TYT Biyoloji: Kalıtımın Genel İlkeleri & Alel Genler (10 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kalıtımın Genel İlkeleri

Canlıların kalıtsal çeşitliliğini ve karakterlerin aktarımını sağlayan gen birimleri, organizmanın DNA molekülü üzerinde belirli lokuslarda yer alır.

I. Aynı karakterin ortaya çıkmasında rol oynayan ve benzer genetik şifre varyasyonlarına sahip genlerdir.

II. Diploid bir popülasyonun gen havuzunda, belirli bir karakter için ikiden fazla alel gen çeşidi bulunabilir.

III. Homolog kromozomlar üzerinde karşılıklı lokuslarda bulundukları için aynı kromozom üzerinde iki farklı alel gen yer almaz.

Alel genler ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

B

I ve II

C

I ve III

E

I, II ve III

D

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

I ve II numaralı ifadeler doğrudur, III numaralı ifade yanlıştır.

Alel genler, aynı karakterin (örneğin göz rengi veya saç şekli) farklı yönlerini belirleyen gen çiftleridir, bu nedenle I doğrudur.
Bir popülasyonun gen havuzunda çok sayıda alel bulunabilir (çok alellilik), örneğin kan gruplarında 3 çeşit alel vardır, bu nedenle II doğrudur.
Homolog kromozomlar aynı kromozom çiftinin üyeleridir ve alel genler bu homolog kromozomların karşılıklı lokuslarında bulunur; yani aynı kromozom (homolog çiftin biri) üzerinde de alellerin genetik bilgisi yer alabilir (farklı lokuslarda değil aynı gen lokusunda tek bir alel bulunur, ancak gen havuzu veya kromozom yapısı bağlamında homolog kromozomların her biri birer kromozomdur ve aleller bu çiftte yer alır). III teki 'aynı kromozom üzerinde bulunmaz' genellemesi homolog kromozom mantığıyla karıştırılmaktadır; homolog kromozomlar ayrı kromozomlardır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Sadece tanımın ilk kısmını doğru kabul etmek] Popülasyon genetiğindeki çok alellilik kuralını göz ardı etmiştir.

D Seçeneği: [I. öncülü elemek] Alel tanımındaki 'aynı karakter' vurgusunu kaçırmıştır.

E Seçeneği: [Hepsini doğru kabul etmek] Tüm öncülleri ezbere onaylamıştır.

C Seçeneği: [III. öncülü yanlışlıkla doğru saymak] Kromozom ve homolog kromozom kavramlarını karıştırmıştır.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru bilimsel muhakeme

Soru 2 Kalıtımın Genel İlkeleri

İnsanlarda kırmızı-yeşil renk körlüğü, X kromozomunun Y kromozomu ile homolog olmayan segmentinde çekinik alelle aktarılan kalıtsal bir anomalidir.

I. Renk körü bir kadının babası kesinlikle renk körüdür.

II. Renk körü bir kadının erkek çocuklarının tamamı renk körü olur.

III. Renk körü bir kadının annesinin fenotipinde kesinlikle bu hastalık görülür.

Buna göre, renk körü bir kadın ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

C

I ve II

B

Yalnız II

D

I ve III

E

I, II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

I ve II numaralı ifadeler doğrudur, III yanlıştır.

Renk körü bir kadının genotipi $X^rX^r$ dir. Bu X kromozomlarından birini babasından ( $X^rY$ ) almıştır, dolayısıyla babası kesinlikle renk körüdür (I doğru).
Bu kadın erkek çocuğuna mutlaka $X^r$ kromozomunu aktaracaktır. Erkek çocukların Y kromozomu babadan geldiği için anneden gelen $X^r$ ile erkek çocukların tamamı $X^rY$ yani renk körü olur (II doğru).
Kadın ikinci $X^r$ kromozomunu annesinden almıştır. Annesi $X^RX^r (taşıyıcı)$ veya $X^rX^r$ olabilir. Dolayısıyla annenin fenotipi sağlıklı (taşıyıcı) olabilir; kesinlikle renk körüdür denemez (III yanlış).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Yalnızca babaya odaklanıp çocukları unutmak]

E Seçeneği: [Tüm öncülleri onaylamak]

D Seçeneği: [III numaralı öncülü doğru kabul etmek]

C Seçeneği: [Doğru seçenek]

B Seçeneği: [Yalnızca çocuklara odaklanıp babayı atlamak]

Soru 3 Kalıtımın Genel İlkeleri

İnsanlarda X kromozomuna bağlı çekinik olarak aktarılan renk körlüğü karakteri için dişi ve erkek bireylerin genotipleri farklı kombinasyonlar gösterebilir.

