TYT Biyoloji: Kalıtımın Genel İlkeleri & Mendel Genetiği ve Çaprazlamalar (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kalıtımın Genel İlkeleri

Doğada bazı çiçekli bitki türleri hem erkek hem de dişi üreme organını aynı çiçekte bulundurur ve kendi polenleriyle döllenme gerçekleştirebilir. Heterozigot genotipe sahip böyle bir bitkinin kendi kendini döllemesi sonucunda oluşacak yeni nesiller incelenmektedir.

I. Saf döl (homozigot) genotipte yavruların ortaya çıkma ihtimali bulunur.

II. Mayoz bölünme sırasında gerçekleşen olaylar nedeniyle yavrular arasında kaltsal çeşitlilik gözlenebilir.

III. Üreme hücrelerinin oluşumu ve döllenme sürecinde genetik materyalde hiçbir zaman kendiliğinden değişim (mutasyon) meydana gelmez.

Bu bitkinin kendileşmesi sonucu oluşabilecek durumlarla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

C

I ve II

B

Yalnız III

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Heterozigot bir bireyin kendileşmesi ile hem homozigot hem heterozigot yavrular oluşabilir. Mayozda crossing-over ve bağımsız açılım çeşitlilik sağlar. Mutasyon her zaman gerçekleşebilir.

Heterozigot birey (Aa) kendileştirildiğinde $Aa imes Aa$ çaprazlaması yapılır.
Oluşan yavrular $AA, Aa, aa$ genotiplerinde olup homozigot yavrular ( $AA$ veya $aa$ ) elde edilebilir (I. öncül doğru).
Mayoz bölünme esnasında homolog kromozomların ayrılması ve krossing-over olayları gamet çeşitliliğini ve dolayısıyla yavrular arasındaki kaltsal çeşitliliği artırır (II. öncül doğru).
Mutasyonlar rastgele ve her zaman (düşük bir ihtimalle de olsa) canlılarda gerçekleşebilir, 'hiçbir zaman gerçekleşmez' ifadesi biyolojik kurallara aykırıdır (III. öncül yanlış).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Tüm öncülleri doğru zannetme.] Genelleme yanlışına düşen adaylar seçer.

D Seçeneği: [III. öncülü doğru kabul etme.] Mutasyon kavramını yanlış yorumlayan öğrenciler işaretler.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II. öncüllerin bilimsel doğruluğunu tam kavrayan adaylar bu seçeneğe ulaşır.

B Seçeneği: [Mutasyonun imkansız olduğunu düşünme hatası.] Bilgi eksikliği.

A Seçeneği: [Sadece homozigot olasılığını görüp çeşitliliği göz ardı etme.] Yalnızca ilk öncülün kesinliğini test edip diğerlerinden emin olamamış adaylar seçer.

Soru 2 Kalıtımın Genel İlkeleri

İnsanlarda deri rengi karakterinde koyu ten fenotipini belirleyen gen, açık ten fenotipini belirleyen gene baskındır. Genetik incelemeler yapan bir araştırma grubu, heterozigot genotipe sahip koyu tenli bir anne ve babanın çocuk planlama süreçlerindeki fenotip olasılıklarını hesaplamaktadır.

Buna göre, bu anne ve babanın dünyaya getireceği iki çocuğun da açık tenli olma ihtimali nedir?

C

\frac{1}{16}

B

\frac{1}{4}

D

\frac{1}{32}

E

\frac{1}{64}

A

\frac{1}{2}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Heterozigot ana babadan açık tenli (çekinik) çocuk olma ihtimali her doğum için 1/4'tür. İki çocuğun da açık tenli olması bağımsız olaylar kuralıyla çarpılır.

Anne ve baba heterozigottur: $Aa \times Aa$ .
Tek bir çocukta açık tenli ( $aa$ ) olma ihtimali: $\frac{1}{4}$ 'tür.
İki çocuğun da sırasıyla açık tenli olması bağımsız olaylar kuralına göre çarpılır: $\frac{1}{4} \times \frac{1}{4} = \frac{1}{16}$ .

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Olasılığı toplama hatası.] İşlemi yanlış kuranlar.

D Seçeneği: [Yanlış üs alma veya işlem hatası.] Rastgele işlem yapanlar.

E Seçeneği: [Fazla çarpan ekleme.] Çocuk sayısını yanlış yorumlayanlar.

