboratuvarında boyutlar ve dayanıklılık kavramlarını inceleyen bir grup öğrenci, canlılar alemindeki bazı fiziksel gerçeklikleri masaya yatırmıştır.

I. Geometrik olarak benzer düzgün katı cisimlerde boyutlar büyüdükçe, dayanıklılığın hacme oranı azalır.

II. Evrimsel süreçte küçük canlıların yüksekten düşmelerinde maruz kaldıkları etkiler, büyük canlılara göre daha az yıkıcı olur.

III. Doğa kanunları gereği, hacim ve kütle artışı yüzey alanına göre daha hızlı gerçekleştiği için devasa boyutlardaki bazı karasal canlılar kendi ağırlıklarını taşıyamayacak kadar kırılgan hale gelebilir.

Bu öğrencilerin yaptığı gözlem ve çıkarımlardan hangileri doğrudur?

B

I ve II

D

II ve III

E

I, II ve III

A

Yalnız I

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Katıların dayanıklılığı

D \propto \frac{\text{Kesit Alanı}}{\text{Hacim}}

orantısıyla belirlenir. Boyutlar arttıkça hacim

r^3

oranında, kesit alanı ise

r^2

oranında artar; bu da dayanıklılığın azalmasına neden olur.

I. Öncülde dayanıklılığın doğrusal boyutlar ile ters orantılı olduğu bilgisi doğrudur.
II. Küçük canlıların yüzey alanı/hacim oranı büyük olduğu için düşmelerde hava direncinin etkisinden daha çok yararlanırlar.
III. Canlıların kütlesi hacimle doğru orantılı olduğundan, devasa boyutlardaki canlıların dayanıklılığı sınırlıdır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [II. öncülü elemek.] Düşme olayını sadece aerodinamik sanıp dayanıklılıkla bağdaştıramama.

A Seçeneği: [Yalnızca birinci öncülü yeterli görmek.] Sadece formül tanımına odaklanmış öğrenciler.

B Seçeneği: [III. öncülü kaçırmak.] Canlı kütlesi ile dayanıklılık ilişkisini kuramama.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm öncüllerin fiziksel temellerini doğru analiz etmiştir.

D Seçeneği: [I. öncülü göz ardı etmek.] Genel tanımı atlama.

Soru 2 Madde ve Özellikleri

Düzgün ve türdeş bir silindirin yatay zemin üzerindeki kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı incelenmektedir.

I. Silindirin yüksekliği sabit tutulup taban yarıçapı arttırılırsa, dayanıklılığı değişmez.

II. Silindirin taban yarıçapı sabit tutulup yüksekliği arttırılırsa, dayanıklılığı azalır.

III. Silindirin boyutları orantılı olarak (hem yarıçapı hem yüksekliği aynı kat sayısında) arttırılırsa, dayanıklılığı artar.

Bu silindir için verilen yargılardan hangileri doğrudur?

C

I ve II

A

Yalnız I

B

Yalnız II

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Silindir için dayanıklılık

D = \frac{\text{Kesit Alanı}}{\text{Hacim}} = \frac{\pi r^2}{\pi r^2 h} = \frac{1}{h}

bağıntısı ile verilir. Dayanıklılık yalnızca yüksekliğe bağlıdır.

I. Yarıçap değiştiğinde yükseklik sabitse $D = 1/h$ değişmez, doğrudur.
II. Yükseklik arttığında $D = 1/h$ bağıntısına göre dayanıklılık azalır, doğrudur.
III. Orantılı artışta yükseklik de artacağı için dayanıklılık azalır, yanlış.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Formül analizini kusursuz yapmıştır.

D Seçeneği: [III. öncülü doğru saymak.] Boyutlar artınca dayanıklılık artar sanmak.

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru kabul etmek.] Formülü ezbere yanlış yorumlama.

B Seçeneği: [I. öncülü yanlış kabul etmek.] Yarıçap artarsa dayanıklılık artar yanılgısı.

A Seçeneği: [II. öncülü göz ardı etmek.] Yüksekliğin etkisini unutma.

Soru 3 Madde ve Özellikleri

Düzgün, türdeş silindir biçimindeki katı bir cismin dayanıklılığının fiziksel niceliklere bağlı değişimini gösteren grafikler tasarlanmıştır.

