Biyolojik sistemlerde gerçekleşen kimyasal tepkimeler anabolik (yapım) veya katabolik (yıkım) olarak sınıflandırılır. Her yapım tepkimesi dehidrasyon olmayabilir ya da her yıkım hidroliz içermeyebilir.
I. Fotosentez (CO2+H2O→C6H12O6+6O2): Anabolik bir tepkime olmasına rağmen dehidrasyon sentezi değildir.
II. Nişastanın sindirimi (Nis\casta+(n−1)H2O→(n)Glikoz): İnsan vücudunda gerçekleşemeyen bir hidroliz tepkimesidir.
III. Oksijenli solunum (C6H12O6+6O2→6CO2+6H2O): Yıkım tepkimesi olmasına rağmen hidroliz tepkimesi değildir.
✓ Doğru Cevap: E
ÖSYM Çözüm Standardı & Kazanım Gerekçesi
Fotosentez anaboliktir ama dehidrasyon değildir. Nişasta sindirimi insanda olmaz (insan nişasta sindirir ancak bitki hücresi dışı veya nişasta amilazı insanlarda tükürük ve pankreasta vardır - dikkat: insan nişastayı sindirir, ancak hücre dışına salgılar. Soru kökünde 'insan vücudunda gerçekleşemeyen' denmiş; insan nişastayı sindirir, nişasta hidrolizi insanda gerçekleşir!). Bekleyin, insan nişastayı sindirir! O halde II yanlış olabilir mi? Soru köküne bakalım: 'İnsan vücudunda gerçekleşemeyen bir hidroliz tepkimesi'. İnsan nişastayı sindirir (ağız ve bağırsakta). O halde II yanlıştır. Bakalım: Fotosentez anaboliktir, dehidrasyon değildir (I doğru). Oksijenli solunum yıkımdır, hidroliz değildir (III doğru). Dolayısıyla I ve III doğrudur.
- I. Fotosentez yapım (anabolik) bir reaksiyondur ancak su açığa çıkmadığı (su harcandığı) için dehidrasyon değildir (Doğru).
- II. İnsanlar nişastayı sindirebilir (amilaz enzimi ile), bu nedenle bu tepkime insan vücudunda gerçekleşir (Yanlış).
- III. Oksijenli solunum katabolik (yıkım) bir reaksiyondur ancak su harcanarak (hidrolizle) değil, enzimler ve elektron taşınımıyla gerçekleşir, hidroliz değildir (Doğru).
🧠 ÖSYM Bilişsel Çeldirici Teşhisleri:
C Seçeneği:
[Doğru seçenek]
I ve III'ün bilimsel tanımını doğru yaptı.
A Seçeneği:
[Eksik değerlendirme]
Yalnızca I'i doğru buldu.
B Seçeneği:
[Yanlış öncül kabulü]
İnsanın nişasta sindiremediğini sandı.
E Seçeneği:
[Tümü doğru tuzağı]
Hepsini doğru sandı.
D Seçeneği:
[Yanlış bilgi]
İnsan nişasta sindirir önermesini kaçırdı.