B Seçeneği: [Tek çocuk ihtimalinde kalma.] Sadece bir çocuğun açık tenli olma ihtimalini hesaplayıp bırakan adaylar seçer.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] 1/4 ile 1/4'ü doğru çarpan adaylar.

Soru 3 Hücre Bölünmeleri ve Kalıtım

Eşeyli üreme yapan diploit bir organizmada oluşabilecek gamet çeşitliliği sayısı, canlının genotipindeki heterozigot karakter sayısına ve genler arasındaki durumlara bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

I. Genlerin bağlı oluşu

II. Karakteri kontrol eden genlerin heterozigot olması

III. Krossing-over sayısı

Diploit bir canlının oluşturacağı gamet çeşidi sayısını yukarıdaki durumlardan hangileri etkileyebilir?

C

I ve III

B

Yalnız II

D

I ve II

E

I, II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Genlerin bağlı olması gamet çeşidini azaltır, krossing-over artırır, heterozigotluk sayısı (

2^n

) formülünde

n

'i belirleyerek çeşitliliği doğrudan etkiler.

Genlerin bağlı olması bağımsız açılıma göre oluşacak gamet çeşidi sayısını değiştirir (I etkiler).
Heterozigot karakter sayısı ( $n$ ) gamet çeşidi formülünde ( $2^n$ ) doğrudan tabandaki üssü oluşturur (II etkiler).
Krossing-over bağlı genlerde yeni gamet çeşitlerinin ortaya çıkmasını sağlayarak çeşitliliği etkiler (III etkiler).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Yalnızca bağlılığı düşünmek.] Eksik değerlendirenler.

C Seçeneği: [Heterozigotluğu unutmak.] Yanılgı.

B Seçeneği: [Bağlılığı ve krossing-over'ı atlamak.] Eksik bilgi.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Tüm faktörlerin etkisini doğru kuranlar.

D Seçeneği: [Krossing-over etkisini reddetmek.] Eksik analiz.

Soru 4 Kalıtımın Genel İlkeleri

Baskın fenotipli bir bireyin genotipinin homozigot baskın mı yoksa heterozigot mu olduğunu anlamak için fenotipi bilinmeyen bu bireyin çekinik fenotipli homozigot bir bireyle çaprazlanmasına kontrol çaprazlaması denir.

I. $MmNn \times mmnn$

II. $RrSsYy \times rrssyy$

III. $YYZzTTUu \times yyZZTtUu$

Buna göre, yukarıda verilen çaprazlamalardan hangileri kontrol çaprazlamasına örnektir?

D

II ve III

E

I, II ve III

C

I ve II

B

Yalnız II

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kontrol çaprazlaması, baskın fenotipli bireyin çekinik homozigot bireyle çaprazlanmasıdır. III numaralı çaprazlamada ikinci birey çekinik homozigot değildir.

I numaralı çaprazlamada ilk birey baskın fenotipli, ikinci birey ise tüm karakterler bakımından çekinik homozigottur ( $mmnn$ ). Bu bir kontrol çaprazlamasıdır.
II numaralı çaprazlamada ilk birey baskın fenotipli, ikinci birey ise tüm karakterler bakımından çekinik homozigottir ( $rrssyy$ ). Bu da kontrol çaprazlamasıdır.
III numaralı çaprazlamada ikinci birey ( $yyZZTtUu$ ) çekinik homozigot değildir ( $ZZ$ homozigot baskındır). Bu nedenle kontrol çaprazlaması olamaz.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II'nin çekinik homozigot ile yapıldığını fark edenler.

B Seçeneği: [I numaralı öncülü gözden kaçırmak.] Yanılgı.

D Seçeneği: [III numaralı öncülü doğru kabul etmek.] ZZ genotipini fark edemeyen adaylar.

E Seçeneği: [Tümünü doğru zannetmek.] Genelleme hatası.

A Seçeneği: [Sadece tek karakterli olanı seçmek.] Eksik inceleme.

Soru 5 Kalıtımın Genel İlkeleri

Gregor Mendel, arı döl (saf döl) sarı ve yeşil bezelyeleri çaprazladığında

F_1

dölünün tamamının sarı fenotipli olduğunu,

F_1

döllerini kendi aralarında çaprazladığında ise

F_2

döllerinde belirli bir fenotip oranına ulaştığını gözlemlemiştir.