I. $X^RY$ (Sağlıklı erkek)

II. $X^RX^r$ (Taşıyıcı dişi)

III. $X^RX^R$ (Sağlıklı dişi)

Yukarıdaki bireylerden hangilerinin çaprazlamalar sonucunda renk körü hastası çocukları olabilir?

C

Yalnız III

B

Yalnız II

D

I ve II

E

I, II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

I ve II numaralı bireyler uygun eşleşmelerle renk körü çocuk dünyaya getirebilir.

I numaralı birey ( $X^RY$ ), renk körü bir dişiyle ( $X^rX^r$ ) çaprazlandığında $X^rY$ erkek çocuk veya $X^rX^r$ kız çocuk sahibi olabilir (Olasıdır, I doğrudur).
II numaralı birey ( $X^RX^r$ ), renk körü bir erkekle ( $X^rY$ ) veya taşıyıcı bir erkekle çaprazlandığında $X^rX^r$ kız veya $X^rY$ erkek çocuk dünyaya getirebilir (Olasıdır, II doğrudur).
III numaralı birey ( $X^RX^R$ ) homozigot sağlıklı bir dişi olup, hangi erkekle evlenirse evlensin çocuklarına mutlaka $X^R$ kromozomu aktarır. Bu nedenle çocuklarında renk körlüğü görülme ihtimali sıfırdır (III yanlıştır).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru çaprazlama olasılık analizi

E Seçeneği: [Hepsini doğru saymak]

C Seçeneği: [Yalnız III'ü seçmek] Genotip olasılıklarında ters mantık kurmuştur.

B Seçeneği: [Yalnızca II'yi almak] Sağlıklı görünen babanın hasta çocuk yapamayacağını sanmıştır.

A Seçeneği: [Yalnızca I'i almak] Taşıyıcı annelerin çocuklarına hastalık aktarabileceğini göz ardı etmiştir.

Soru 4 Canlıların Çeşitliliği ve Sınıflandırılması

Kordalılar şubesinin bir alt grubu olan omurgalı hayvanlar; balıklar, iki yaşamlılar, sürüngenler, kuşlar ve memeliler olmak üzere beş ana sınıfa ayrılır.

Aşağıda verilen özelliklerden hangisi tüm omurgalılar için ortak değildir?

E

Vücut üzerinin epitel doku kökenli örtüyle kaplı olması

D

Solunum organının yutak ile bağlantılı olması

C

Ergin dönemde akciğer solunumu yapmaları

B

Kanın kapalı bir sistem içerisinde dolaşması

A

Sinir şeridinin sırt tarafta yer alması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 5 Canlıların Çeşitliliği ve Ekoloji

Doğmadaki madde döngülerinde ve besin zincirlerinde farklı beslenme biçimlerine sahip organizmalar görev alır.

I. Hücre dışına sindirim enzimleri salgılama

II. Hücre çeperine (hücre duvarına) sahip olma

III. Organik atıkları inorganik maddelere dönüştürme (saprofit faaliyet)

Saprofit (çürükçül) canlılarda gözlenen yukarıdaki durumlardan hangileri böcekçil bitkilerde de görülür?

B

Yalnız II

C

I ve II

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

I ve II numaralı özellikler ortakken, III ortak değildir.

Böcekçil bitkiler azotça fakir toprakklarda yaşar; yakaladıkları böcekleri sindirmek için yapraklarından hücre dışına sindirim enzimleri salgılarlar. Saprofitler de hücre dışına sindirim enzimi salgılar (I ortaktır).
Böcekçil bitkiler birer bitki olduğundan selüloz çepere sahiptir. Saprofitlerin (bakteri, mantar) bir kısmı da hücre çeperine (kitin veya peptidoglikan/selüloz) sahiptir (II ortaktır).
Saprofitler organik atıkları tamamen inorganik maddelere ayrıştırarak madde döngüsünü tamamlar. Böcekçil bitkiler ise fotosentez yapan ototrof bitkilerdir; böcekleri azot ihtiyacını karşılamak için yakalayıp sindirirler, organik atıkları inorganik maddelere dönüştüren ayrıştırıcılar değillerdir (III ortak değildir).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

B Seçeneği: [Yalnız II'yi seçmek] Böcekçil bitkilerin sindirim enzimi salgıladığını unutmuştur.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru analitik eşleştirme

D Seçeneği: [III. öncülü doğru kabul etmek] Böcekçil bitkileri saprofit ayrıştırıcı sanmıştır.

