TYT Biyoloji: Kalıtım & Mendel İlkeleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kalıtım

Mendel, kalıtım kanunlarını keşfederken botanik bahçesinde yürüttüğü deneylerde belirli bitki türleri üzerinde yoğunlaşmıştır. Araştırmalarında bazı bitkileri ele alırken onların yaşam döngüsü, üreme biçimi ve çeşitleme kolaylığı gibi pratik avantajlarından faydalanmıştır.

I. Kontrollü çaprazlamalara olanak tanırken aynı zamanda doğal yollarla döl verebilmesi

II. Çok kısa bir süre içerisinde ardışık nesillerin elde edilebilmesi

III. Çeşitli morfolojik karakterlerin kolayca ayırt edilebilir kontrast durumlara sahip olması

Mendel'in genetik çalışmalarında bu bitki türünü tercih etmesinde yukarıdaki durumlardan hangileri etkili olmuştur?

D

I ve II

E

I, II ve III

B

Yalnız II

A

Yalnız I

C

Yalnız III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 2 Kalıtım

Bir botanik laboratuvarında incelenen bir bitki popülasyonunda ortaya çıkan yeni bir morfolojik varyasyonun çevresel mi yoksa kalıtsal mı olduğunu anlamak amacıyla araştırmacılar gözlemler yapmaktadır.

I. Bitkinin mineral alımını artıran kök adaptasyonları geliştirmesi

II. Karakterin somatik hücrelerin tamamında ortak olarak gözlenmesi

III. Eşeyli üreme sonucunda oluşan sonraki nesillerde fenotipik olarak aktarılması

Bu özelliğin kalıtsal olduğunun kanıtlanmasında yukarıdakilerden hangileri kullanılabilir?

A

Yalnız I

B

Yalnız III

E

I, II ve III

D

II ve III

C

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

Soru 3 Kalıtım

Genotipe sahip bağımsız genli bir üreme ana hücresinden mayoz bölünme geçerek gametler oluşturulacaktır.

Genotip: $TtMmNnOo$

İstenen gamet genotipi: $tmno$

Genleri bağımsız olan $TtMmNnOo$ genotipli bir üreme ana hücresinden $tmno$ genotipinde bir gametin meydana gelme ihtimali nedir?

D

\frac{1}{8}

E

\frac{1}{16}

B

\frac{1}{2}

A

0

C

\frac{1}{4}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Üreme ana hücresi (

2n

)mayoz geçirdiğinde her bir homolog kromozom çiftinden bir kromozom gamete gider. Ancak ana hücre

TtMmNnOo

genotipindedir ve

tmno

gametinin oluşması için ana hücreden bir tek hücre bölünmesiyle üretilen gamet ihtimali veya ana hücrenin durumu irdelenir. Dikkat: Soru 'bir üreme ana hücresinden' demektedir.

Üreme ana hücresi $2n$ kromozomludur ve mitozla çoğalırken ya da mayoz geçirdiğinde tek bir mayoz bölünme olayından 4 adet gamet oluşur.
Ancak bağımsız 4 karakter için $TtMmNnOo$ genotipli bir bireyin oluşturabileceği tüm farklı gamet çeşidi $2^4 = 16$ 'dır.
Bir üreme ana hücresinden mayoz sonucunda normal şartlarda 2 çeşit (her birinden 2'şer tane olmak üzere toplam 4) gamet oluşur. $TtMmNnOo$ ana hücresinden krossing-over yoksa tek bir mayozla sadece 2 çeşit gamet üretilebilir. $tmno$ bu iki çeşit içinde yer almayabilir ya da soru kökünde bir üreme ana hücresinden dediği için olasılık 0'dır çünkü bir üreme ana hücresi genotipinin tüm çekiniklerini aynı anda tek bir mayozda üretemez (krossing-over yoksa 2 çeşit üretir).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Karakter sayısı hatası] Sadece iki karakter almış gibi işlem yaptı.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Üreme ana hücresinin krossing-oversiz en fazla 2 çeşit gamet üreteceğini hesapladı.

B Seçeneği: [Birey genetiği ile karıştırma] Olasılığı yanlış sadeleştirdi.