I. Oğul döllerde gözlenen karakteri belirleyen bir çift genin biri anneden, diğeri babasından gelmiştir.

II. Oluşan gametler her alel çiftinden sadece birine eşit olasılıkla sahip olur.

III. Heterozigot bireylerde baskın gen fenotipte etkisini gösterir.

Buna göre Mendel monohibrit çaprazlama sonucunda verilenlerden hangilerini elde etmiştir veya bunlara ulaşmıştır?

A

Yalnız I

C

I ve II

B

Yalnız II

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 6 Kalıtımın Genel İlkeleri

Canlılarda bazı özellikler çekinik genlerle aktarılır ve anne-baba heterozigot veya baskın fenotipli olduğunda fenotipte gizli kalabilir.

I. $AaBb \times AaBb$

II. $DDEE \times ddee$

III. $GgHh \times gghh$

Yukarıda verilen çaprazlamalardan hangilerinde anne veya babanın fenotipinde görülmeyen bir özellik (çekinik fenotip) yavru bireylerin fenotipinde görülebilir?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

C

I ve III

E

I, II ve III

D

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Anne babanın fenotipinde görülmeyip yavruda görülebilmesi için çekinik özelliğin yavruda homozigot olarak (

aabb

veya

gghh

) ortaya çıkması gerekir. Bunun için ana babada o genin çekinik aleli bulunmalıdır.

I numaralı çaprazlamada ( $AaBb \times AaBb$ ): Anne ve baba baskın fenotiplidir ancak $aabb$ fenotipli (anne babada fenotipte görünmeyen çekinik özellik) yavrular oluşabilir.
II numaralı çaprazlamada ( $DDEE \times ddee$ ): Anne baskın, baba çekinik fenotiplidir. Çekinik özellik zaten babanın fenotipinde görülmektedir.
III numaralı çaprazlamada ( $GgHh \times gghh$ ): Anne baskın fenotipli, baba ise çekinik fenotiplidir ( $gghh$ ). Ayrıca bu çaprazlamada $gghh$ fenotipli yavrular oluşabilir ve bu özellik annenin fenotipinde görülmemektedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [III numaralı öncülü gözden kaçırma.] Eksik inceleme.

B Seçeneği: [II numaralı öncülü seçme.] Yanılgı.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve III çaprazlamalarında gizli çekinik fenotipli bireylerin oluşabileceğini görenler.

D Seçeneği: [II numarayı doğru kabul etme.] Hatalı analiz.

E Seçeneği: [Hepsini doğru zannetme.] Genelleme hatası.

Soru 7 Kalıtımın Genel İlkeleri

Fareler üzerinde yapılan bir deneyde gri tüylü olanlar beyaz tüylü olanlar ile çaprazlanarak gri tüylü

F_1

yavruları elde ediliyor.

F_1

oğulları kendi aralarında çaprazlanarak

F_2

nesli oluşturuluyor ve

F_2

'de

3/4

gri tüylü,

1/4

beyaz tüylü bireyler gözlemleniyor.

I. Gri tüy rengi, beyaz tüy rengine baskındır.

II. $F_1$ döllerinin tamamı her zaman heterozigottur.

III. $F_2$ dölündeki yavruların hepsi homozigot olabilir.

Buna göre fareler için yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

C

I ve III

B

Yalnız II

D

II ve III

E

I, II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

F_2

'de 3:1 oranının çıkması gri rengin baskın olduğunu gösterir. Saf döl gri ile beyazın çaprazından oluşan

F_1

kesinlikle heterozigottur.

F_2

'dekilerin hepsi homozigot olamaz (

Aa

da vardır).

$F_2$ 'de $3/4$ baskın, $1/4$ çekinik oranının çıkması gri tüy renginin beyaz tüy rengine baskın olduğunu kanıtlar (I. öncül doğru).
Saf döl gri ( $AA$ ) ile beyazın ( $aa$ ) çaprazından doğan $F_1$ neslinin tamamı heterozigottur ( $Aa$ ) (II. öncül doğru).
$F_2$ dölünde $AA, Aa, aa$ genotipleri oluşur; tamamı homozigot olamaz, aralarında heterozigotlar da bulunur (III. öncül yanlış).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [I numarayı dışarıda bırakma.] Hatalı değerlendirme.

E Seçeneği: [Hepsini doğru zannetme.] Genelleme hatası.

