TYT Biyoloji: Kalıtım & Eş Baskınlık (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru 1 Kalıtım

Mendil ilkelerine ters düşen bazı kalıtım modellerinde, heterozigot bireylerde allellerin etkileri fenotipte ayrı ayrı ve eşit güçte kendini gösterir.

I. Farklı iki allelin heterozigot durumda birbirlerinin etkisini baskılayamaması ve fenotipte eş zamanlı gözlenmesi durumudur.

II. Eş baskın genler ile taşınan karakterlerde genotip çeşidi sayısı, fenotip çeşidi sayısına her zaman eşittir.

III. İnsanda görülen MN kan grubu sistemi eş baskınlık kuralına göre kalıtılır.

Bu açıklamalar dikkate alındığında eş baskınlıkla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

B

I ve II

C

I ve III

D

II ve III

E

I, II ve III

A

Yalnız I

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Eş baskınlıkta heterozigot bireylerde her iki allel de fenotipte tam olarak ifade edilir. Bu nedenle I ve III doğrudur.

I. Öncül: Eş baskınlık tanımı gereği allellerden hiçbiri diğerine baskın gelemez, heterozigotta her ikisi de görülür (Doğru).
II. Öncül: Eş baskınlıkta genotip çeşidi (örn. $AA, AB, BB \rightarrow 3$ ) fenotip çeşidi (örn. $A, AB, B \rightarrow 3$ ) ile aynıdır; ancak her karakterde bu genelleme sabit kalmayabilir, çok alellikte durum değişebilir fakat standart ikili alelde genotip çeşidi $n(n+1)/2$ , fenotip $n+1$ olduğunda eşittir ( $2$ alel için $3=3$ ). Fakat genelleme olarak ifade dikkat edilmelidir, II numaralı öncül iki allelli sistemde doğrudur ama genel ifadenin kurgusunda I ve III doğrudan kabul edilir. Kontrol edelim: 2 allelli eş baskınlıkta genotip=3, fenotip=3'tür. Ancak öncül kesinlik ifade ettiği için dikkat edilmeli, standart ÖSYM soru kalıbında I ve III net doğrudur.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

E Seçeneği: [Hepsini doğru kabul etme.] Tüm öncüllere atlama eğilimi

D Seçeneği: [I. öncülü dışlama.] Eksik analiz

B Seçeneği: [II. öncülün yanılgısı.] Formül ezberine dayalı hata.

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Tam bilgi hakimiyeti

A Seçeneği: [Yalnız I seçeneği eksiktir.] III. öncülü gözden kaçıranlar.

Soru 2 Kalıtım

Canlılarda bazı karakterlerin ortaya çıkışında iki farklı alel gen birlikte bulunur ve fenotipte eş zamanlı etki gösterir.

I. Anne veya babası ile aynı feniptedir.

II. Heterozigot genotiplidir.

III. Kardeşi ile aynı feniptedir.

Eş baskın fenotip gösteren bir birey için yukarıdakilerden hangileri kesinlikle doğrudur?

A

Yalnız I

B

Yalnız II

C

Yalnız III

E

II ve III

D

I ve II

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: B ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Eş baskın bir fenotipin ortaya çıkabilmesi için bireyin genotipinin mutlaka heterozigot (

AB

gibi) olması gerekir. Saf döl (homozigot) eş baskın fenotip oluşturamaz.

Eş baskınlıkta fenotipin eş baskın olması için genotipin heterozigot ( $L^M L^N$ veya $AB$ ) olması zorunludur.
Bu nedenle II numaralı öncül kesinlikle doğrudur.
Anne-baba veya kardeşlerin fenotipi çaprazlama oranlarına bağlı değişebileceğinden I ve III kesin değildir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [I. öncül tuzağı] Ailesiyle benzerlik kurma eğilimi

E Seçeneği: [II ve III birleşimi] Yanlış genelleme

D Seçeneği: [I ve II birleşimi] Eksik bilgi

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru mantık

C Seçeneği: [Kardeş uyumu varsayımı] Rastgele olasılık hatası

Soru 3 Kalıtım

Aynı karakter bakımından eş baskın fenotipli iki birey çaprazlandığında oluşabilecek bireylerin istatistiksel dağılımı incelenmektedir.

I. Fenotip çeşidi 3'tür.

II. Genotip oranı $1:2:1$ 'dir.

III. Genotip çeşidi 3'tür.

IV. Fenotip oranı $1:2:1$ 'dir.

Eş baskın fenotipli iki bireyin ( $AB \times AB$ ) çaprazlanması sonucunda elde edilen oğul döller için yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

A

I ve II

C

I, II ve III

B

III ve IV

E

I, II, III ve IV

D

II, III ve IV

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: E ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Eş baskın iki bireyin çaprazlanması (

AB \times AB

) sonucunda genotip dağılımı

1 AA : 2 AB : 1 BB

olur. Fenotip dağılımı da her genotip kendi fenotipini belirlediği için

1 : 2 : 1

oranında 3 farklı fenotip ortaya çıkar.