E Seçeneği: [Hepsini doğru saymak] Saprofitlik ile böcekçil beslenmeyi aynı kefeye koymuştur.

A Seçeneği: [Yalnız I'i seçmek] Bitkilerin hücre çeperine sahip olduğunu göz ardı etmiştir.

Soru 6 Hücre ve Organeller

Hayvan hücreleri, canlılık faaliyetlerini sürdürebilmek için sitoplazmalarında ve organellerinde çeşitli biyokimyasal reaksiyonlar gerçekleştirir.

I. Glikojen hidrolizi

II. Besinlerin $CO_2$ ve $H_2O$ 'ya yıkımı

III. Hormon sentezi

Bir hayvan hücresi yukarıdaki olaylardan hangilerini hem hücre içinde hem de hücre dışında gerçekleştirebilir?

A

Yalnız I

C

I ve III

B

Yalnız II

E

I, II ve III

D

II ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Yalnız I numaralı olay hem hücre içinde hem de hücre dışında gerçekleşebilir.

Glikojen hidrolizi (sindirimi), hayvan hücrelerinin sitoplazmasında glikojenaz enzimiyle hücre içinde gerçekleşebileceği gibi, bazı sindirim enzimleri hücre dışına (örneğin sindirim kanalına) salgılanarak hücre dışında da gerçekleşebilir (I doğrudur).
Besinlerin oksijenli solunumla $CO_2$ ve $H_2O$ 'ya yıkımı (Krebs ve ETS) tamamen mitokondri ve sitoplazmada, yani kesinlikle hücre içinde gerçekleşir; hücre dışında solunum reaksiyonu olmaz (II yanlıştır).
Hormon sentezi (protein veya steroid yapılı hormonlar) endokrin bez hücrelerinin içinde (ribozom/ER/Golgi) gerçekleşir; hücre dışında hormon sentezlenemez (III yanlıştır).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Hepsini doğru kabul etmek] Tüm metabolik olayların her yerde olabileceğini zannetmiştir.

D Seçeneği: [II ve III'ü doğru saymak] Hücre dışı salgılama ile hücre dışı sentezi karıştırmıştır.

B Seçeneği: [Solunumu hücre dışı sanmak] Solunum olayının yerini karıştırmıştır.

C Seçeneği: [Hormon sentezini dışarıda aramak] Hormonların kana salgılanmasını 'hücre dışında sentez' olarak algılamıştır.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru biyokimyasal analiz

Soru 7 Canlıların Temel Bileşenleri

Canlılardaki metabolik reaksiyonların gerçekleşmesini sağlayan biyolojik katalizörlere enzim denir.

I. Reaksiyon sonrasında bozulmadan çıkarak tekrar tekrar kullanılabilirler.

II. Uygun koşullar sağlandığında sadece canlı hücre içinde değil, hücre dışında ve cansız ortamlarda da çalışabilirler.

III. Yapıları protein tabanlı olduğu için aşırı asidik ve bazik ortamlardan olumsuz etkilenirler.

Enzimlerin özellikleri ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

D

II ve III

E

I, II ve III

C

I ve III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 8 Hücre Bölünmeleri

Bitki ve hayvan hücrelerinde gerçekleşen mitoz bölünme süreçleri temel evreler bakımından benzerlik gösterse de bazı sitokinez ve iğ ipliği oluşumu mekanizmalarında farklılıklar bulunur.

Bitki hücrelerinde hücre bölünmesi sırasında aşağıdaki olaylardan hangisi gerçekleşmez?

B

Kromatit ipliklerinin kısalıp kalınlaşarak kromozomlara dönüşmesi

C

Sitoplazmada iğ ipliklerinin oluşumu

E

Sitokinezlerin boğumlanma ile gerçekleştirilmesi

D

Kardeş kromatitlerin ayrılarak zıt kutuplara çekilmesi

A

Çekirdek zarı ve çekirdekçiğin parçalanması

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Bitki hücrelerinde sitokinez boğumlanma ile değil, ara lamel (orta lamel) oluşumuyla gerçekleşir.