I. Grafik: Dayanıklılık - Yükseklik (Ters orantı eğrisi)

II. Grafik: Dayanıklılık - Yarıçap (Yarıçaptan bağımsız yatay doğru)

III. Grafik: Dayanıklılık - Kesit Alanı (Doğrusal artış grafiki)

Bu grafiklerden hangileri düzgün silindirler için fiziksel olarak doğrudur?

C

I ve III

A

Yalnız I

B

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Silindirin dayanıklılığı

D = 1/h

kadardır. Yükseklikle ters orantılıdır (I doğru). Yarıçaptan bağımsızdır, yani yarıçap arttıkça dayanıklılık sabit kalır (II doğru). Kesit alanı ile dayanıklılık doğrudan artmaz; kesit alanı artarken hacim de arttığı için dayanıklılık kesit alanına bağlı olarak tek başına artmaz (III yanlış).

I. Grafik $1/h$ eğrisini gösterir, doğrudur.
II. Grafik yarıçapla dayanıklılığın değişmediğini gösterir, doğrudur.
III. Grafik kesit alanı ile dayanıklılığın doğru orantılı olduğunu iddia eder ancak yanlıştır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [III. grafiği doğru kabul etmek.] Kesit alanı artarsa dayanıklılık artar yanılgısı.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Grafiklerin matematiksel karşılığını doğru kurmuştur.

E Seçeneği: [Hepsini doğru saymak.] Grafik ezberi yapma.

D Seçeneği: [I. grafiği elemek.] Ters orantı grafiğini yanlış yorumlama.

A Seçeneği: [II. grafiği atlamak.] Yarıçap değişince dayanıklılık değişir sanmak.

Soru 4 Madde ve Özellikleri

Mühendislik ve günlük yaşamda cisimlerin kendi ağırlıklarına veya dış etkenlere karşı dayanıklı olması için çeşitli tasarım ilkeleri uygulanır.

I. Asansörlerde kalın ve sağlam çelik halatların tercih edilmesi

II. Çok katlı binalarda esneme katsayısı yüksek ve basınca dayanıklı betonarme malzemeler kullanılması

III. Hayvanlar arasında küçük ayaklı masif mobilyaların bacaklarının kısa tutulması

Bu uygulamalardan hangilerinde maddelerin dayanıklılık özelliği doğrudan düşünülmüş veya esası gözetilmiştir?

A

Yalnız I

E

I, II ve III

D

II ve III

B

I ve II

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Madde ve Özellikleri

Karıncaların kendi ağırlıklarının kat kat fazlasını taşıyabilmesine karşın, büyük memelilerin kendi ağırlıklarını bile taşımakta zorlanabileceği gerçeği fizik yasalarıyla açıklanır.

I. Yere temas eden toplam yüzey alanının cismin toplam hacmine oranı

II. Cisimlerin kesit alanının hacmine (veya ağırlığına) oranı

III. Cismin ağırlığının yere temas eden toplam yüzey alanına oranı (Basınç / Dayanıklılık ilişkisi)

Karınca ve fil örneğindeki bu durum, yukarıdaki niceliklerden hangileri ile doğrudan ilgilidir?

C

I ve III

A

Yalnız I

E

I, II ve III

D

II ve III

B

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Dayanıklılık kesit alanının hacme (veya ağırlığa) oranı ile ilgilidir. Boyutlar arttıkça ağırlık hacimle (

r^3

) artarken, kesit alanı

r^2

artar; bu da birim yüzeye düşen yükü (basıncı ve dayanıklılık oranını) değiştirir.

I. Yüzey alanının hacme oranı ölçeklendirme yasalarında dayanıklılığı belirleyen temel orandır.
II. Kesit alanının hacme oranı doğrudan dayanıklılığın tanımıdır.
III. Ağırlığın yüzey alanına oranı (basınç) taşıma kapasitesini ve dayanıklılık sınırını belirler.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [III. niceliği unutmak.] Basınç ilişkisini kuramama.

E Seçeneği: [I. öncülü kesin doğru saymak.] Yüzey alanının hacme oranı yerine kesit alanının hacme oranını aramak.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Fiziksel oranları tam kurmuştur.

A Seçeneği: [Yalnızca I. niceliği almak.] Hacim oranını eksik değerlendirme.

C Seçeneği: [II. öncülü dışarıda bırakmak.] Kesit alanı tanımını atlama.