C Seçeneği: [III numarayı doğru kabul etme.] Yanılgı.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II'nin doğru, III'ün yanlış olduğunu tespit edenler.

A Seçeneği: [II numaralı öncülü atlama.] Eksik analiz.

Soru 8 Kalıtımın Genel İlkeleri

Bir karakteri kontrol eden alel sayısının ikiden fazla olduğu durumlarda popülasyonda çok alellik görülür. Ancak bireyler bu alellerden sadece ikisini taşır.

I. Kan gruplarında AB0 sistemi

II. Himalaya tavşanlarının kürk rengi

III. Kan gruplarından MN sistemi

Buna göre çok alellik yukarıdaki karakterlerin hangilerinde görülür?

A

Yalnız I

E

I, II ve III

D

II ve III

C

I ve II

B

Yalnız II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

AB0 sistemi (

A, B, 0

) ve tavşan kürk rengi çok alelliktir. MN sistemi ise sadece iki alelle (

M, N

) kontrol edilir, çok alellik değildir.

AB0 kan grubu sistemi üç farklı alel ( $A, B, 0$ ) ile kontrol edilir, dolayısıyla çok alelliktir (I doğrudur).
Himalaya tavşanı kürk rengi dört farklı alelle kalıtılır, çok alelliktir (II doğrudur).
MN kan grubu sistemi iki alel ( $M$ ve $N$ ) ile kalıtılır, çok alellik örneği değildir (III yanlıştır).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Hepsini doğru kabul etmek.] Genelleme hatası.

D Seçeneği: [MN sistemini çok alellik sanmak.] Kavram yanılgısı.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] I ve II'nin çok alellik olduğunu bilenler.

B Seçeneği: [AB0 sistemini atlamak.] Yanılgı.

A Seçeneği: [Tavşan kürk rengini unutmak.] Eksik bilgi.

Soru 9 Kalıtımın Genel İlkeleri

Sincaplarda çekinik olan c geni homozigot durumdayken embriyonik dönemde ölüme (letal duruma) neden olmaktadır. Bu gen taşıyan heterozigot baskın iki sincap birbiriyle çiftleştirilmektedir.

Buna göre bu çaprazlama sonucunda doğan yavruların yüzde kaçı yaşayabilir?

A

100

B

75

C

50

D

25

E

0

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Heterozigot iki bireyin çaprazlanması

Cc \times Cc

şeklindedir. Oluşan

CC, Cc, Cc

bireyler yaşar,

cc

bireyler ise ölür. Yaşayanların oranı 3/4 yani %75'tir.

Ana babanın genotipi heterozigottur: $Cc \times Cc$ .
Olası genotipler: $1/4 CC$ (yaşar), $2/4 Cc$ (yaşar), $1/4 cc$ (ölür).
Yaşayan bireylerin oranı: $1/4 + 2/4 = 3/4$ yani %75'tir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Letal gen etkisini doğru hesaplayanlar.

C Seçeneği: [Heterozigot oranını işaretlemek.] Yanılgı.

D Seçeneği: [Sadece homozigot çekinik oranını almak.] Soruyu yanlış okuyanlar.

E Seçeneği: [Hepsini ölü zannetmek.] Hatalı analiz.

A Seçeneği: [Ölümcül geni hesaba katmamak.] Letal kavramını atlayanlar.

TYT Biyoloji: Kalıtımın Genel İlkeleri & Mendel Genetiği ve Çaprazlamalar (9 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu bitkinin kendileşmesi sonucu oluşabilecek durumlarla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, bu anne ve babanın dünyaya getireceği iki çocuğun da açık tenli olma ihtimali nedir?

Diploit bir canlının oluşturacağı gamet çeşidi sayısını yukarıdaki durumlardan hangileri etkileyebilir?

Buna göre, yukarıda verilen çaprazlamalardan hangileri kontrol çaprazlamasına örnektir?

Buna göre Mendel monohibrit çaprazlama sonucunda verilenlerden hangilerini elde etmiştir veya bunlara ulaşmıştır?

Yukarıda verilen çaprazlamalardan hangilerinde anne veya babanın fenotipinde görülmeyen bir özellik (çekinik fenotip) yavru bireylerin fenotipinde görülebilir?

Buna göre fareler için yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Buna göre çok alellik yukarıdaki karakterlerin hangilerinde görülür?

Buna göre bu çaprazlama sonucunda doğan yavruların yüzde kaçı yaşayabilir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)