Çaprazlama: $AB \times AB \rightarrow \frac{1}{4} AA, \frac{1}{2} AB, \frac{1}{4} BB$ .
Genotip oranları: $1:2:1$ (II doğru). Genotip çeşidi: $3$ ( $AA, AB, BB$ ) (III doğru).
Fenotip oranları: $1 (A) : 2 (AB) : 1 (B)$ olduğundan fenotip oranı $1:2:1$ (IV doğru) ve fenotip çeşidi $3$ 'tür (I doğru).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Eksik öncül seçimi] III ve IV'ü göz ardı edenler

C Seçeneği: [IV'ü eksik bırakma] Fenotip oranını farklı zannedenler

B Seçeneği: [Eksik öncül seçimi] I ve II'yi göz ardı edenler

E Seçeneği: [Doğru seçenek] Eksiksiz analiz

D Seçeneği: [I'i eksik bırakma] Fenotip çeşidini atlayanlar

Soru 4 Kalıtım

Popülasyon genetiğinde bir karakterin kalıtımından sorumlu ikiden fazla alel genin bulunması durumuna çok alellik denir.

Bir karakteri kontrol eden alel gen sayısı $n$ ise bu karakterle ilgili olası genotip çeşidi sayısı aşağıdaki formüllerden hangisi ile hesaplanır?

C

\frac{n(n+1)}{2}

B

3^n

D

2n

E

3n

A

2^n

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: C ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Diploit canlılarda bir karakter için bireyler ikişer alel taşır.

n

alelli bir popülasyonda homozigotlar

n

tane, heterozigot kombinasyonlar ise

\frac{n(n-1)}{2}

tanedir. Toplam genotip çeşidi formülü

\frac{n(n+1)}{2}

olarak bulunur.

Homozigot genotip sayısı = $n$
Heterozigot genotip sayısı = $\frac{n(n-1)}{2}$
Toplam = $n + \frac{n(n-1)}{2} = \frac{n(n+1)}{2}$

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

C Seçeneği: [Doğru seçenek] Standart bilgi

B Seçeneği: [Trisomi veya üçlü kombinasyon tuzağı] Yanlış ezber

E Seçeneği: [Katsayı yanılgısı] Ezber hatası

D Seçeneği: [Lineer artış varsayımı] Matematiksel mantık yürütmeme

A Seçeneği: [Üslü sayı yanılgısı] Genetik çeşitlilik formülleriyle karıştırma

Soru 5 Kalıtım

Bir popülasyonda bir karakteri belirleyen aleller arasındaki baskınlık ve eş baskınlık ilişkisi

A_1 = A_2 > A_3 > A_4 = A_5

şeklindedir.

Buna göre, bu popülasyonda bu karakterle ilgili oluşabilecek fenotip ve genotip çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A

Fenotip: 5, Genotip: 10

D

Fenotip: 7, Genotip: 15

E

Fenotip: 10, Genotip: 15

C

Fenotip: 7, Genotip: 10

B

Fenotip: 5, Genotip: 15

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: D ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Alel sayısı

n=5

'tir. Genotip çeşidi =

\frac{5(5+1)}{2} = 15

'tir. Fenotip çeşidi hesaplanırken:

A_1=A_2

eş baskın (1 fenotip),

A_1A_2

ayrı fenotip oluşturur,

A_3

tek başına (1),

A_4=A_5

eş baskın (1),

A_4A_5

ayrı fenotip oluşturur. Toplam fenotip sayısını bulmak için her bir genotip grubuna bakılır:

A_1, A_2, A_1A_2 (3 fenotip)

,

A_3 (1)

,

A_4, A_5, A_4A_5 (3 fenotip)

ve çapraz baskınlıklar eklenir. Toplam fenotip çeşidi 7'dir.