E Seçeneği: [Klasik birey gamet olasılığı tuzağı] $(\frac{1}{2})^4 = \frac{1}{16}$ formülünü doğrudan uyguladı ancak buradaki anahtar kelime 'üreme ana hücresi'dir.

D Seçeneği: [Hesap hatası] $\frac{1}{8}$ olarak hesapladı.

Soru 4 Kalıtım

Fenotipi baskın olan bir karakter bakımından anne ve babanın çocuklarının tamamı aynı baskın fenotipik özelliği taşımaktadır.

I. $AA \times Aa$

II. $Aa \times Aa$

III. $AA \times AA$

Buna göre anne ve babanın genotipleri yukarıda verilenlerden hangileri olabilir?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

D

II ve III

E

I, II ve III

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Çocukların üçünün de baskın fenotipte olması için anne ve babanın çaprazlamalarından çekinik fenotipte birey çıkma ihtimali olmamalı veya düşük olmalıdır. Ancak II numaralı çaprazlamada (

Aa \times Aa

) %25 ihtimalle çekinik fenotipte çocuk doğabilir. Üç çocuğun da baskın olması II için düşük bir ihtimal olsa da 'olabilir' sorusudur; ancak genetik olasılıklarda kesinlik aranmazsa II de teorik olarak mümkündür. ÖSYM bu tip sorularda 'kesinlikle' ifadesi yoksa olasılıkları değerlendirir.

I. $AA \times Aa$ : Tüm çocuklar baskın fenotiplidir ( $AA$ veya $Aa$ ).
II. $Aa \times Aa$ : %75 baskın, %25 çekinik fenotip oluşur. 3 çocuğun da baskın olması düşük bir ihtimaldir ancak 'olabilir' sorusunda teorik olarak mümkündür.
III. $AA \times AA$ : Tüm çocuklar %100 baskın fenotiplidir ( $AA$ ).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: I ve III'ün kesinlikle, II'nin ise düşük ihtimalle de olsa olabileceğini öngördü.

A Seçeneği: [Eksik seçenek] Yalnızca I'i seçti.

E Seçeneği: [Tümünü kabul etme] II'yi kesinlikle elemesi gerekirken dahil etti (bazı kaynaklarda 3 çocukta çekinik çıkmama durumu II için düşük ihtimaldir, ancak ÖSYM standartlarında II çaprazlamasından çekinik çıkma riski olduğu için soru köküne göre I ve III net, II ise tartışmalıdır. Standart ÖSYM soru çözümünde I ve III alınır).

D Seçeneği: [II'yi dahil edip I'i unutma] I seçeneğini gözden kaçırdı.

B Seçeneği: [Yanlış analiz] Sadece II'yi düşündü.

Soru 5 Kalıtım

Annesi dört özellik bakımından homozigot baskın, babası dört özellik bakımından homozigot çekinik genotipe sahip bir birey, bu özellikler bakımından homozigot çekinik bir bireyle çaprazlanmaktadır.

Anne: $AABBCCDD$ (Homozigot baskın)

Baba: $aabbccdd$ (Homozigot çekinik)

Çaprazlanan birey: $AABBCCDD$ ile $aabbccdd$ 'nin çocukları ( $AaBbCcDd$ )

Çaprazlama eşi: $aabbccdd$ (Homozigot çekinik)

Bu çaprazlama sonucunda homozigot çekinik ( $aabbccdd$ ) genotipli bir kız çocuğunun doğma ihtimali nedir?

A

\frac{1}{32}

D

\frac{1}{4}

E

\frac{1}{2}

B

\frac{1}{16}

C

\frac{1}{8}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Anne

AABBCCDD

, baba

aabbccdd

ise çocukları

AaBbCcDd

olur. Bu birey homozigot çekinik (

aabbccdd

) ile çaprazlanırsa (

AaBbCcDd \times aabbccdd

), her karakter için çekinik fenotip/genotip gelme ihtimali

\frac{1}{2}

'dir.