Mitozun profaz evresinde çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolur (Bitkilerde de gerçekleşir, A doğrudur).
Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozom halini alır (Bitkilerde de gerçekleşir, B doğrudur).
Bitki hücrelerinde sentrozom olmasa da sitoplazmadaki özel proteinler (mikrotübül organize edici bölgeler) yardımıyla iğ iplikleri oluşur (Gerçekleşir, C doğrudur).
Anafaz evresinde kardeş kromatitler ayrılarak zıt kutuplara çekilir (Gerçekleşir, D doğrudur).
Bitki hücrelerinde hücre çeperi (duvarı) bulunduğundan sitokinez dıştan içe boğumlanmayla değil, Golgi organelinin salgılarıyla ara lamel (orta lamel) oluşturularak içten dışa doğru gerçekleşir (Gerçekleşmez, E yanlıştır).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [İğ ipliği oluşumunu sentrozomsulukla bağdaştırmak] Sentrozomu olmayan bitkide iğ ipliği oluşmaz sanmıştır.

B Seçeneği: [Kromozom oluşumunu karıştırmak] Bitkilerde kromozom oluşmadığını zannetmiştir.

D Seçeneği: [Kromatit ayrılmasını reddetmek] Anafaz evresinin bitkide olmadığını düşünmüştür.

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru sitokinez mekanizması tespiti

A Seçeneği: [Çekirdek zarı erimesini bitkiye yakıştıramamak] Bitki mitozunda çekirdek zarının erimediğini sanmıştır.

Soru 9 Canlıların Temel Bileşenleri

Enzimler, reaksiyonların aktivasyon enerjisini düşürerek binlerce kat daha hızlı gerçekleşmesini sağlayan biyolojik katalizörlerdir. Örneğin, üre molekülünün üreaz enzimi varlığında 30.000 moleküle parçalanması yaklaşık 1 saniye sürerken, enzimsiz ortamda bu süreç yüzyıllar alabilir.

I. Enzimlerin maksimum hızda çalışabilmesi için ortam sıcaklığının optimum seviyede olması gerekir.

II. Enzimler reaksiyonları çok yüksek hızlara ulaştırarak katalitik etki gösterir.

III. Enzimler substratları (giren maddeleri) ürünlere dönüştürür.

Enzimlerle ilgili verilen bu açıklamaya göre, yukarıdaki ifadelerden hangilerine ulaşılabilir?

B

Yalnız III

C

I ve III

E

I, II ve III

D

II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 10 Hücre ve Organeller

Sitoplazma içerisinde yer alan ve hücre içi madde taşınmasında kritik rol oynayan zar sistemleri bulunur.

• Kas hücrelerinde kasılma için gerekli $Ca^{2+}$ (kalsiyum) iyonlarını depolar.

• Hücre içi madde iletiminde (taşınmasında) görev alır.

• Tek katlı zar sistemine sahiptir.

Yukarıda özellikleri belirtilen hücresel organel aşağıdakilerden hangisidir?

A

Endoplazmik Retikulum

D

Lizozom

E

Ribozom

C

Golgi aygıtı

B

Koful

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

TYT Biyoloji: Kalıtımın Genel İlkeleri & Alel Genler (10 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Alel genler ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Buna göre, renk körü bir kadın ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Yukarıdaki bireylerden hangilerinin çaprazlamalar sonucunda renk körü hastası çocukları olabilir?

Aşağıda verilen özelliklerden hangisi tüm omurgalılar için ortak değildir?

Saprofit (çürükçül) canlılarda gözlenen yukarıdaki durumlardan hangileri böcekçil bitkilerde de görülür?

Bir hayvan hücresi yukarıdaki olaylardan hangilerini hem hücre içinde hem de hücre dışında gerçekleştirebilir?

Enzimlerin özellikleri ile ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Bitki hücrelerinde hücre bölünmesi sırasında aşağıdaki olaylardan hangisi gerçekleşmez?

Enzimlerle ilgili verilen bu açıklamaya göre, yukarıdaki ifadelerden hangilerine ulaşılabilir?

Yukarıda özellikleri belirtilen hücresel organel aşağıdakilerden hangisidir?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)