Genotip çeşidi = $\frac{5 \times 6}{2} = 15$ .
Fenotip çeşitleri: $A_1$ fenotipinde ( $A_1A_1, A_1A_3, A_1A_4, A_1A_5$ ), $A_2$ fenotipinde ( $A_2A_2, A_2A_3, A_2A_4, A_2A_5$ ), $A_1A_2$ eş baskın fenotipinde ( $A_1A_2$ ), $A_3$ fenotipinde ( $A_3A_3, A_3A_4, A_3A_5$ ), $A_4$ fenotipinde ( $A_4A_4$ ), $A_5$ fenotipinde ( $A_5A_5$ ), $A_4A_5$ eş baskın fenotipinde ( $A_4A_5$ ).
Toplam fenotip sayısı: $A_1, A_2, A_1A_2, A_3, A_4, A_5, A_4A_5$ olmak üzere 7 tanedir.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru analiz

E Seçeneği: [Abartılı fenotip] Rastgele tahmin

B Seçeneği: [Fenotipin eksik hesaplanması] Eş baskınları tek sayma

C Seçeneği: [Genotip formül hatası] n(n+1)/2'yi yanlış uygulama

A Seçeneği: [Yanlış fenotip ve genotip] Eksik hesaplama

Soru 6 Kalıtım

Bir karakteri kontrol eden alel gen sayısı dört olup genistler arasındaki baskınlık sıralaması

G_1 > G_2 > G_3 > G_4

şeklindedir.

Buna göre, bu özellik bakımından oluşabilecek heterozigot genotip çeşidi sayısının toplam genotip çeşidine oranı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A

\frac{4}{5}

E

1

D

\frac{1}{5}

C

\frac{2}{5}

B

\frac{3}{5}

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Alel sayısı

n=4

'tür. Toplam genotip çeşidi =

\frac{4 \times 5}{2} = 10

'dur. Homozigot genotip sayısı

n=4

'tür. Heterozigot genotip sayısı =

10 - 4 = 6

'dır. Oran =

\frac{6}{10} = \frac{3}{5}

. Soru kökündeki seçeneklere dikkat edilirse: Toplam genotip = 10, Heterozigot = 6, Oran

\frac{6}{10} = \frac{3}{5}

olur. Seçenekleri kontrol edelim.

Toplam genotip = $\frac{4(5)}{2} = 10$ .
Homozigot genotip sayısı = 4 ( $G_1G_1, G_2G_2, G_3G_3, G_4G_4$ ).
Heterozigot genotip sayısı = $10 - 4 = 6$ .
Oran = $\frac{6}{10} = \frac{3}{5}$ .

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

D Seçeneği: [Ters oran] Homozigot oranı

E Seçeneği: [Tam oran] Atlama hatası

C Seçeneği: [Yanlış oran] Eksik çıkarma

B Seçeneği: [Doğru seçenek] Doğru matematiksel işlem

A Seçeneği: [İşlem hatası] Yanlış sadeleştirme

Soru 7 Kalıtım

Bir karakteri kontrol eden alel genler arasında tam baskınlık geçerlidir ve sıralama

K_1 > K_2 > K_3

şeklindedir.

Şeklinde ise bu karakterle ilgili fenotip çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

B

6

C

8

E

12

D

10

A

3

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

Tam baskınlık durumunda fenotip çeşidi sayısı alel sayısına (

n

) eşittir. Burada alel sayısı

3

(

K_1, K_2, K_3

) olduğundan fenotip çeşidi de

3

'tür.

Tam baskınlıkta her alel kendi adına bir fenotip oluşturur.
Alel sayısı $n = 3$ olduğundan fenotip çeşidi 3'tür ( $K_1$ , $K_2$ , $K_3$ fenotipleri).

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Doğru seçenek] Temel kural bilgisi

D Seçeneği: [Yanlış işlem] Matematiği karıştırma

E Seçeneği: [Yanlış işlem] Abartı

C Seçeneği: [Rastgele sayı] Sallama

B Seçeneği: [Genotip sayısı ile karıştırma] n(n+1)/2 formülünü uygulama

Soru 8 Kalıtım

Tavşanlarda kürk renginin kalıtımından sorumlu dört farklı alel bulunur: Yabani (

C

) > Gümüşü (

C^{ch}

) > Himalaya (

C^h

) > Albino (

C^a

).

I. İkinci yavrunun yabani renkte olma olasılığı $\frac{1}{2}$ 'dir.

II. Albino olan tavşan heterozigot genotiplidir.

III. Bu çiftin albino yavrusunun olma olasılığı yoktur.

Yabani ve albino renkli iki tavşanın çiftleşmesi sonucunda ilk yavrunun gümüşü renkte olduğu bilindiğine göre, yukarıdaki açıklamalardan hangileri doğrudur?

A

Yalnız I

D

II ve III

E

I, II ve III

B

I ve II

C

I ve III

Seçeneğe tıklayarak işaretleyebilirsiniz

✓ Doğru Cevap: A ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi

İlk yavrunun gümüşü (

C^{ch}C^a

) olabilmesi için yabani tavşanın

C^{ch}

alelini, albino tavşanın ise

C^a

alelini taşıması gerekir. Yabani tavşan

CC^{ch}

, albino tavşan

C^aC^a

'dır. Çiftleşme:

CC^{ch} \times C^aC^a \rightarrow \frac{1}{2} CC^a

(yabani) ve

\frac{1}{2} C^{ch}C^a

(gümüşü).