Dört karakter için ayrı ayrı çaprazlama yapalım: $Aa \times aa \rightarrow \frac{1}{2} aa$ , $Bb \times bb \rightarrow \frac{1}{2} bb$ , vb.
Dört karakterin de homozigot çekinik olma ihtimali: $(\frac{1}{2}) \times (\frac{1}{2}) \times (\frac{1}{2}) \times (\frac{1}{2}) = \frac{1}{16}$ .
İstenen cinsiyetin (kız çocuğu olma ihtimali) da $\frac{1}{2}$ olduğu unutulmamalıdır.
Toplam ihtimal: $\frac{1}{16} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{32}$ .

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [İşlem hatası] Olasılıkları yanlış çarptı.

B Seçeneği: [Cinsiyet faktörünü unutma] Sadece genotip olasılığı olan $\frac{1}{16}$'yı işaretledi.

D Seçeneği: [Tek karakter varsayımı] Tek karakter çaprazlaması gibi çözdü.

E Seçeneği: [Temel oran hatası] Oranı yüksek seçti.

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Genotip olasılığı ile cinsiyet olasılığını doğru bir şekilde çarptı.

Soru 6 Kalıtım

Dazlaklık özelliği

D

alleli ile gösterilir. Erkeklerde homozigot baskın (

DD

) ve heterozigot baskın (

Dd

) durumlarda dazlaklık görülürken, dişilerde yalnızca homozigot baskın (

DD

) durumda fenotipte etkisini gösterir (

dd

normaldir).

Erkek: Heterozigot dazlak ( $Dd$ )

Dişi: Homozigot dazlak ( $DD$ )

Buna göre bu bireylerin çaprazlanması sonucunda oluşacak yavrularla ilgili aşağıdakilerden hangileri görülür?

B

Yalnız II

D

D) II ve III

E

E) I, II ve III

A

Yalnız I

C

C) Yalnız III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Çaprazlama:

Dd

(erkek)

\times DD

(dişi). Genotipler: %50

DD

, %50

Dd

.

Yavruların genotipleri: %50 $DD$ ve %50 $Dd$ 'dir.
Dişilerde $DD$ dazlak, $Dd$ normaldir. Bu durumda tüm kız çocuklarının hepsi dişi olduğunda genotipleri %50 $DD$ (dazlak) ve %50 $Dd$ (normal) olur. Dişi çocukların dazlak olma ihtimali %50'dir (I. öncül verilere göre %25 diyor, dikkat edelim: çaprazlamadan $DD$ ve $Dd$ gelir. Kızlarda dazlaklık sadece $DD$ 'dir, oranı %50'dir. Ancak soru öncülünde %25 demiş, bu durumda I yanlıştır).
İnceleme: Erkeklerin hepsi $DD$ veya $Dd$ olacağı için erkeklerin tamamı dazlaktır (II doğrudur).
Oğul döller homozigot ( $DD$ ) ya da heterozigot ( $Dd$ ) genotiptedir (III doğrudur).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Eksik analiz] Yalnız I'i doğru sandı.

E Seçeneği: [Tümünü doğru kabul etme] I. öncüldeki %25 oranını gözden kaçırdı.

D Seçeneği: [Doğru seçenek] II ve III numaralı yargıların doğruluğunu tespit etti.

B Seçeneği: [Eksik seçenek] Yalnız II'yi işaretledi.

C Seçeneği: [Eksik analiz] Yalnız III'ü kabul etti.

Soru 7 Kalıtım

Bir kovana ait kraliçe arının genotipi

ggbb

, erkek arının genotipi ise

GB

'dir. (Arılarda haploit-diploit üreme sistemi geçerlidir).

Kraliçe arı genotipi: $ggbb$ (Diploit - $2n$ )

Erkek arı genotipi: $GB$ (Haploit - $n$ )

G, g -> 1. karakter; B, b -> 2. karakter

Buna göre, arı kovânında meydana gelecek yavru bireyler için yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

C

C) Yalnız III

B

Yalnız II

E

E) I, II ve III

D

D) I ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Kraliçe (

ggbb

) yumurta oluştururken

gb

genotipli yumurtalar üretir. Erkek arı (

GB

) spermleri ise mitozla

GB

üretir.