Soru 6 Madde ve Özellikleri

Aynı maddeden yapılmış düzgün geometrik şekilli dik prizma, yarım küre ve silindir şeklindeki katı cisimler yatay zemin üzerine konulmuştur.

I. Dik prizmanın yüksekliğini arttırmak

II. Yarım kürenin yarıçapını arttırmak

III. Silindirin taban yarıçapını arttırmak

Bu işlemlerden hangileri yapılırsa, değişiklik yapılan cismin kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı azalır?

D

II ve III

E

I, II ve III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Katı cisimlerde dayanıklılık

D \propto \frac{\text{Kesit Alanı}}{\text{Hacim}}

ile orantılıdır. Düzgün prizmalarda

D = 1/h

olduğundan yükseklik artarsa dayanıklılık azalır. Kürede dayanıklılık yarıçapla ters orantılıdır (

r

artarsa dayanıklılık azalır). Silindirde yarıçapın artması yüksekliğe bağlı dayanıklılığı değiştirmez.

I. Prizmanın yüksekliği artarsa dayanıklılığı ( $1/h$ ) azalır, doğrudur.
II. Yarım kürenin yarıçapı artarsa dayanıklılık azalır ( $D \propto 1/r$ ), doğrudur.
III. Silindirin taban yarıçapının arttırılması yüksekliği değiştirmediği için dayanıklılığı değiştirmez.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [III. öncülü doğru saymak.] Yarıçap artınca silindirin dayanıklılığı azalır sanmak.

D Seçeneği: [II ve III'ü seçmek.] Prizmayı atlama.

E Seçeneği: [Hepsini doğru saymak.] Silindirin yarıçapla değişimini karıştırma.

B Seçeneği: [Yalnız II'yi seçmek.] Prizmayı kaçırma.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Geometrik şekillerin dayanıklılık bağıntılarını doğru analiz etmiştir.

Soru 7 Madde ve Özellikleri

Aynı maddeden yapılmış X, Y ve Z silindirleri yatay zemin üzerine şekildeki gibi konulmuştur. Silindirlerin yükseklikleri sırasıyla

4h

,

h

ve

2h

'dir.

I. $D_X > D_Z$

II. $D_Y > D_Z$

III. $D_Y > D_X$

Bu silindirlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları $D_X, D_Y, D_Z$ arasındaki ilişkilerden hangileri doğrudur?

B

Yalnız III

E

II ve III

D

I ve III

A

Yalnız II

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Silindirlerin dayanıklılığı

D = 1/h

ile ters orantılıdır. Yükseklikleri:

h_X = 4h

,

h_Y = h

,

h_Z = 2h

. Dayanıklılıkları sırasıyla

D_X = 1/(4h)

,

D_Y = 1/h

,

D_Z = 1/(2h)

olur. Buradan

D_Y > D_Z > D_X

elde edilir.

I. $D_X$ ( $1/4$ ), $D_Z$ ( $1/2$ )'den küçüktür ( $D_X > D_Z$ yanlıştır).
II. $D_Y$ (1), $D_Z$ ( $1/2$ )'den büyüktür ( $D_Y > D_Z$ doğrudur).
III. $D_Y$ (1), $D_X$ ( $1/4$ )'ten büyüktür ( $D_Y > D_X$ doğrudur).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [II. öncülü elemek.] Y ve Z kıyasını yanlış yapma.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Yükseklik oranlarını doğru ters çevirmiştir.

D Seçeneği: [II. öncülü atlamak.] Sadece X ve Z'yi inceleme.

A Seçeneği: [III. öncülü kaçırmak.] Sadece Y ve Z'yi kıyaslama.

C Seçeneği: [I. öncülü doğru kabul etmek.] X'in dayanıklılığının Z'den büyük olduğunu sanmak.

Soru 8 Madde ve Özellikleri

Yüksekliği

3h

olan düzgün, türdeş prizma şeklindeki katı bir cismin üst kısmından

h

yüksekliğindeki bölümü kesikli çizgi üzerinden kesilip atılıyor. Kalan

2h

yüksekliğindeki alt parça yatay zemin üzerinde durmaktadır.

Buna göre, kalan cismin özkütlesi ve kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı ilk durumuna göre nasıl değişir? (Sıcaklık sabittir.)