Anne/baba genotipleri: Yabani = $CC^{ch}$ , Albino = $C^aC^a$ .
I. Öncül: Her doğum bağımsız bir olaydır; ikinci yavrunun yabani ( $CC^a$ ) olma olasılığı $\frac{1}{2}$ 'dir (Doğru).
II. Öncül: Albino tavşan $C^aC^a$ olup homozigottur (Yanlış).
III. Öncül: Çaprazlamada $C^aC^a$ (albino) olma olasılığı $\frac{1}{2} \times 0$ veya genotiplerde albino gelme ihtimali vardır ( $C^a$ anneden, $C^a$ babadan gelebilir mi? Baba $C^aC^a$ 'dır, anneden $C^a$ gelirse albino olur. Anne $CC^{ch}$ olduğunda $C^a$ aleline sahip değildir! Bu nedenle albino yavru olamaz. III doğrudur). Kontrol edelim: Anne $CC^{ch}$ , baba $C^aC^a$ . Yavrular $CC^a$ (yabani) ve $C^{ch}C^a$ (gümüşü) olur. Annede $C^a$ aleli hiç olmadığı için albino yavru olma olasılığı sıfırdır, yani yoktur. Bu durumda I ve III doğrudur.
Düzeltme: Seçeneklerde I ve III C seçeneğidir. Dikkatli bakıldığında C şıkkı I ve III'tür.

🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:

A Seçeneği: [Yalnız I eksikliği]

B Seçeneği: [II. öncülün yanlışlığı]

C Seçeneği: [Doğru seçenek]

D Seçeneği: [II ve III]

E Seçeneği: [Hepsini doğru alma]

TYT Biyoloji: Kalıtım & Eş Baskınlık (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu açıklamalar dikkate alındığında eş baskınlıkla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Eş baskın fenotip gösteren bir birey için yukarıdakilerden hangileri kesinlikle doğrudur?

Eş baskın fenotipli iki bireyin ( $AB \times AB$ ) çaprazlanması sonucunda elde edilen oğul döller için yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

Bir karakteri kontrol eden alel gen sayısı $n$ ise bu karakterle ilgili olası genotip çeşidi sayısı aşağıdaki formüllerden hangisi ile hesaplanır?

Buna göre, bu popülasyonda bu karakterle ilgili oluşabilecek fenotip ve genotip çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre, bu özellik bakımından oluşabilecek heterozigot genotip çeşidi sayısının toplam genotip çeşidine oranı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Şeklinde ise bu karakterle ilgili fenotip çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Yabani ve albino renkli iki tavşanın çiftleşmesi sonucunda ilk yavrunun gümüşü renkte olduğu bilindiğine göre, yukarıdaki açıklamalardan hangileri doğrudur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Soru Havuzu ve Doğrudan Çözüm Modu

Bu açıklamalar dikkate alındığında eş baskınlıkla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Eş baskın fenotip gösteren bir birey için yukarıdakilerden hangileri kesinlikle doğrudur?

Eş baskın fenotipli iki bireyin (AB×ABAB \times ABAB×AB) çaprazlanması sonucunda elde edilen oğul döller için yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

Bir karakteri kontrol eden alel gen sayısı nnn ise bu karakterle ilgili olası genotip çeşidi sayısı aşağıdaki formüllerden hangisi ile hesaplanır?

Buna göre, bu popülasyonda bu karakterle ilgili oluşabilecek fenotip ve genotip çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Buna göre, bu özellik bakımından oluşabilecek heterozigot genotip çeşidi sayısının toplam genotip çeşidine oranı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Şeklinde ise bu karakterle ilgili fenotip çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Yabani ve albino renkli iki tavşanın çiftleşmesi sonucunda ilk yavrunun gümüşü renkte olduğu bilindiğine göre, yukarıdaki açıklamalardan hangileri doğrudur?

Önerilen ÖSYM Deneme Testleri

AYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Lipitler (Yağlar) (11 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Canlıların Temel Bileşenleri & Katkı Maddeleri ve Sağlık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Kalıtım ve Kan Grupları & Rh Uyuşmazlığı (8 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekosistem Ekolojisi & Küresel İklim Değişikliği ve Sera Etkisi (4 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Madde Döngüleri (6 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

TYT Biyoloji: Ekoloji & Abiyotik Faktörler - Işık (7 Soruluk Çözümlü Çıkmış Formatında Test)

Eş baskın fenotipli iki bireyin ( $AB \times AB$ ) çaprazlanması sonucunda elde edilen oğul döller için yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

Bir karakteri kontrol eden alel gen sayısı $n$ ise bu karakterle ilgili olası genotip çeşidi sayısı aşağıdaki formüllerden hangisi ile hesaplanır?