İşçi arılar dişi yavrular olup kraliçe yumurtası ile erkek arı sperminden oluşur: $gb \times GB \rightarrow GgBb$ (İşçi arılar 1. özellik yönünden baskın, 2. özellik yönünden baskındır, yani $GgBb$ ). I numaralı öncül yanlıştır çünkü işçi arılar her iki özellik yönünden de heterozigottur.
Erkek arılar partenogenezle gelişir ve kraliçenin yumurtalarından oluşur. Kraliçe $ggbb$ olduğuna göre erkek arılar sadece $gb$ olabilir. II. öncül doğrudur ('Erkek arılar her iki özellik yönünden de baskın olamaz').
Kraliçe arı zaten metinde $ggbb$ olarak verilmiştir, III'te $GgBb$ olabilir diyor, bu kovan için yanlıştır ancak başka kovanlar için veya genel kuralda kraliçe $GgBb$ genotipte olabilir (soru metni 'buna göre' dediği için kraliçe $ggbb$ 'dir, III yanlıştır). Doğru cevap Yalnız II olmalıdır.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Tümünü doğru kabul etme] Hepsini onayladı.

D Seçeneği: [Çoklu öncül tuzağı] I ve III'ü seçti.

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Erkek arıların kraliçenin yumurtasından oluştuğunu ve $GB$ olamayacağını doğru analiz etti.

A Seçeneği: [İşçi arı genetiği hatası] I'i doğru kabul etti.

C Seçeneği: [Kraliçe genotipi çelişkisi] III'ü doğru sandı.

Soru 8 Hücre Bölünmeleri ve Kalıtımın Moleküler Temeli

Ökaryot canlıların çekirdeğinde kalıtsal bilgiyi taşıyan temel yapılar olan kromozomlar, DNA ve özel proteinlerin birleşmesiyle organize olur.

Ökaryot bir hücrenin kromozomunda aşağıda verilenlerden hangisi yoktur?

C

DNA

A

Protein

E

Baz

D

Fosfodiester bağı

B

rRNA

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

TYT Biyoloji: Kalıtım & Mendel İlkeleri (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Mendel'in genetik çalışmalarında bu bitki türünü tercih etmesinde yukarıdaki durumlardan hangileri etkili olmuştur?

Bu özelliğin kalıtsal olduğunun kanıtlanmasında yukarıdakilerden hangileri kullanılabilir?

Genleri bağımsız olan $TtMmNnOo$ genotipli bir üreme ana hücresinden $tmno$ genotipinde bir gametin meydana gelme ihtimali nedir?

Buna göre anne ve babanın genotipleri yukarıda verilenlerden hangileri olabilir?

Bu çaprazlama sonucunda homozigot çekinik ( $aabbccdd$ ) genotipli bir kız çocuğunun doğma ihtimali nedir?

Buna göre bu bireylerin çaprazlanması sonucunda oluşacak yavrularla ilgili aşağıdakilerden hangileri görülür?

Buna göre, arı kovânında meydana gelecek yavru bireyler için yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Ökaryot bir hücrenin kromozomunda aşağıda verilenlerden hangisi yoktur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Mendel'in genetik çalışmalarında bu bitki türünü tercih etmesinde yukarıdaki durumlardan hangileri etkili olmuştur?

Bu özelliğin kalıtsal olduğunun kanıtlanmasında yukarıdakilerden hangileri kullanılabilir?

Genleri bağımsız olan TtMmNnOoTtMmNnOoTtMmNnOo genotipli bir üreme ana hücresinden tmnotmnotmno genotipinde bir gametin meydana gelme ihtimali nedir?

Buna göre anne ve babanın genotipleri yukarıda verilenlerden hangileri olabilir?

Bu çaprazlama sonucunda homozigot çekinik (aabbccddaabbccddaabbccdd) genotipli bir kız çocuğunun doğma ihtimali nedir?

Buna göre bu bireylerin çaprazlanması sonucunda oluşacak yavrularla ilgili aşağıdakilerden hangileri görülür?

Buna göre, arı kovânında meydana gelecek yavru bireyler için yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Ökaryot bir hücrenin kromozomunda aşağıda verilenlerden hangisi yoktur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Genleri bağımsız olan $TtMmNnOo$ genotipli bir üreme ana hücresinden $tmno$ genotipinde bir gametin meydana gelme ihtimali nedir?

Bu çaprazlama sonucunda homozigot çekinik ( $aabbccdd$ ) genotipli bir kız çocuğunun doğma ihtimali nedir?