A

Özkütle: Değişmez | Dayanıklılık: Azalır

B

Özkütle: Değişmez | Dayanıklılık: Artar

E

Özkütle: Azalır | Dayanıklılık: Değişmez

D

Özkütle: Artar | Dayanıklılık: Değişmez

C

Özkütle: Artar | Dayanıklılık: Artar

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Özkütle ayırt edici bir özelliktir; cismin boyutlarından veya kesilmesinden etkilenmez, değişmez. Dayanıklılık ise

D = 1/h

ile ters orantılıdır. Başlangıçta yükseklik

3h

iken, kesildikten sonra yükseklik

2h

'ye düşmüştür. Yükseklik azaldığı için cismin dayanıklılığı artmıştır.

1. Özkütle madde miktarına bağlı değildir, bu yüzden değişmez.
2. Dayanıklılık yükseklikle ters orantılıdır ( $D \propto 1/h$ ). Yükseklik $3h$ 'den $2h$ 'ye düştüğü için dayanıklılık artar.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Özkütlenin arttığını düşünmek.] Madde azalınca özkütle artar yanılgısı.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Özkütlenin sabit kaldığını ve dayanıklılığın arttığını doğru tespit etmiştir.

D Seçeneği: [Dayanıklılığın değişmediğini sanmak.] Yükseklik değişimini dayanıklılığa yansıtamama.

E Seçeneği: [Özkütlenin azaldığını düşünmek.] Hacim azalınca özkütle azalır yanılgısı.

A Seçeneği: [Yükseklik azaldı diye dayanıklılık azalır sanmak.] Ters orantıyı yanlış kurma.

TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Katıların Dayanıklılığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu öğrencilerin yaptığı gözlem ve çıkarımlardan hangileri doğrudur?

Bu silindir için verilen yargılardan hangileri doğrudur?

Bu grafiklerden hangileri düzgün silindirler için fiziksel olarak doğrudur?

Bu uygulamalardan hangilerinde maddelerin dayanıklılık özelliği doğrudan düşünülmüş veya esası gözetilmiştir?

Karınca ve fil örneğindeki bu durum, yukarıdaki niceliklerden hangileri ile doğrudan ilgilidir?

Bu işlemlerden hangileri yapılırsa, değişiklik yapılan cismin kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı azalır?

Bu silindirlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları $D_X, D_Y, D_Z$ arasındaki ilişkilerden hangileri doğrudur?

Buna göre, kalan cismin özkütlesi ve kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı ilk durumuna göre nasıl değişir? (Sıcaklık sabittir.)

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

TYT Fizik: Fizik Bilimine Giriş & SI Birim Sistemi (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Kinematik & Konum, Yol ve Yer Değiştirme (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Hareket Çeşitleri & Öteleme, Dönme ve Titreşim (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Dayanıklılık & Katıların Dayanıklılığı ve Boyut İlişkisi (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Kılcallık (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Özkütle (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu öğrencilerin yaptığı gözlem ve çıkarımlardan hangileri doğrudur?

Bu silindir için verilen yargılardan hangileri doğrudur?

Bu grafiklerden hangileri düzgün silindirler için fiziksel olarak doğrudur?

Bu uygulamalardan hangilerinde maddelerin dayanıklılık özelliği doğrudan düşünülmüş veya esası gözetilmiştir?

Karınca ve fil örneğindeki bu durum, yukarıdaki niceliklerden hangileri ile doğrudan ilgilidir?

Bu işlemlerden hangileri yapılırsa, değişiklik yapılan cismin kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı azalır?

Bu silindirlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları DX,DY,DZD_X, D_Y, D_ZDX​,DY​,DZ​ arasındaki ilişkilerden hangileri doğrudur?

Buna göre, kalan cismin özkütlesi ve kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı ilk durumuna göre nasıl değişir? (Sıcaklık sabittir.)

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

TYT Fizik: Fizik Bilimine Giriş & SI Birim Sistemi (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Kinematik & Konum, Yol ve Yer Değiştirme (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Hareket Çeşitleri & Öteleme, Dönme ve Titreşim (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Dayanıklılık & Katıların Dayanıklılığı ve Boyut İlişkisi (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Kılcallık (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Fizik: Madde ve Özellikleri & Özkütle (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Bu silindirlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları $D_X, D_Y, D_Z$ arasındaki ilişkilerden hangileri doğrudur?